Δομή κινήτρων Ιεραρχία Κυβέρνηση Ισορροπία δυνάμεων Αυθόρμητη τάξη Ελεύθερη ένωση Αλληλοβοήθεια Μη βία Άμεση δράση Το παράθυρο ευκαιρίας

Ένα πλαίσιο για έναν ελεύθερο κόσμο

Η θεμελιώδης αφετηρία

Ένας ελεύθερος κόσμος δεν μπορεί να ξεκινήσει με ένα έτοιμο σχέδιο. Η απόπειρα να σχεδιαστεί ένα ενιαίο σύστημα για όλους και ύστερα να επιβληθεί από τα πάνω θα αναπαρήγαγε ακριβώς τη δομή που η ελευθερία επιδιώκει να υπερβεί.

Η κατάλληλη αφετηρία, επομένως, δεν είναι ένα προδιαγεγραμμένο κοινωνικό πρότυπο, αλλά ένα πλαίσιο για την αξιολόγηση των σχέσεων, των θεσμών και των μεθόδων αλλαγής.

Αυτό που επιδιώκει να καλλιεργήσει το πλαίσιο είναι η αυτονομία: η δυνατότητα να διαμορφώνεις τη ζωή σου χωρίς να υπάγεσαι σε δομές που επιτρέπουν σε άλλους να σε καταπιέζουν.

Στόχος μας είναι η σαφήνεια ως προς τις δομές:

Ποια είναι η πραγματική πηγή των προβλημάτων του κόσμου;

Η δομή των κινήτρων

Για να απαντήσουμε, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τη δομή των κινήτρων.

Κίνητρο είναι κάθε συνθήκη που δίνει σε ένα άτομο ή μια ομάδα λόγο να δράσει.

Το πρώτο κίνητρο που πιθανότατα έρχεται στον νου είναι το χρήμα, αλλά το χρήμα είναι μόνο μία μορφή. Οι άνθρωποι παρακινούνται επίσης από την ασφάλεια, την ανάγκη να ανήκουν κάπου, την αναγνώριση, την αμοιβαιότητα, τον αυτοσεβασμό, τη δημιουργικότητα και τη συμπόνια.

Η δομή των κινήτρων είναι ο μηχανισμός ανταμοιβών, τιμωριών, κινδύνων, ευκαιριών και περιορισμών που κατευθύνει τη συμπεριφορά, καθιστώντας ορισμένες πράξεις συμφέρουσες και άλλες δαπανηρές. Περιγράφει τι ενθαρρύνει στην πράξη ένα σύστημα, ανεξάρτητα από τις αξίες που διατείνονται ότι πρεσβεύουν οι κανόνες του ή όσοι το ελέγχουν.

Σύστημα ανταμοιβών

Οι συγκεντρωτικές δομές ισχύος ανταμείβουν την επιδίωξη ισχύος, χρήματος και ελέγχου. Ανταμείβουν δυσανάλογα όσους είναι πιο πρόθυμοι να αναζητήσουν ισχύ, επειδή ο συγκεντρωτικός έλεγχος τους δίνει μεγαλύτερο μοχλό πίεσης απέναντι σε όλους τους άλλους. ༆

Οι άνθρωποι το αποκαλούν «διαφθορά», αλλά το αποτέλεσμα δεν είναι ξένο προς το σύστημα. Όσοι εκμεταλλεύονται τη συγκεντρωμένη ισχύ ανταμείβονται από αυτήν, ενώ οι θεσμοί που ελέγχουν τους προστατεύουν από τη λογοδοσία.

Η δομή των κινήτρων προηγείται ως βαθύτερο θεμέλιο. Η ιεραρχία αποκρυσταλλώνεται εκεί όπου η συγκεντρωμένη ισχύς ανταμείβεται και η άρνηση έχει κόστος, και στη συνέχεια διατηρεί τη δομή που τη γέννησε.

Ιεραρχία

Ιεραρχία είναι μια πυραμιδική οργάνωση που υποτάσσει ένα άτομο ή ένα συλλογικό σώμα σε άλλο. Είναι μια οργάνωση με διαβαθμισμένες θέσεις, όπου οι διαφορές στη βαθμίδα αντιστοιχούν σε επίπεδα εξουσίας (δηλαδή στο δικαίωμα να διατάζεις όσους βρίσκονται κάτω από εσένα και στην υποχρέωση να υπακούς σε όσους βρίσκονται πάνω σου).

Με την πολιτική έννοια, ιεραρχία σημαίνει μια κοινωνική δομή διαταγής και υπακοής. Οι παλαιότερες δομές κινήτρων δημιούργησαν τις σημερινές ιεραρχίες· στη συνέχεια η ιεραρχία αναδιαμορφώνει αυτά τα κίνητρα για να αναπαράγει τον εαυτό της.

Μια οργάνωση δεν γίνεται ιεραρχία απλώς επειδή οι ρόλοι διαφέρουν ή διαρκούν· η ιεραρχία αρχίζει όταν αυτοί οι ρόλοι παγιώνονται ως εξουσία και ως υποχρέωση υπακοής.

Οι υπάρχουσες συνθήκες καθιστούν δυνατή την ιεραρχία όταν ο έλεγχος της τροφής, της γης, της ασφάλειας, της εργασίας, του νόμου, της πληροφορίας ή της βίας δίνει στη μία πλευρά μοχλό πίεσης απέναντι στην άλλη.

Η ιεραρχία επισημοποιεί αυτόν τον μοχλό πίεσης ως αναγνωρισμένη εξουσία, σταθερή βαθμίδα, δικαίωμα διαταγής και υποχρέωση υπακοής. Η εκμετάλλευση μπορεί να εμφανιστεί όταν αυτό το πλεονέκτημα παγιώνεται σε πάγια αξίωση υπακοής από κάποιον άλλον.

Αφού εδραιωθεί, όμως, η ιεραρχία δεν είναι πια απλώς αποτέλεσμα κινήτρων· γίνεται μηχανισμός παραγωγής κινήτρων. Ανταμείβει όσους συσσωρεύουν εξουσία και υπακούουν στρατηγικά. Τιμωρεί την άρνηση, ευνοεί προσωπικότητες κατάλληλες να διατάζουν και αναπαράγει τις συνθήκες που δικαιολογούν τη συνέχισή της.

Η κατανόηση των δομών κινήτρων και της ιεραρχίας αποκαλύπτει τις δομές ισχύος που κυριαρχούν στον κόσμο μας και την καταπίεση που παράγουν.

Εξουσία

Εξουσία είναι μια κοινωνικά νομιμοποιημένη αξίωση που παρέχει σε ένα άτομο ή έναν θεσμό το δικαίωμα να διατάζει, απαιτεί υπακοή και στηρίζει τις διαταγές του με τη βία.

Η εξουσία δεν ταυτίζεται με την ισχύ. Ισχύς είναι η δυνατότητα να ενεργείς, να πείθεις, να αντιστέκεσαι, να βοηθάς ή να βλάπτεις. Η εξουσία μετατρέπει την ισχύ σε αξίωση δικαιώματος.

Η ειδική γνώση μπορεί να ενημερώνει και η ηγεσία να προτείνει κατεύθυνση, αλλά καμία από τις δύο δεν δίνει σε κανέναν το δικαίωμα να κυβερνά. Η εξουσία αρχίζει όταν η καθοδήγηση γίνεται δικαιοδοσία και η άρνηση γίνεται ανυπακοή.

Η εξουσία δεν χρειάζεται να χρησιμοποιεί διαρκώς βία, επειδή η απειλή είναι ήδη ενσωματωμένη στον θεσμό. Όσοι αρνούνται μπορεί να χάσουν το εισόδημα, τη στέγη, τη θέση τους, την πρόσβαση, την ελευθερία τους ή, τελικά, να αντιμετωπίσουν βία.

Αυτό επιτρέπει στην εξουσία να φαίνεται ειρηνική. Η διαταγή γίνεται κάτι φυσιολογικό, η υπακοή αναμενόμενη και η τιμωρία νόμιμη επιβολή της τάξης.

Η εξουσία δίνει στην ιεραρχία την κοινωνική της νομιμοποίηση και επιτρέπει στην κυριαρχία να συνεχίζεται χωρίς να φανερώνει κάθε στιγμή τη βία της. ༆

Κυβέρνηση

Κυβέρνηση είναι μια συγκεκριμένη θεσμική μορφή ιεραρχίας: μια συγκεντρωτική οργάνωση που αξιώνει εξουσία πάνω σε ολόκληρο πληθυσμό και επικράτεια, αξιώνει μονοπώλιο της νόμιμης βίας, θεσπίζει δεσμευτικούς νόμους, εισπράττει φόρους και επιβάλλει τη συμμόρφωση μέσω δικαστηρίων, αστυνομίας, φυλακών και στρατιωτικής βίας.

Το επιχείρημα ότι οι άνθρωποι είναι υπερβολικά βίαιοι και αναξιόπιστοι για να ζήσουν χωρίς κυβερνήτες ισχύει και προς τις δύο κατευθύνσεις. Οι κυβερνήτες είναι οι ίδιοι ατελείς άνθρωποι, με τη διαφορά ότι ελέγχουν στρατούς, φυλακές, την επιτήρηση, τη φορολογία και τον νόμο. Η συγκεντρωμένη ισχύς δεν περιορίζει τις χειρότερες ανθρώπινες τάσεις. Διευρύνει την εμβέλειά τους και τις προστατεύει από τη λογοδοσία.

Αν οι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι, η απάντηση δεν είναι να δοθεί σε λίγους ισχύς, εξουσία και έλεγχος πάνω σε εκατομμύρια. Η δυσπιστία αποτελεί επιχείρημα υπέρ της αποκέντρωσης και της διασποράς της ισχύος, ώστε κανένα άτομο ή θεσμός να μην μπορεί να επιβάλει τη θέλησή του σε τεράστια τμήματα του πληθυσμού.

Το να επιλέγεις ποιος ασκεί την εξουσία δεν είναι το ίδιο με το να επιλέγεις αν θα παραμείνεις υποκείμενος σε αυτήν.

Οι περιορισμοί στους κυβερνήτες μπορούν να τους συγκρατούν, αλλά η ισχύς τους πηγάζει από τη δυνατότητα αμφισβήτησης της ισχύος, όχι από την αξίωση του κυβερνήτη να του υπακούν. Ένα πάγιο δικαίωμα διαταγής προσθέτει έναν κίνδυνο: όσοι αμφισβητούνται μπορούν να τιμωρούν την άρνηση και να ελέγχουν τους πόρους που χρειάζονται οι άλλοι για να τους αντισταθούν.

Ένας ελεύθερος κόσμος δεν υπόσχεται το τέλος της βλάβης, της σύγκρουσης ή της ανθρώπινης αποτυχίας. Η διασκορπισμένη ισχύς ενέχει κίνδυνο κατακερματισμού και αποτυχίας συνεργασίας. Ένας θεσμός με εξουσία μπορεί και πάλι να συντονίζει ή να συγκρατεί μια άλλη δύναμη· αυτές οι δυνατότητες είναι διακριτές από την εξουσία που αξιώνει.

Η εξουσία δεν αντισταθμίζει αυτούς τους κινδύνους· μεγεθύνει τις συνέπειες της ανθρώπινης αποτυχίας, διευρύνοντας την εμβέλειά τους, επιβάλλοντάς τες σε όλους όσοι υπάγονται σε αυτήν και απομονώνοντας τις αποφάσεις που τις παράγουν από τη διορθωτική ανατροφοδότηση.

Ακόμη και η αναγκαία προστασία μπορεί να καταστήσει τους ανθρώπους εξαρτημένους από εκείνον που την παρέχει, ο οποίος μπορεί έπειτα να χρησιμοποιήσει αυτή την εξάρτηση για να υπερασπιστεί ένα διαρκές δικαίωμα διαταγής.

Η κυριαρχία δεν αντιμετωπίζεται δίνοντας τον τελευταίο λόγο σε μια δύναμη απλώς επειδή μπορεί να συγκρατεί μια άλλη. Περιορίζεται όταν διασφαλίζουμε ότι καμία δύναμη δεν αποκτά τον τελευταίο λόγο. Κάθε δύναμη ικανή να συγκρατεί άλλες πρέπει και η ίδια να παραμένει ανοιχτή στην αντίσταση· αλλιώς το αντίβαρο γίνεται η επόμενη μορφή κυριαρχίας. Αν ακολουθήσουμε αυτή την αρχή με συνέπεια, η ίδια η ισορροπία αποτελεί τη δικλίδα προστασίας. Μια πάγια αξίωση διαταγής δεν δημιουργεί το αντίβαρο· δημιουργεί μια ασυμμετρία που η ισορροπία πρέπει διαρκώς να περιορίζει.

Η απόρριψη της εξουσίας σημαίνει διατήρηση του συντονισμού και της συγκράτησης χωρίς να παραχωρείται σε κανέναν πάγια αξίωση πάνω σε όσους θα υποστούν τις συνέπειες των αποτυχιών τους.

Η ιδέα ενός ελεύθερου κόσμου συχνά απορρίπτεται ως ουτοπική. Κι όμως, το σημερινό σύστημα στηρίζεται στην πραγματικά ουτοπική παραδοχή: ότι άνθρωποι επιρρεπείς σε λάθη μπορούν να συγκρατούνται αρκετά, ενώ τους εμπιστευόμαστε ισχύ, εξουσία και έλεγχο πάνω σε ολόκληρους πληθυσμούς.

Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι στον θρόνο κάθεται σήμερα το λάθος πρόσωπο. Το πρόβλημα είναι ότι υπάρχει καν θρόνος.

Φορολογία

Εξαναγκασμός είναι η χρήση ή η απειλή βίας, τιμωρίας ή στέρησης για να αναγκαστεί κάποιος να πράξει παρά τη θέλησή του ή για να εμποδιστεί να δράσει ελεύθερα.

Η φορολογία είναι η εξαναγκαστική απόσπαση πόρων υπό την απειλή τιμωρίας.

Η κυβέρνηση απαιτεί πόρους από τους ανθρώπους ανεξάρτητα από το αν συναινούν να τους προσφέρουν. Η άρνηση δεν τερματίζει τη σχέση. Ενεργοποιεί κυρώσεις που επιβάλλονται με τα μέσα της κυβέρνησης.

Αυτό ξεχωρίζει τη φορολογία από την εθελοντική ανταλλαγή. Μια εθελοντική ανταλλαγή απαιτεί πραγματική δυνατότητα άρνησης. Η φορολογία δεν απαιτεί κάτι τέτοιο.

Η φορολογία επίσης διαχωρίζει την απόφαση από το κόστος. Η κυβέρνηση μπορεί να δαπανά πόρους χωρίς οι υπεύθυνοι της απόφασης να επωμίζονται οι ίδιοι ολόκληρο το κόστος, επειδή αυτό μπορεί να επιμεριστεί σε έναν πληθυσμό που δεν μπορεί ελεύθερα να αποσύρει τη στήριξή του.

Ο πόλεμος φανερώνει καθαρά αυτόν τον μηχανισμό. Όσοι εγκρίνουν έναν πόλεμο δεν χρηματοδοτούν προσωπικά όλο το κόστος του. Η κυβέρνηση αποσπά πόρους από εκατομμύρια ανθρώπους, ακόμη και από όσους αντιτίθενται στον ίδιο τον πόλεμο, επιτρέποντας σε λίγους που λαμβάνουν αποφάσεις να διαθέτουν πόρους για τη βία χωρίς να χρειάζεται η συναίνεση όσων εξαναγκάζονται να τους προσφέρουν.

Η κυβέρνηση δεν παράγει αυτούς τους πόρους ανεξάρτητα από τον πληθυσμό που κυβερνά. Η φορολογία της εξασφαλίζει συνεχή πρόσβαση στους καρπούς της εργασίας των ανθρώπων χωρίς να απαιτεί συνεχή συναίνεση. ༆

Το ζήτημα, επομένως, είναι βαθύτερο από το ύψος της φορολογίας. Η φορολογία καθιερώνει την αρχή ότι ένας θεσμός μπορεί να αξιώνει μέρος της εργασίας ενός άλλου ανθρώπου χωρίς να απαιτεί τη συναίνεσή του.

Ισορροπία δυνάμεων

Ισορροπία δυνάμεων είναι μια κατάσταση στην οποία η ισχύς είναι αρκετά κατανεμημένη ώστε κανένα άτομο ή θεσμός να μην μπορεί να επιβάλει τη θέλησή του σε άλλους χωρίς να αντιμετωπίσει ουσιαστική αντίσταση, εναλλακτικές δυνατότητες ή κόστος.

Ισορροπία δεν σημαίνει ότι όλοι διαθέτουν την ίδια δύναμη, τους ίδιους πόρους, γνώσεις ή επιρροή. Αυτές οι διαφορές δεν χρειάζεται να εξαφανιστούν. Το ζήτημα είναι αν μπορούν να γίνουν τόσο μεγάλες ώστε η άρνηση να χάσει το νόημά της και να παγιωθούν ως εξουσία.

Μια ισορροπία δυνάμεων αντιστρέφει αυτό το κίνητρο. Όταν οι άνθρωποι διατηρούν τη δυνατότητα να αντισταθούν, να αποσυρθούν, να αναδιοργανωθούν και να καλύψουν τις ανάγκες τους με εναλλακτικούς τρόπους, η κυριαρχία δυσκολεύεται να εδραιωθεί και κοστίζει περισσότερο να διατηρηθεί.

Ένας ελεύθερος κόσμος, επομένως, δεν εξαρτάται από το αν οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως καλοί ή αξιόπιστοι. Εξαρτάται από τη δημιουργία συνθηκών στις οποίες κανείς δεν έχει τόσο συγκεντρωμένη ισχύ ώστε να κυβερνά όλους τους άλλους. Το κίνητρο για εκμετάλλευση μπορεί να παραμένει, αλλά η δυνατότητα εκμετάλλευσης μπορεί να περιοριστεί από την ισχύ των άλλων να αντιστέκονται. ༆

Αυτό απαιτεί αποκέντρωση και κατανομή της ισχύος προς τα άτομα και τις ελεύθερα ενωμένες ομάδες. Η αυτονομία και η αυτάρκεια έχουν σημασία επειδή η εξάρτηση δημιουργεί μοχλό πίεσης. Αν ένας θεσμός ελέγχει τα αναγκαία για τη ζωή, η ελευθερία να τον αρνηθείς γίνεται σε μεγάλο βαθμό συμβολική.

Το ίδιο κριτήριο ισχύει και πέρα από την πολιτική, συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού ελέγχου. Οι οικονομικές σχέσεις μπορούν να γίνουν ιεραρχικές όταν ο έλεγχος της γης, της κατοικίας, της απασχόλησης ή άλλων αναγκαιοτήτων δίνει στη μία πλευρά αρκετό μοχλό πίεσης ώστε η άρνηση να έχει κόστος και η εξάρτηση να μετατραπεί σε υποχρέωση υπακοής.

Η αυτάρκεια δεν σημαίνει απομόνωση. Οι άνθρωποι μπορούν να παραμένουν βαθιά αλληλεξαρτώμενοι, διατηρώντας παράλληλα πολλές διαφορετικές πηγές τροφής, ενέργειας, γνώσης, επικοινωνίας, υποστήριξης και συνεργασίας. Όσο περισσότερες εναλλακτικές υπάρχουν, τόσο δυσκολότερα ένας θεσμός μπορεί να γίνει τόσο απαραίτητος ώστε να διατάζει όλους τους άλλους.

Η ισορροπία δυνάμεων, επομένως, λειτουργεί ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις. Διαλύει την υπάρχουσα ιεραρχία, μειώνοντας τις εξαρτήσεις και τη συγκέντρωση ισχύος που τη στηρίζουν, ενώ αντιστέκεται στην επιστροφή της ιεραρχίας, διατηρώντας την ισχύ κατανεμημένη, τις εναλλακτικές διαθέσιμες και την άρνηση δυνατή.

Δεν υπάρχει εγγύηση ότι δεν θα εμφανιστούν ποτέ νέες συγκεντρώσεις ισχύος. Μια τέτοια εγγύηση θα απαιτούσε μια άλλη εξουσία αρκετά ισχυρή για να την επιβάλει. Ο στόχος είναι, αντίθετα, να εμποδιστεί η συγκέντρωση ισχύος να γίνει μόνιμη και αναπόδραστη.

Η ισχύς μπορεί να μετακινείται, να συγκεντρώνεται και να διασπείρεται. Σημασία έχει να παραμένει ανοιχτή σε αμφισβήτηση.

Μια απαραίτητη υπηρεσία δεν απαιτεί έναν αναντικατάστατο κυβερνήτη. Ακόμη κι όταν η ίδια η υπηρεσία δεν μπορεί να αναπαραχθεί αλλού, ο έλεγχός της μπορεί να παραμένει μεταβιβάσιμος, αν ο εξοπλισμός, οι γνώσεις, τα εφόδια και η υποστήριξη που χρειάζονται για τη λειτουργία της είναι προσβάσιμα πέρα από τον εκάστοτε πάροχο. Έτσι ο έλεγχος μπορεί να αλλάζει χέρια χωρίς να διακόπτεται αυτό που χρειάζονται οι άνθρωποι.

Η αξιόπιστη προστασία απαιτεί διαρκή αμυντική ικανότητα, όχι ένα μόνιμο δικαίωμα διαταγής. Αυτή η ικανότητα μπορεί να παραμένει κατανεμημένη μεταξύ ανεξάρτητων ενώσεων, ώστε κανένας προστάτης να μην ελέγχει τα μέσα που χρειάζονται οι άλλοι για να του αντισταθούν.

Ένα πάγιο δικαίωμα διαταγής αλλάζει τη σχέση: η άρνηση μπορεί να γίνει από μόνη της αιτία τιμωρίας, επιτρέποντας στον προστάτη να επιβάλλει τις απαιτήσεις του απέναντι στην αντίσταση. Η προστασία αμφισβητείται δυσκολότερα όταν ο προστάτης ελέγχει και τα μέσα με τα οποία μπορεί κανείς να τον αμφισβητήσει.

Μια υγιής ισορροπία δυνάμεων στηρίζεται σε φυγόκεντρες πιέσεις κατά της συγκέντρωσης και τις ενισχύει. Εκεί όπου οι εναλλακτικές, ο ανταγωνισμός, η αντίσταση και οι νέες ενώσεις παραμένουν βιώσιμες, αντιστέκονται στην περαιτέρω συγκέντρωση.

Μια ανθεκτική ισορροπία δυνάμεων ενισχύεται μέσω της εκπαίδευσης που διαχέει τη γνώση και τις ικανότητες, των ευκαιριών που κρατούν ανοιχτές τις εναλλακτικές και της αποτροπής που αυξάνει το κόστος της κυριαρχίας. Όταν προκύπτει σύγκρουση, η διαιτησία, η αποκατάσταση του ανθρώπου που προκάλεσε βλάβη, η επανόρθωση και η αποχώρηση από τη σχέση προσφέρουν τρόπους αντιμετώπισης της βλάβης και της διαφωνίας χωρίς μια διαφορά να μετατραπεί σε βάση για μόνιμη εξουσία.

Σκοπός δεν είναι μόνο να περιοριστεί η κυριαρχία, αλλά να απελευθερωθεί το ανθρώπινο δυναμικό και η αδάμαστη ικανότητα των ανθρώπων να αντιστέκονται στο να περιορίζονται στην υπακοή.

Ένας ελεύθερος κόσμος παραμένει δυνατός μόνο εκεί όπου η ισορροπία δυνάμεων διαφυλάσσει την αυτονομία και εμποδίζει οποιοδήποτε άτομο ή θεσμό να επιβάλλει συστημικά τη θέλησή του στους άλλους.

Αυθόρμητη τάξη

Η αυθόρμητη τάξη είναι μια σημαντική δύναμη συντονισμού, μέσω της οποίας αποκεντρωμένες διαπραγματεύσεις, ανταλλαγές και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες συγκλίνουν και παράγουν συντονισμό μεγάλης κλίμακας χωρίς κανένα σκόπιμο σχέδιο ή ρητό κοινό υπόδειγμα κοινωνικής ή οικονομικής ανάπτυξης, ή πέρα από όσα μπορεί να επιτύχει οποιοδήποτε τέτοιο σχέδιο.

Μεγάλο μέρος της τάξης γύρω μας αναπτύσσεται ήδη έτσι. Κανείς δεν σχεδίασε τη γλώσσα ως πλήρες σύστημα. Προέκυψε καθώς αναρίθμητοι άνθρωποι επικοινωνούσαν, προσάρμοζαν λέξεις, δημιουργούσαν συμβάσεις και ανταποκρίνονταν ο ένας στον άλλον επί γενιές. Το διαδίκτυο αναπτύχθηκε μέσα από σκόπιμα έργα και κοινά πρωτόκολλα, κι όμως κανένας μεμονωμένος σχεδιαστής δεν σχεδίασε το συνολικό σύστημα στο οποίο εξελίχθηκε.

Στον πυρήνα της αυθόρμητης τάξης βρίσκεται η ισορροπία. Ισορροπία δεν σημαίνει μια σταθερή ή ακίνητη κατάσταση. Είναι μια συνεχώς μεταβαλλόμενη ισορροπία που προκύπτει καθώς διαφορετικές πιέσεις αλληλεπιδρούν και το σύστημα προσαρμόζεται.

Τα φυσικά, κοινωνικά και κοινωνικοοικονομικά συστήματα διαμορφώνονται από αυτές τις πιέσεις. Οι αλλαγές σε ένα μέρος έχουν συνέπειες αλλού, οι οποίες προκαλούν περαιτέρω αντιδράσεις σε όλο το σύστημα. Η έλλειψη, η αφθονία, τα κίνητρα, η συνεργασία, η σύγκρουση, η ζήτηση και οι διαθέσιμες εναλλακτικές ωθούν τη συμπεριφορά προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η δομή των κινήτρων διαμορφώνει την κατεύθυνση αυτής της προσαρμογής καθορίζοντας ποιες συμπεριφορές ανταμείβονται, αποθαρρύνονται ή γίνονται δαπανηρές. Η τάξη αναδύεται από την αλληλεπίδραση αυτών των δυνάμεων, όχι από τον έλεγχο του συνόλου από μία μόνο δύναμη.

Αυτή η διαδικασία λειτουργεί μέσω ανατροφοδότησης. Οι άνθρωποι δρουν, βιώνουν συνέπειες, παρατηρούν ο ένας τον άλλον και προσαρμόζονται. Κάθε αντίδραση δημιουργεί νέες πληροφορίες που επηρεάζουν όσα ακολουθούν. Μέσα από επανειλημμένες προσαρμογές, οι τοπικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να συγκλίνουν σε συνεκτικά πρότυπα που κανένα άτομο δεν σχεδίασε ούτε κατανοεί πλήρως.

Ορισμένες αποτυχίες δεν μπορούν με ασφάλεια να αφεθούν στη δοκιμή και τη διόρθωση, επειδή οι συνέπειές τους μπορεί να γίνουν μη αναστρέψιμες προτού προλάβει να λειτουργήσει η ανατροφοδότηση. Αυτοί οι κίνδυνοι απαιτούν προετοιμασία και συντονισμό πριν από την αποτυχία, όχι απλώς προσαρμογή εκ των υστέρων.

Όταν η ζημιά μπορεί να αποκρυφτεί ή να μεταφερθεί σε άλλους, η ανατροφοδότηση μπορεί να ανταμείβει την εκμετάλλευση αντί της συνεργασίας. Η αυθόρμητη τάξη δεν παράγει από μόνη της επιθυμητά αποτελέσματα· η δομή των κινήτρων διαμορφώνει όσα αναδύονται.

Ο συγκεντρωτικός έλεγχος παρεμβαίνει σε αυτή τη διαδικασία όταν επιχειρεί να αντικαταστήσει την κατανεμημένη ανατροφοδότηση με ένα προκαθορισμένο αποτέλεσμα. Η γνώση είναι διασκορπισμένη ανάμεσα στους ανθρώπους που αλληλεπιδρούν πράγματι με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες· μεγάλο μέρος της είναι τοπικό, πρακτικό και πρόσκαιρο. Καθώς αυξάνονται η κλίμακα και η πολυπλοκότητα, μια κεντρική ιεραρχία πρέπει να επεξεργάζεται περισσότερες πληροφορίες από μεγαλύτερες αποστάσεις, με αποτέλεσμα να γίνεται ολοένα δυσκολότερο για λίγους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων να ανταποκρίνονται στο σύνολο του συστήματος εξίσου αποτελεσματικά με όσους δρουν απευθείας μέσα σε αυτό.

Η αυθόρμητη τάξη επιτρέπει την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας μέσω πολλών αλληλεπιδρώντων σημείων γνώσης και προσαρμογής. Ο συντονισμός αναδύεται από τις συσσωρευμένες αντιδράσεις του ίδιου του συστήματος. Εφόσον η προσαρμογή δεν εξαρτάται εξ ολοκλήρου από κεντρικό συντονισμό, οι διαταραχές μπορούν να απορροφώνται τοπικά, να αναπτύσσονται εναλλακτικές και η ευρύτερη δομή να συνεχίζει να αναδιοργανώνεται γύρω από μια αποτυχία.

Το αποτέλεσμα είναι η αναδυόμενη τάξη: συντονισμός μεγάλης κλίμακας που παράγεται από τη συνεχή αλληλεπίδραση μικρότερων μερών. Η τάξη δεν επιβάλλεται στο σύστημα από πάνω. Την παράγει το ίδιο το σύστημα, καθώς τα μέρη του ανταποκρίνονται μεταξύ τους και κινούνται προς μια μεταβαλλόμενη ισορροπία.

Η τάξη δεν μπορεί απλώς να επιβληθεί με νόμο. Η τάξη είναι ένα αναδυόμενο αποτέλεσμα της επιλογής των ανθρώπων να συνεργάζονται. Αν τα κίνητρα ωθούν τους ανθρώπους στη σύγκρουση, ο νόμος από μόνος του δεν μπορεί να τους κάνει να συνεργαστούν. Η οικοδόμηση ενός ελεύθερου κόσμου αφορά τη δημιουργία κινήτρων που καθιστούν δυνατή τη συνεργασία και την τάξη.

Δίκτυα

Δίκτυο είναι μια δομή συνδεδεμένων ατόμων ή ομάδων που μπορούν να επικοινωνούν, να συντονίζονται και να δρουν άμεσα, χωρίς κάθε αλληλεπίδραση να περνά από μια κεντρική εξουσία.

Οι ιεραρχίες συγκεντρώνουν την πληροφορία και τη λήψη αποφάσεων σε περιορισμένο αριθμό κεντρικών σημείων. Τα δίκτυα τις κατανέμουν. Ο συντονισμός μπορεί να αναπτυχθεί από τη βάση, καθώς οι άνθρωποι ανταποκρίνονται άμεσα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες, ανταλλάσσουν πληροφορίες και οργανώνονται γύρω από πρακτικές ανάγκες.

Ένας μηχανισμός που λειτουργεί εδώ είναι η στιγμεργία: οι πράξεις αφήνουν ίχνη που καθοδηγούν επόμενες πράξεις. ༆ Οι άνθρωποι ανταποκρίνονται σε όσα έχουν ήδη κάνει άλλοι, επιτρέποντας σε έναν σύνθετο συντονισμό να αναδυθεί και να εξαπλωθεί χωρίς να κατευθύνει κάθε βήμα ένας κεντρικός σχεδιαστής.

Το ρίζωμα είναι για τον λόγο αυτό μια εξαιρετικά ισχυρή δομή. Σε αντίθεση με ένα δέντρο οργανωμένο γύρω από έναν κεντρικό κορμό, το ρίζωμα εξαπλώνεται οριζόντια μέσα από πολλές διασυνδεδεμένες ρίζες και βλαστούς. Διακλαδίζεται, επανασυνδέεται, αναπαράγεται και συνεχίζει να αναπτύσσεται όταν μέρη του καταστρέφονται. Κανένα μεμονωμένο σημείο δεν ελέγχει ή δεν περικλείει το σύνολο.

Ένα δίκτυο δεν είναι αποκεντρωμένο απλώς επειδή δεν έχει τυπική ιεραρχία· αν ένας κόμβος γίνει απαραίτητος, η εξάρτηση μπορεί να αναδημιουργήσει τον μοχλό πίεσης που χρειάζεται η ιεραρχία. Αυτή η εξάρτηση μπορεί να προκύψει και όταν πολλοί κόμβοι βασίζονται στους ίδιους προμηθευτές, πόρους, πληροφορίες ή ρυθμιστές πρόσβασης, ή όταν ο ίδιος ο συντονισμός κάνει δύσκολη την αποχώρηση από ένα υπάρχον δίκτυο.

Η κλίμακα, επομένως, μπορεί να αναδημιουργήσει εξάρτηση χωρίς να δημιουργήσει τυπική ιεραρχία· το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι ζωτικές λειτουργίες παραμένουν ανοιχτές σε αμφισβήτηση και μπορούν να μεταφερθούν, να ακολουθήσουν άλλη διαδρομή ή να αντικατασταθούν.

Γι’ αυτό η πραγματική αλλαγή αρχίζει από τη βάση. Η αλλαγή που επιβάλλεται από την κορυφή παραμένει εξαρτημένη από την κεντρική εξουσία που την επέβαλε. Η αλλαγή που μεγαλώνει από κάτω μπορεί να εξαπλωθεί μέσα από αναρίθμητα ανεξάρτητα σημεία, να ενισχυθεί από τις συνδέσεις τους και να γίνει ολοένα δυσκολότερο να τεθεί υπό έλεγχο, να κατασταλεί ή να αναστραφεί.

Τα κατανεμημένα δίκτυα γίνονται ανθεκτικά μέσω της ύπαρξης εφεδρικών δυνατοτήτων, εναλλακτικών διαδρομών και της ικανότητας αναδιοργάνωσης γύρω από την αποτυχία. Η ιεραρχία συγκεντρώνει την αποτυχία μαζί με τον έλεγχο. Τα δίκτυα μπορούν να αναδιοργανώνονται μέσω άλλων συνδέσεων, να πειραματίζονται παράλληλα και να παρακάμπτουν τις διαταραχές.

Η αυθόρμητη τάξη επεκτείνεται μέσω των δικτύων: ο συντονισμός αναπτύσσεται από πολλά μέρη που αλληλεπιδρούν, ενώ η απουσία ενός απαραίτητου σημείου ελέγχου καθιστά ολόκληρη τη δομή πιο προσαρμοστική, ανθεκτική και δύσκολη να τεθεί υπό έλεγχο.

Ελεύθερη ένωση

Η ελεύθερη ένωση αποκλείει την επιβαλλόμενη ιδιότητα μέλους, την υποχρεωτική συμμετοχή και κάθε εξουσία που εμποδίζει την ειρηνική αποχώρηση. Καμία ομάδα δεν μπορεί να αξιώνει από ένα άτομο να συνεχίσει να συμμετέχει χωρίς τη συνεχιζόμενη συναίνεσή του. Οι άνθρωποι παραμένουν ελεύθεροι να φύγουν, να αλλάξουν πορεία, να συνδεθούν ξανά με άλλους και να δημιουργήσουν εναλλακτικές καθώς αλλάζουν οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους.

Η ελεύθερη ένωση ξεκινά από το άτομο. Η ένταξη σε μια σχέση, οργάνωση ή κοινότητα δεν σημαίνει ότι το άτομο παραδίδει την αυτονομία του σε αυτήν. Η συναίνεση πρέπει να διατηρείται σε όλη τη διάρκεια της συμμετοχής· μια συμφωνία που έγινε χθες δεν μπορεί αύριο να γίνει μόνιμη αξίωση πάνω σε κάποιον.

Η αποχώρηση δεν έχει ουσιαστικό νόημα όταν συνεπάγεται απώλεια πρόσβασης στα αναγκαία για τη ζωή· η ελεύθερη ένωση εξαρτάται από εναλλακτικές αρκετά ισχυρές ώστε η άρνηση να είναι πρακτική και όχι απλώς τυπική δυνατότητα.

Αυτές οι εναλλακτικές πρέπει επίσης να είναι προσβάσιμες όταν χρειάζονται: ένα μέρος να μείνεις, ένας τρόπος να φτάσεις εκεί και φροντίδα που συνεχίζεται κατά τη μετάβαση. Κοινά αποθέματα και διευθετήσεις για την υποδοχή ανθρώπων μπορούν να το καταστήσουν δυνατό πριν από μια κρίση. Κανείς δεν πρέπει να χρειάζεται να ξαναχτίσει μόνος του τα μέσα της επιβίωσής του για να μπορέσει να απορρίψει έναν πάροχο.

Οι άνθρωποι ενώνονται φυσικά γύρω από κοινά ενδιαφέροντα, ανάγκες, σχέσεις και στόχους. Αυτές οι συγγένειες δημιουργούν ομάδες που βασίζονται σε πραγματική σύγκλιση, αντί για επιβαλλόμενη συμμετοχή. Ένα άτομο μπορεί να ανήκει ταυτόχρονα σε πολλές διαφορετικές ενώσεις, καθεμιά από τις οποίες εκφράζει διαφορετική πλευρά της ζωής του, χωρίς καμία να διεκδικεί ολόκληρο το άτομο.

Η συμφωνία δεν χρειάζεται να είναι καθολική. Οι άνθρωποι μπορούν να διαπραγματεύονται, να συμβιβάζονται και να λύνουν ειρηνικά τις συγκρούσεις κατά περίπτωση. Όταν οι στόχοι τους αποκλίνουν υπερβολικά, μπορούν να χωρίσουν. Μια ένωση μπορεί να διασπαστεί σε περισσότερες, να διατηρήσει τις σχέσεις που εξακολουθούν να λειτουργούν, να εγκαταλείψει όσες δεν λειτουργούν και να ανασυντεθεί σε εντελώς νέες μορφές.

Αυτό παράγει ένα τεράστιο φάσμα πιθανών διευθετήσεων. Οι ομάδες μπορούν να σχηματίζονται, να διασπώνται, να αλληλεπικαλύπτονται, να επανασυνδέονται και να αλλάζουν πορεία καθώς αλλάζουν οι συνθήκες. Αντί να εξαναγκάζει ανθρώπους με ασύμβατες απόψεις σε μία απόφαση, η ελεύθερη ένωση επιτρέπει σε διαφορετικές απαντήσεις να υπάρχουν ταυτόχρονα. ༆ Η πολλαπλότητα αναδύεται μέσα από την απεριόριστη ποικιλία των ανθρώπων και την ικανότητά τους να συνθέτουν διαφορετικές μορφές ένωσης. Ο πλουραλισμός γίνεται δομική συνέπεια της ελευθερίας, αντί για κάτι που παραχωρείται από τα πάνω.

Αυτό αλλάζει και την έννοια της κοινότητας. Η κοινή κατοίκηση μιας περιοχής δεν μετατρέπει εκατοντάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια αγνώστους σε ένα ουσιαστικό κοινωνικό σώμα. Η κοινότητα αναπτύσσεται από τις σχέσεις, την οικειότητα, τον κοινό σκοπό, την εγγύτητα και το αμοιβαίο ενδιαφέρον. Ισχυρές τοπικές ενώσεις μπορούν να διατηρούν στενή σύνδεση με ευρύτερα δίκτυα χωρίς να απορροφώνται από μία ενιαία εξουσία.

Επομένως, η κλίμακα δεν απαιτεί από μόνη της ιεραρχία. Μικρές ενώσεις μπορούν να συνδέονται μέσω οριζόντιων, αλληλεπικαλυπτόμενων δικτύων, συνεργαζόμενες εκεί όπου συναντώνται τα ενδιαφέροντά τους και παραμένοντας ανεξάρτητες αλλού. Πληροφορίες, πόροι, γνώσεις και συντονισμός μπορούν να διακινούνται μέσα από αυτές τις συνδέσεις χωρίς να περνούν από μια κεντρική δομή διοίκησης.

Δεν χρειάζεται κάθε λειτουργία να εξακολουθήσει να οργανώνεται στην κλίμακα που έχει σήμερα. Η ενίσχυση των τοπικών δυνατοτήτων μπορεί να μειώσει την εξάρτηση των ανθρώπων από συντονισμό σε μεγάλες αποστάσεις. Όπου παραμένει αναγκαίος ο ευρύτερος συντονισμός, τα δίκτυα μπορούν να επεκτείνουν τη συνεργασία μεταξύ περιοχών χωρίς να μετατρέπουν αυτόν τον συντονισμό σε πάγια εξουσία πάνω στους εμπλεκόμενους ανθρώπους.

Ακόμη κι όταν όλα τα μέλη του έχουν λόγο, ένα συντονιστικό όργανο αξιώνει εξουσία όταν αναλαμβάνει το γενικό δικαίωμα να αποφασίζει ποιες δραστηριότητες ανεξάρτητων ανθρώπων και ενώσεων πρέπει να υπάγονται σε αυτό.

Τέτοια δίκτυα παραμένουν ανοιχτά επειδή οι άνθρωποι μπορούν να προτείνουν, να πειραματίζονται, να μιμούνται ό,τι λειτουργεί, να το τροποποιούν ή να δημιουργούν μια εναλλακτική χωρίς να περιμένουν έγκριση από τα πάνω. Οι επιτυχημένες μορφές εξαπλώνονται μέσω της εθελοντικής υιοθέτησης. Οι αποτυχημένες μορφές μπορούν να εξαφανίζονται χωρίς η αποτυχία τους να επιβάλλεται σε όλους τους άλλους.

Η ελευθερία αποχώρησης βοηθά ώστε οι σχέσεις αυτές να μη μετατρέπονται σε σχέσεις εξουσίας. Αποχώρηση μπορεί να σημαίνει πλήρη απομάκρυνση, περιορισμό της συμμετοχής, αλλαγή συνεργατών, δημιουργία παράλληλης ένωσης ή απλή άρνηση μιας διευθέτησης που δεν λειτουργεί πια. Όταν η αποχώρηση σημαίνει απώλεια κάποιου πράγματος που δεν αντικαθίσταται απλά, ή όταν ο ίδιος αποκλεισμός ακολουθεί κάποιον από τη μία ένωση στην άλλη, η ελευθερία εξαρτάται επίσης από τη δυνατότητα αμφισβήτησης ή αλλαγής αυτών των συνθηκών, όχι μόνο από τη δυνατότητα αποχώρησης. Όπου εμποδίζεται ο ειρηνικός χωρισμός και η συμμετοχή γίνεται υποχρεωτική, η ένωση έχει πάψει να είναι ελεύθερη.

Οι άνθρωποι μπορούν να φύγουν από μια ένωση χωρίς να απαλλαγούν από την ευθύνη για βλάβες που προκάλεσαν ή δεσμεύσεις που ανέλαβαν ελεύθερα και στις οποίες άλλοι εύλογα βασίστηκαν. Η ευθύνη για μια δέσμευση δεν δικαιολογεί αυτομάτως τον εξαναγκασμό κάποιου να την εκπληρώσει. Η διαιτησία, η επανόρθωση, η διακοπή της σχέσης και άλλες αποκρίσεις μπορούν να αντιμετωπίσουν αθετημένες δεσμεύσεις, παραμένοντας συνδεδεμένες με τη συγκεκριμένη διαφορά. Η ευθύνη παραμένει δεμένη με τη συγκεκριμένη βλάβη ή δέσμευση· δεν μπορεί να γίνει κυριότητα πάνω στο πρόσωπο ή γενική υποχρέωση υπακοής.

Η άρνηση συνεργασίας δεν συνιστά από μόνη της εξαναγκασμό. Η χρήση του ελέγχου πάνω στα αναγκαία για τη ζωή για να επιβληθεί υπακοή, ή η παρεμπόδιση της πρόσβασης σε εναλλακτικές πρόθυμες να βοηθήσουν, συνιστά εξαναγκασμό.

Ορισμένες βλάβες δεν μπορούν να αποφευχθούν μόνο με τον χωρισμό, ιδίως όταν οι επιπτώσεις τους είναι διάχυτες ή μεταφέρονται σε ανθρώπους που δεν μπορούν απλώς να απομακρυνθούν από αυτές, αποδυναμώνοντας την ανατροφοδότηση που διαφορετικά θα περιόριζε τη βλαπτική συμπεριφορά. Η αποκέντρωση δεν σημαίνει ότι κάθε απόκριση πρέπει να παραμένει τοπική· όταν μια βλάβη επηρεάζει ανθρώπους σε διαφορετικές ενώσεις ή περιοχές, οι πληττόμενοι μπορούν να συντονιστούν πέρα από αυτά τα όρια, να συμφωνήσουν σε κοινούς κανόνες ή να παρακολουθούν τις επιπτώσεις της.

Όπου ο χωρισμός δεν μπορεί να αποτρέψει μια βλάβη ή να σταματήσει τη συνέχισή της, οι πληττόμενοι μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, να ζητήσουν διαμεσολάβηση ή να δράσουν μαζί με άλλους για να τη σταματήσουν. Η ανάσχεση ενός κοινού κινδύνου μπορεί να απαιτεί προσωρινούς περιορισμούς σε συμπεριφορές που θέτουν άλλους σε κίνδυνο, ακόμη κι όταν οι πληττόμενοι διαφωνούν και η ατομική ευθύνη δεν είναι σαφής. Οι περιορισμοί και ο τρόπος με τον οποίο επιμερίζεται το κόστος τους στους ανθρώπους χρειάζονται χωριστή αιτιολόγηση.

Η επίκληση βλάβης δεν επιλύει τη διαφορά· η προστασία πρέπει να παραμένει συνδεδεμένη με την παύση της συγκεκριμένης βλάβης, όχι να γίνεται βάση για ευρύτερο ή αόριστης διάρκειας έλεγχο. Όσοι παρεμβαίνουν δεν απαλλάσσονται από την αμφισβήτηση· η δυνατότητα να αμφισβητηθούν η βάση, τα μέσα ή η συνέχιση μιας παρέμβασης δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από εκείνους που την πραγματοποιούν. Η ανεξάρτητη αμφισβήτηση πρέπει να περιλαμβάνει την πρακτική δυνατότητα αλλαγής αδικαιολόγητων περιορισμών ή διακοπής μιας παρέμβασης όταν εκλείψει η αιτιολόγησή της.

Ορισμένα προβλήματα θα παραμείνουν άλυτα, αντί να δημιουργηθεί μια μόνιμη εξουσία της οποίας η εγγύηση επίλυσης εξαρτάται από την ισχύ να εξαναγκάζει όλους τους εμπλεκόμενους.

Η ελεύθερη ένωση δεν ορίζει μια τελική μορφή οργάνωσης της κοινωνίας. Η δύναμή της έγκειται ακριβώς στο ότι αφήνει το ερώτημα ανοιχτό. Επιτρέπει σε ριζικά ελεύθερους και αυτόνομους ανθρώπους να συνθέτουν συνεχώς τις δικές τους σχέσεις, δημιουργώντας μια κοινωνική τάξη από αναρίθμητες αλληλεπικαλυπτόμενες ενώσεις αντί για μια ενιαία δομή με εξουσία να τις περικλείει όλες.

Αλληλοβοήθεια

Αλληλοβοήθεια είναι η συνεργασία μέσω της αμοιβαιότητας: οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον επειδή τα συμφέροντά μας δεν χρειάζεται να συγκρούονται. Όλοι έχουμε διαφορετικές ανάγκες, ικανότητες, γνώσεις, πόρους και ευκαιρίες. Μοιράζοντάς τα, και οι δύο πλευρές μπορούν να βρεθούν σε καλύτερη θέση από πριν.

Ένας ελεύθερος κόσμος απομακρύνεται από τις σχέσεις μηδενικού αθροίσματος. Ο πλούτος δημιουργείται με την παραγωγή νέας αξίας. Η συνεργασία μπορεί να αφήσει και τις δύο πλευρές με περισσότερα απ’ όσα θα μπορούσαν να παράγουν μόνες τους, αλλά η σχέση δεν ωφελεί πραγματικά και τις δύο αν τα κέρδη της εξαρτώνται από τη μεταφορά του κόστους σε άλλους. Τέτοιες αμοιβαία επωφελείς σχέσεις γίνονται ευκολότερες όταν αίρονται τα εμπόδια εισόδου και η τεχνητή σπανιότητα, ανοίγοντας περισσότερους τρόπους για τους ανθρώπους να φροντίζουν τον εαυτό τους και ο ένας τον άλλον.

Η αμοιβαιότητα ενισχύεται μέσα από επαναλαμβανόμενες σχέσεις. Ισχυρές γειτονιές και κοινότητες αναπτύσσονται από τη φιλία: άνθρωποι που γνωρίζονται, νοιάζονται ο ένας για τον άλλον και μοιράζονται τροφή, εργαλεία, δεξιότητες, γνώσεις, στέγη, χρόνο και στήριξη. Όταν οι άνθρωποι δεν είναι πια ξένοι για τους γύρω τους, κάποιος που βυθίζεται στη φτώχεια ή μένει χωρίς στέγη δεν είναι πλέον ένα αόρατο πρόβλημα που αφήνεται στη διαχείριση ενός μακρινού θεσμού. Οι ανάγκες του είναι ορατές σε ανθρώπους που τον γνωρίζουν και έχουν λόγους να νοιάζονται.

Αυτές οι σχέσεις μπορούν να συνδεθούν σε ευρύτερα δίκτυα αλληλοβοήθειας, μεταφέροντας στήριξη πέρα από όσους ήδη γνωρίζονται και πολλαπλασιάζοντας όσα μπορεί να προσφέρει μόνο του ένα άτομο ή μια γειτονιά. Κάποιος έχει τροφή, άλλος ένα αχρησιμοποίητο δωμάτιο, κάποιος άλλος μπορεί να επισκευάσει κάτι, να διδάξει, να καλλιεργήσει, να χτίσει, να μεταφέρει ή να φροντίσει. Όσο περισσότερο αλληλεπικαλύπτονται αυτές οι σχέσεις, τόσο περισσότερες διαδρομές έχουν οι άνθρωποι για να βρουν στήριξη και τόσο λιγότερο χρειάζεται να εξαρτώνται από έναν και μόνο θεσμό για την πρόσβαση σε όσα χρειάζονται.

Η αμοιβαιότητα δεν απαιτεί ανταπόδοση από όλους όσοι δέχονται φροντίδα. Για κάποιον που δεν μπορεί να φύγει ή να οργανώσει μόνος του υποστήριξη, η ελευθερία εξαρτάται από το να μην ελέγχει ένα μόνο άτομο ή μία μόνο σχέση τη φροντίδα του.

Η αλληλοεπικάλυψη φροντιστών και οι ανεξάρτητες σχέσεις διευκολύνουν την αμφισβήτηση της κακοποίησης και τη συνέχιση της φροντίδας μέσα από τις αλλαγές. Όταν ένα άτομο δεν μπορεί να δώσει ενημερωμένη συναίνεση, η φροντίδα πρέπει, όπου είναι δυνατό, να ακολουθεί τις εκφρασμένες προτιμήσεις του και να περιορίζεται στις ανάγκες του. Η εξάρτηση δεν δίνει σε κανέναν κυριότητα πάνω στο πρόσωπο.

Η αξιόπιστη αλληλοβοήθεια απαιτεί επίσης συντήρηση. Οι άνθρωποι έχουν λόγους να στηρίζουν υπηρεσίες που χρησιμοποιούν, για τις οποίες νοιάζονται ή που μπορεί να χρειαστούν αργότερα. Η συνέχεια της παροχής εξαρτάται από επαναλαμβανόμενες συνεισφορές εργασίας και πόρων, κοινά αποθέματα και ανάπαυλα για τους εξαντλημένους φροντιστές ή συντηρητές.

Η φροντίδα δεν θα κοστίζει πάντοτε το ίδιο σε όλους την ίδια στιγμή, αλλά τα ευρύτερα δίκτυα μπορούν να επιμερίζουν αυτά τα άνισα βάρη σε περισσότερους ανθρώπους, πόρους και σχέσεις, αντί να τα αφήνουν σε ένα άτομο μόνο. Σε περιόδους έλλειψης, η φανερή καταγραφή των αναγκών και των διαθέσιμων εφοδίων επιτρέπει στους ανθρώπους να διαπραγματεύονται προτεραιότητες και να αναζητούν βοήθεια πέρα από το τοπικό δίκτυο. Η ανάγκη δεν μπορεί να δημιουργήσει πόρους που λείπουν, αλλά ούτε η σπανιότητα μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα στην υπακοή.

Η αλληλοβοήθεια δεν είναι αυτοθυσία. Ευημερούμε όταν μπορούν να ευημερούν και οι άνθρωποι γύρω μας. Άνθρωποι πιο ασφαλείς, υγιείς, ελεύθεροι και ικανοί κάνουν και τις δικές μας ζωές πιο ασφαλείς, πλούσιες και ελεύθερες. Η ατομική και η κοινή ευημερία ενισχύουν η μία την άλλη, αντί να βρίσκονται στις αντίθετες πλευρές μιας εξίσωσης.

Η κυριαρχία και η εκδίκηση αναπαράγουν τις συνθήκες της σύγκρουσης αντί της ειρήνης. Η αλληλοβοήθεια απαντά στον πόνο με φροντίδα, αγάπη και ελπίδα, ενώ οικοδομεί τις υλικές συνθήκες που μειώνουν την πιθανότητα να αναπαράγεται ο πόνος.

Δημιουργούμε τον ειρηνικό κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζήσουμε κάνοντας το πρώτο βήμα για να τον οικοδομήσουμε: βοηθώντας ο ένας τον άλλον τώρα, ενισχύοντας τις σχέσεις γύρω μας και κάνοντάς τες αρκετά δυνατές ώστε κανείς να μην αναγκάζεται να αντιμετωπίζει τον κόσμο μόνος.

Φιλία

Μια ισχυρή κοινότητα αρχίζει με τη φιλία, όχι με την αφηρημένη έννοια της κοινότητας. Η φιλία είναι προσωπική, συνειδητή, εθελοντική και διαμορφώνεται άμεσα από τους ανθρώπους που τη ζουν. Κανένα ευρύτερο σώμα δεν αποκτά αξίωση πάνω στη σχέση απλώς επειδή δύο άνθρωποι ανήκουν στον ίδιο τόπο, ομάδα ή αγώνα.

Οι φίλοι δεν χρειάζονται εξωτερική εξουσία για να ορίσει τη σχέση τους ή να τους αναγκάσει να συμφωνήσουν. Αποφασίζουν οι ίδιοι πώς θα σχετίζονται, πού βρίσκονται τα όριά τους και πότε μια σχέση πρέπει να αλλάξει ή να τελειώσει. Η ελευθερία ένωσης σημαίνει ελάχιστα χωρίς την ελευθερία αποχώρησης από μια σχέση.

Η φιλία έχει και ένα φυσικό όριο. Δεν μπορεί να επεκταθεί σε μία σχέση που θα περιλαμβάνει τους πάντες, και αυτό είναι μέρος της δύναμής της. Οι φιλίες μπορούν να παραμένουν μικρές, ενώ αλληλεπικαλύπτονται και συνδέονται προς τα έξω, επιτρέποντας στη συνεργασία να εξαπλώνεται χωρίς να δεσμεύονται όλοι στο ίδιο κοινωνικό σώμα. Τα ευρύτερα δίκτυα επιτρέπουν σε ανθρώπους που δεν είναι φίλοι να συντονίζονται, χωρίς να μετατρέπουν τα δίκτυα αυτά σε ένα ενιαίο κοινωνικό σώμα.

Ο στόχος είναι να κάνουμε φίλους και όχι να χτίζουμε κοινότητες. ༆ Ας αφήσουμε ισχυρότερες κοινότητες να αναδυθούν από σχέσεις που οι άνθρωποι επιλέγουν πραγματικά.

Μη βία

Η μη βία είναι η προτιμότερη στρατηγική για την οικοδόμηση ενός ελεύθερου κόσμου. Οι μέθοδοι με τις οποίες οικοδομείται ένας νέος κόσμος διαμορφώνουν τις συνήθειες, τα κίνητρα, τις οργανώσεις και τους τρόπους κατανομής της ισχύος που προκύπτουν από αυτές. Η πολιτική βία αλλάζει τη δομή των κινήτρων της ίδιας της αντίστασης, ανταμείβοντας τη μυστικότητα, τη διαταγή, τον εξαναγκασμό και οργανώσεις ικανές να συγκεντρώνουν βίαιη ισχύ.

Η πολιτική βία μπορεί να ενισχύσει τις δομές που προορίζεται να αμφισβητήσει. Όταν οι άνθρωποι βλέπουν βία, φοβούνται. Ο φόβος τούς στρέφει προς τους θεσμούς που υπόσχονται προστασία: την αστυνομία, τον στρατό και την κυβέρνηση. Έτσι η βία μπορεί να ενισχύσει τους μηχανισμούς επιβολής της ίδιας της ιεραρχίας που αμφισβητείται, προσφέροντας στην κυβέρνηση μεγαλύτερη δικαιολογία για αστυνόμευση, επιτήρηση, καταστολή και χρήση βίας, ενώ στρέφει τον ευρύτερο πληθυσμό εναντίον όσων την αμφισβητούν.

Η κυβέρνηση διαθέτει ήδη συντριπτικό πλεονέκτημα στην οργανωμένη βία. Ελέγχει αστυνομία, στρατούς, φυλακές, υπηρεσίες πληροφοριών, όπλα και δίκτυα εφοδιασμού σχεδιασμένα για την επιβολή της εξουσίας της. Η βία επιτρέπει στην κυβέρνηση να ορίζει τους όρους της σύγκρουσης και να παίζει με το ισχυρότερό της χαρτί.

Η μη βία προσβάλλει την ιεραρχία από άλλη κατεύθυνση. Η άμεση δράση, η πολιτική ανυπακοή, οι απεργίες, η άρνηση, η αλληλοβοήθεια, η αυτάρκεια, η οικοδόμηση κοινοτήτων, οι εποικοδομητικές εναλλακτικές και η απόσυρση της συμμετοχής πλήττουν τις εξαρτήσεις που επιτρέπουν στους συγκεντρωτικούς θεσμούς να λειτουργούν. Η κυβέρνηση δεν λειτουργεί μόνο με τη βία· εξαρτάται από τη συνεχιζόμενη συνεργασία.

Η ελπίδα είναι και αυτή πολιτική ισχύς. Στόχος δεν είναι να τρομοκρατήσουμε τους ανθρώπους ώστε να μπουν στον αγώνα, αλλά να τους εμπνεύσουμε με την προοπτική ενός ειρηνικού και ελεύθερου κόσμου όπου μπορούν να ζουν καλά, να κυνηγούν τα όνειρά τους, να αναπτύσσουν τις δυνατότητές τους και να βοηθούν ο ένας τον άλλον. ༆

Η ελπίδα γίνεται πραγματική μέσα από την εμπειρία. Η φιλία, η αλληλοβοήθεια, η αυτονομία, η αυτάρκεια, οι κήποι, η συνεργασία, η άμεση δράση και οι εναλλακτικές που λειτουργούν δίνουν στους ανθρώπους από τώρα δείγματα ενός άλλου τρόπου ζωής. Η προεικόνιση κατανέμει δυνατότητες προτού εξαφανιστεί η κεντρική εξουσία. Καθώς οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο ικανοί να καλύπτουν τις ανάγκες τους μέσω ελεύθερων ενώσεων, αλληλοβοήθειας, ανεξάρτητης γνώσης και εναλλακτικών, η εξάρτηση από τους συγκεντρωτικούς θεσμούς αρχίζει να υποχωρεί.

Η βίαιη επανάσταση κινδυνεύει να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η καταστροφή μιας υπάρχουσας κυβέρνησης δεν καταστρέφει αναγκαστικά τη δομή της συγκεντρωμένης ισχύος. Οι ένοπλες οργανώσεις συγκεντρώνουν όπλα, μυστικότητα, διοίκηση, πληροφορίες, εφοδιασμό και επιχειρησιακή ικανότητα. Αν η υπάρχουσα κυβέρνηση καταρρεύσει προτού κατανεμηθούν η ισχύς και οι δυνατότητες, η οργάνωση που είναι πιο ικανή για βία βρίσκεται και στη θέση να καλύψει το κενό ισχύος που προκύπτει. Ο κυβερνήτης αλλάζει, ενώ η δομή παραμένει διαθέσιμη προς κατάληψη.

Η μη βία δεν σημαίνει πασιφισμό ή άρνηση της αυτοάμυνας. Η αμυντική χρήση δύναμης μπορεί να είναι αναγκαία όταν δεν υπάρχει άλλος τρόπος να σταματήσει μια άμεση βλάβη. Σκοπός είναι να σταματήσει η κυριαρχία, όχι να γίνει η χρήση δύναμης οργανωτική αρχή της απελευθέρωσης. Η βία παραμένει έσχατη λύση.

Η ικανότητα αυτοάμυνας μπορεί να διαρκεί, ενώ η χρήση της παραμένει αμυντική και προσωρινή. Η ισορροπία δυνάμεων διατηρεί την αμυντική ικανότητα κατανεμημένη και ανοιχτή σε αμφισβήτηση, ενώ η ελεύθερη ένωση εμποδίζει την προσωρινή χρήση δύναμης να μετατραπεί σε μόνιμη δομή εξουσίας.

Οι παρατεταμένες απειλές απαιτούν προετοιμασία, αξιόπιστα εφόδια, κοινή πληροφόρηση και συντονισμό μεταξύ ενώσεων. Οι άνθρωποι μπορούν να αναθέτουν συγκεκριμένα αμυντικά καθήκοντα σε έμπειρους ανθρώπους, διατηρώντας παράλληλα αυτούς τους ρόλους περιορισμένους στη λειτουργία τους και ανοιχτούς στην αμφισβήτηση. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα οξύς στην άμυνα, επειδή η αμυντική ικανότητα μπορεί η ίδια να γίνει νέα συγκέντρωση ισχύος. Η διάκριση παραμένει πραγματική μόνο όσο τα όπλα, τα εφόδια και η εξωτερική υποστήριξη μένουν πέρα από τον αποκλειστικό έλεγχο οποιασδήποτε ομάδας.

Η κατανεμημένη άμυνα ενέχει και έναν άλλο κίνδυνο: οι προετοιμασίες μιας ένωσης μπορεί να ανησυχήσουν μια άλλη, της οποίας η αντίδραση φαίνεται κατόπιν να επιβεβαιώνει τους φόβους της πρώτης. Όπου είναι δυνατό, η άμεση επαφή, ο ανεξάρτητος έλεγχος ανησυχητικών ισχυρισμών και οι αμοιβαίοι περιορισμοί στην κινητοποίηση μπορούν να δώσουν και στις δύο πλευρές τρόπους αποκλιμάκωσης χωρίς να παραιτηθούν από τη δυνατότητα να αμυνθούν.

Ο συντονισμός σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης πρέπει να παραμένει περιορισμένος στο καθήκον του και ανοιχτός στην αμφισβήτηση. Η κατανεμημένη άμυνα μπορεί και πάλι να ηττηθεί· ούτε η συγκεντρωτική διοίκηση προσφέρει εγγύηση επιβίωσης.

Η ελευθερία δεν θα έπρεπε να έρθει μόνο μετά τον αγώνα. Θα έπρεπε να διακρίνεται στον τρόπο με τον οποίο ζούμε τον αγώνα.

Ο κανόνας του 3,5%

Η συστημική αλλαγή δεν απαιτεί να ξεσηκωθεί ταυτόχρονα ολόκληρος ο πληθυσμός.

Η έρευνα της Erica Chenoweth και της Maria Stephan διαπίστωσε ότι οι μεγάλες μη βίαιες εκστρατείες για αλλαγή καθεστώτος, ανεξαρτησία ή τερματισμό κατοχής μεταξύ 1900 και 2006 πέτυχαν σε ποσοστό υπερδιπλάσιο από τις βίαιες εκστρατείες.

Ο κανόνας του 3,5% προέκυψε αργότερα από αυτή την έρευνα: στο αρχικό σύνολο δεδομένων, καμία μη βίαιη εκστρατεία δεν απέτυχε αφότου κινητοποίησε ενεργά τουλάχιστον το 3,5% του πληθυσμού στην κορύφωσή της.

Η κυβέρνηση δεν λειτουργεί μόνο μέσω της αστυνομικής και στρατιωτικής βίας. Εξαρτάται από ανθρώπους σε όλη την κοινωνία που συνεχίζουν να εργάζονται, να υπακούν, να επιβάλλουν διαταγές, να μετακινούν πόρους, να συντηρούν υποδομές και να αποδέχονται την εξουσία της. Η κυβέρνηση εξαρτάται από τη συνεργασία πολύ περισσότερων ανθρώπων απ’ όσους πράγματι κυβερνούν.

Οι ενεργοί συμμετέχοντες είναι μόνο ένα μέρος αυτής της πίεσης. Καθώς εξαπλώνονται η συμμετοχή και η άρνηση, η συνεργασία γίνεται λιγότερο αξιόπιστη. Οι εργαζόμενοι παύουν να συνεργάζονται. Οι εντολές μένουν ανεφάρμοστες. Υποστηρικτές αποστατούν. Άνθρωποι μέσα στους θεσμούς παύουν να επιβάλλουν οδηγίες. Οι θεσμοί αρχίζουν να δυσλειτουργούν. Η ισορροπία δυνάμεων μετατοπίζεται επειδή η δομή χάνει την ανθρώπινη συνεργασία που απαιτείται για να συντηρηθεί.

Τα μη βίαια κινήματα μπορούν να αντλούν συμμετοχή από πολύ ευρύτερο πεδίο, επειδή η αντίσταση δεν απαιτεί να γίνει ο καθένας στρατιώτης. Οι άνθρωποι μπορούν να απεργήσουν, να μποϊκοτάρουν, να αρνηθούν, να αποσύρουν τη στήριξή τους, να προσφέρουν πόρους, να δώσουν καταφύγιο σε άλλους ή απλώς να πάψουν να συνεργάζονται.

Μεταγενέστερη έρευνα διαπίστωσε ότι οι μη βίαιες εκστρατείες έγιναν λιγότερο επιτυχημένες μετά το 2010. Η Chenoweth επισημαίνει τόσο την προσαρμογή των κυβερνήσεων στις στρατηγικές αντιμετώπισής τους όσο και τη μεγαλύτερη εξάρτηση των κινημάτων από τη γρήγορη κινητοποίηση χωρίς την οργάνωση, τη στρατηγική και την αντοχή που απαιτούνται για τη διατήρηση της πίεσης. Η κινητοποίηση μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο ευκαιρίας, αλλά χωρίς ανθεκτική οργάνωση και πρακτική ικανότητα πίσω της, αυτό το άνοιγμα μπορεί να κλείσει προτού οικοδομηθούν οι συνθήκες για διαρκή αλλαγή.

Ο κανόνας του 3,5% δεν είναι νόμος ούτε εγγυημένο όριο. Τα περισσότερα επιτυχημένα μη βίαια κινήματα δεν έφτασαν ποτέ το 3,5%, ενώ μεταγενέστερη έρευνα εντόπισε μια φαινομενική εξαίρεση. Πρόκειται για ιστορικό μοτίβο, όχι για συνταγή επιτυχίας.

Το δίδαγμα του κανόνα του 3,5% δεν είναι ότι ακριβώς το 3,5% ενός πληθυσμού μπορεί να αναγκάσει οποιαδήποτε κυβέρνηση να παραδοθεί.

Είναι ότι ο μετασχηματισμός δεν απαιτεί καθολική αφύπνιση.

Άμεση δράση

Άμεση δράση σημαίνει να αντιμετωπίζουμε ένα πρόβλημα οι ίδιοι, αντί να ζητούμε από μια εξουσία να το λύσει για εμάς. Η επιδίωξη μεταρρύθμισης μέσω της εξουσίας αναθέτει την αλλαγή σε ανώτερα επίπεδα. Η άμεση δράση κρατά την πρωτοβουλία στα χέρια των ανθρώπων που επηρεάζονται.

Αυτό που βλέπουμε δεν είναι απλώς διαφθορά. Το σύστημα ακολουθεί τα κίνητρα και τις συγκεντρώσεις ισχύος που είναι ενσωματωμένα σε αυτό. Η αντικατάσταση αντιπροσώπων μπορεί να αλλάξει αποφάσεις, αλλά αφήνει ανέπαφο τον μηχανισμό της εξουσίας. Η αντιπροσωπευτική πολιτική θάβει την αιτία και το αποτέλεσμα κάτω από στρώματα γραφειοκρατίας: οι άνθρωποι δρουν και έπειτα περιμένουν τους θεσμούς να αποφασίσουν τι θα συμβεί. Η άμεση δράση δημιουργεί αλλαγή εδώ και τώρα. Οι άνθρωποι βλέπουν το αποτέλεσμα, το δοκιμάζουν και χτίζουν πάνω σε αυτό.

Η άμεση δράση δεν χρειάζεται άδεια. Οι άνθρωποι δεν χρειάζονται εξουσιοδότηση από τα πάνω για να συνεργαστούν, να λύσουν προβλήματα, να αποσύρουν τη στήριξή τους ή να δημιουργήσουν εναλλακτικές. Η αλλαγή μπορεί να αρχίσει οπουδήποτε οι άνθρωποι έχουν ήδη την ικανότητα να δράσουν και έπειτα να εξαπλωθεί από τη βάση καθώς άλλοι υιοθετούν ό,τι λειτουργεί.

Η βάση έχει ισχύ επειδή η ιεραρχία δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνη της. Μια απεργία αποκαλύπτει αμέσως αυτή την εξάρτηση. Μια γενική απεργία μπορεί να σταματήσει ταυτόχρονα μεγάλα τμήματα του μηχανισμού. Μια άγρια απεργία δείχνει ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να ασκούν συλλογική ισχύ χωρίς να περιμένουν εξουσιοδότηση από τους θεσμούς που τους εκπροσωπούν.

Η άμεση δράση μετατρέπει αυτή την εξάρτηση σε μοχλό πίεσης. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να αντιτίθεσαι σε μια δομή και στο να της αφαιρείς κάτι που χρειάζεται για να λειτουργήσει. Η άρνηση και η απόσυρση αλλάζουν την ίδια τη σχέση.

Η άμεση δράση οικοδομεί εναλλακτικές που κάνουν την ιεραρχία λιγότερο αναγκαία. Η αλληλοβοήθεια, η αυτάρκεια, οι ανεξάρτητες ανταλλαγές, οι συνεταιρισμοί και οι παράλληλοι θεσμοί δίνουν στους ανθρώπους τη δυνατότητα να καλύπτουν τις ανάγκες τους πιο άμεσα.

Οι δύο πλευρές ενισχύουν η μία την άλλη. Σταματήστε τον μηχανισμό ενώ οικοδομείτε εναλλακτικές. Η αντίσταση μειώνει την ικανότητα της ιεραρχίας. Η δημιουργία μειώνει την εξάρτηση από αυτήν.

Οι άνθρωποι μπορούν να αποσύρουν την υπακοή τους, συνεχίζοντας παράλληλα την αναγκαία εργασία μέσω άμεσης συνεργασίας με όσους εξαρτώνται από αυτήν. Η προσωρινή διακοπή μπορεί να δημιουργήσει μοχλό πίεσης, αλλά παραμένει το ερώτημα ποιος επωμίζεται το κόστος της. Όταν αυτός ο μοχλός πίεσης βασίζεται σε στερήσεις που επιβάλλονται σε ανθρώπους οι οποίοι έχουν ελάχιστο έλεγχο πάνω στη δομή που αμφισβητείται, η αντίσταση μεταφέρει σε εκείνους το κόστος της πίεσής της. Η παρατεταμένη απόσυρση από απαραίτητες λειτουργίες απαιτεί εναλλακτικές διαδρομές παροχής ή συνεχή πρόσβαση. Η αντίσταση που στερεί πόρους από τις ίδιες της τις εναλλακτικές ενισχύει το αίτημα επαναφοράς μιας σχέσης διαταγής.

Η δημιουργία μπορεί να παράγει και δικές της πιέσεις. Όταν οι άνθρωποι εξαρτώνται από κάτι που έχει χτιστεί, όσοι το διατηρούν σε λειτουργία έχουν περισσότερα να χάσουν από μια διακοπή και μπορεί να γίνουν πιο επιφυλακτικοί απέναντι στη σύγκρουση. Η αντίσταση, από την πλευρά της, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις εναλλακτικές που οι άνθρωποι προσπαθούν να διαφυλάξουν. Η ένταση μειώνεται όταν οι εναλλακτικές μπορούν να επιβιώνουν από διαταραχές χάρη σε εφεδρείες και εναλλακτικές διαδρομές, και όταν η αντίσταση αφαιρεί όσα χρειάζεται η ιεραρχία χωρίς να καταστρέφει τις δυνατότητες στις οποίες βασίζονται οι άνθρωποι.

Η άμεση δράση γίνεται προεικόνιση επειδή οι άνθρωποι οικοδομούν έναν ελεύθερο κόσμο μέσα από τις σχέσεις και τους θεσμούς που δημιουργούν τώρα, αντί να αναβάλλουν την ελευθερία μέχρι κάποια μελλοντική νίκη.

Καμία μεμονωμένη πράξη δεν χρειάζεται να μεταμορφώσει ολόκληρο το σύστημα. ༆ Κάθε επιτυχημένη πράξη μπορεί να λύσει κάτι τώρα, να αυξήσει την αυτονομία και να καταστήσει δυνατή περαιτέρω δράση. Καθώς αυτές οι δυνατότητες συνδέονται και συσσωρεύονται από τη βάση, μετατοπίζουν την ισορροπία δυνάμεων.

Ο κήπος

Ένας ελεύθερος κόσμος δεν χρειάζεται να αρχίσει παντού ταυτόχρονα. Αρχίζει εκεί όπου οι άνθρωποι ανακτούν την ικανότητα να καλύπτουν τις ανάγκες τους και ο ένας του άλλου. Καλλιεργήστε τροφή. Μάθετε χρήσιμες δεξιότητες. Μοιραστείτε εργαλεία. Συνεργαστείτε με ανθρώπους που εμπιστεύεστε. Στηρίξτε τοπικούς παραγωγούς και συνεταιρισμούς. Ξεκινήστε με κάτι χρήσιμο που μπορεί να αντέξει και να εξαπλωθεί.

Ο κήπος είναι κυριολεκτικός και δομικός. Ένας κήπος μετατρέπει γη, γνώση, εργασία και συνεργασία σε κάτι που οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιήσουν άμεσα. Ένα κοινό εργαστήριο τους δίνει χώρο να φτιάχνουν και να επισκευάζουν όσα χρειάζονται. Οι αγορές παραγωγών φέρνουν καλλιεργητές και αγοραστές σε άμεση ανταλλαγή. Καθεμιά από αυτές τις πρακτικές συντομεύει την αλυσίδα ανάμεσα σε μια ανάγκη και τους ανθρώπους που μπορούν να την καλύψουν.

Το ζήτημα δεν είναι κάποιο συγκεκριμένο οικονομικό μοντέλο.

Η αυτάρκεια ενισχύεται με τη συνεργασία, όχι με την απομόνωση. Ένα άτομο δεν μπορεί να κάνει τα πάντα, ούτε θα έπρεπε να χρειάζεται. Οι άνθρωποι αναπτύσσουν διαφορετικές δεξιότητες, μοιράζονται την εργασία, ανταλλάσσουν όσα παράγουν και βοηθούν εκεί όπου είναι πιο ικανοί. Καθώς οι κήποι συνδέονται με κουζίνες, εργαστήρια, συνεταιρισμούς, τοπικούς παραγωγούς και υπηρεσίες της γειτονιάς, τα μεμονωμένα εγχειρήματα αρχίζουν να σχηματίζουν ένα ευρύτερο δίκτυο πρακτικής ανεξαρτησίας. Όσο περισσότερη γνώση, εργαλεία και παραγωγική ικανότητα διαθέτουν οι ίδιοι οι άνθρωποι, τόσο περισσότερες επιλογές έχουν ως προς τις σχέσεις από τις οποίες εξαρτάται η ζωή τους.

Χτίστε τοπικά. Γνωρίστε τους γείτονές σας. Κάντε φίλους κάνοντας χρήσιμα πράγματα μαζί. Οι άνθρωποι μπορούν να δουν τι λείπει, τι εξακολουθεί να μη λειτουργεί και τι χρειάζονται πραγματικά οι άλλοι. Τα προβλήματα αντιμετωπίζονται ευκολότερα όταν όσοι τα βιώνουν μπορούν να επικοινωνούν απευθείας με όσους είναι σε θέση να βοηθήσουν.

Αυτές οι σχέσεις μπορούν να απλώνονται προς τα έξω χωρίς να αναπτύσσονται προς τα πάνω. Διαφορετικές ομάδες μπορούν να ειδικεύονται, παραμένοντας αυτόνομες και συνδεόμενες άμεσα όπου η συνεργασία τις ωφελεί. Καμία οργάνωση δεν χρειάζεται να παρέχει τα πάντα ή να ελέγχει το σύνολο. Ένα πυκνό πεδίο αλληλεπικαλυπτόμενων ενώσεων ενισχύεται από τις διαφορές του: πολλές δεξιότητες, πολλές σχέσεις, πολλές πηγές, πολλές διαδρομές παράκαμψης όταν κάτι αποτυγχάνει.

Σημασία δεν έχει αν κάτι αποκαλείται εναλλακτικό. Και οι εναλλακτικές έχουν δικές τους δομές κινήτρων, οπότε ισχύει το ίδιο ερώτημα: τι ενθαρρύνουν στην πράξη; Ένας συνεταιρισμός που αναδημιουργεί σχέσεις διαταγής έχει αλλάξει ελάχιστα. Το κριτήριο είναι πρακτικό: μπορούν οι άνθρωποι να αλλάξουν τον τρόπο εργασίας, να αρνηθούν τους όρους του ή να φύγουν χωρίς να χάσουν τον μοναδικό τρόπο κάλυψης μιας βασικής ανάγκης;

Ένας κήπος που εξαρτάται από μία πηγή νερού, ή ένα εργαστήριο από τις γνώσεις ενός μόνο ανθρώπου, παραμένει ευάλωτο σε εκείνο το σημείο. Δεξιότητες που μπορούν να διδαχθούν, μέθοδοι που μπορούν να αναπαραχθούν, κοινά εργαλεία και εφόδια από περισσότερες πηγές διατηρούν τη χρήσιμη εργασία σε λειτουργία χωρίς να καθιστούν κανέναν απαραίτητο.

Δεν απαιτείται πλήρης αποκοπή από τον υπάρχοντα κόσμο. Ξεκινήστε με ό,τι μπορεί να μεταφερθεί πιο κοντά στις άμεσες σχέσεις: μία πηγή τροφής, μία δεξιότητα, ένα εργαλείο, μία υπηρεσία, ένα συνεταιριστικό εγχείρημα, μία ισχυρότερη φιλία. Κάθε μεταφορά είναι μικρή, αλλά αφήνει κάτι πάνω στο οποίο μπορεί να χτίσει η επόμενη. Με τον καιρό, τα μεμονωμένα εγχειρήματα γίνονται δίκτυα, τα δίκτυα γίνονται ανθεκτικά και η εξάρτηση αρχίζει να διασπείρεται.

Ένας κήπος δεν χρειάζεται άδεια για να γίνει δάσος. Μεγαλώνει όπου υπάρχει χώρος, διακλαδίζεται όπου το επιτρέπουν οι συνθήκες, συνδέεται με ό,τι είναι ήδη ζωντανό και παράγει τους σπόρους για περαιτέρω ανάπτυξη. Χτίστε με τον ίδιο τρόπο έναν ελεύθερο κόσμο: τοπικά, άμεσα, ειρηνικά και από τη βάση προς τα έξω.

Το παράθυρο ευκαιρίας

Ένας ελεύθερος κόσμος οικοδομείται πριν από την επαναστατική στιγμή, όχι μετά.

Η απομάκρυνση των ανθρώπων που ελέγχουν τους συγκεντρωτικούς θεσμούς δεν κατανέμει τις δυνατότητες που εκείνοι οι θεσμοί ήλεγχαν. Η τροφή εξακολουθεί να χρειάζεται μεταφορά. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρειάζονται καθαρό νερό, φάρμακα, στέγη, επικοινωνία, μεταφορές, προστασία και τρόπους επίλυσης συγκρούσεων. Αν αυτές οι δυνατότητες παραμείνουν συγκεντρωμένες, όποιος τις αποκαταστήσει γρηγορότερα κληρονομεί τεράστια ισχύ.

Η καθοριστική δουλειά, επομένως, γίνεται πριν από τη φαινομενική καμπή.

Μια ελεύθερη κοινωνία αναπτύσσεται σταδιακά μέσα από σχέσεις, δεξιότητες, θεσμούς και υποδομές που λειτουργούν ήδη πέρα από τη συγκεντρωτική διοίκηση. Δίκτυα αλληλοβοήθειας, τοπικά συστήματα τροφής, συνεταιρισμοί, ανεξάρτητη επικοινωνία, κατανεμημένη ενέργεια, δυνατότητα επισκευών, ανοιχτή γνώση, δίκτυα φροντίδας, επίλυση συγκρούσεων και αποκεντρωμένη αυτοάμυνα μεταφέρουν πρακτικές δυνατότητες από τους συγκεντρωτικούς θεσμούς στα χέρια όσων εξαρτώνται από αυτές.

Αυτό είναι το στρατηγικό νόημα της προεικόνισης: η οικοδόμηση του νέου μέσα στο κέλυφος του παλιού. Η ορατή ρήξη μπορεί να έρθει ξαφνικά. Η ικανότητα να επιβιώσουμε από αυτήν αναπτύσσεται αργά.

Η μετάβαση δεν απαιτεί μία καθαρή ρήξη. Οι παλιοί θεσμοί μπορούν να παραμένουν κυρίαρχοι όσο αναπτύσσονται δίπλα τους νέες σχέσεις. Ορισμένες λειτουργίες μπορούν να αποκεντρωθούν γρήγορα, ενώ άλλες παραμένουν συγκεντρωμένες για πολύ περισσότερο. Οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να αξιοποιούν ανοίγματα μέσα στις υπάρχουσες δομές όταν αυτό αυξάνει την πρακτική αυτονομία τους ή την ικανότητά τους να οργανώνονται έξω από αυτές. Μπορούν να αξιοποιούν αυτά τα ανοίγματα χωρίς να κάνουν την υπάρχουσα δομή μέσο του μετασχηματισμού. Ο αναδυόμενος κόσμος θα είναι αρχικά μερικός, γεμάτος συμβιβασμούς και μπλεγμένος με τον κόσμο που αντικαθιστά.

Αν μια εναλλακτική εξαρτάται από τους ίδιους συγκεντρωτικούς θεσμούς που προορίζεται να αντικαταστήσει, μπορεί να απορροφηθεί χωρίς να αλλάξει η ισορροπία δυνάμεων.

Μια εναλλακτική μπορεί να παρέχει κάτι που χρειάζονται οι άνθρωποι, ενώ εξακολουθεί να εξαρτάται από γη, εφόδια, υποδομές ή άλλους πόρους που ελέγχει η παλιά δομή. Αυτή η διευθέτηση επιτρέπει στην παλιά δομή να απαλλαγεί από μέρος του βάρους της, διατηρώντας μεγάλο μέρος του μοχλού πίεσης που δημιουργεί αυτή η εξάρτηση. Η ανάληψη μιας λειτουργίας δεν είναι το ίδιο με την αντικατάσταση μιας εξάρτησης· η ισορροπία μετατοπίζεται μόνο όταν οι άνθρωποι αποκτούν μεγαλύτερη ικανότητα να συνεχίζουν χωρίς η παλιά δομή να ελέγχει όσα χρειάζονται.

Οι εναλλακτικές μπορεί να αντιμετωπίσουν καταστολή καθώς αποκτούν την ικανότητα να αντικαθιστούν συγκεντρωτικές λειτουργίες. Καθώς μειώνουν την εξάρτηση από συγκεντρωτικούς θεσμούς, οι θεσμοί αυτοί μπορεί επίσης να αποκτούν ισχυρότερα κίνητρα να τις περιορίσουν. Όπου η καταστολή μπορεί ακόμη να αποκόψει κάθε πηγή εφοδιασμού, η διασπορά από μόνη της δεν αποτελεί προστασία. Η γνώση και η στήριξη που μοιράζονται τα ανεξάρτητα δίκτυα επιτρέπουν στη δουλειά να συνεχίζεται όταν χάνεται ένας χώρος ή μια οργάνωση, χωρίς να υπάρχει καμία μεμονωμένη δομή που, αν εξαλειφθεί, να μπορεί να εξαφανίσει την εναλλακτική.

Η προεικόνιση οικοδομεί το δίχτυ ασφαλείας που εμποδίζει τη θεσμική κατάρρευση να γίνει κοινωνική κατάρρευση.

Στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ένας και μόνο καθαρός θύλακας έξω από την κοινωνία. Είναι να πολλαπλασιαστούν οι χώροι όπου οι άνθρωποι μπορούν να λύνουν προβλήματα μέσα από διαφορετικές σχέσεις, να συνδεθούν αυτοί οι χώροι οριζόντια και να μεταφερθεί σταδιακά σε αυτούς μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής ζωής. Κάθε εξάρτηση που αντικαθίσταται από μια εθελοντική εναλλακτική αποδυναμώνει τον μοχλό πίεσης του παλιού συστήματος. ༆ Κάθε σχέση αμοιβαίας στήριξης αυξάνει την ικανότητα των ανθρώπων να αρνηθούν.

Η μετάβαση μπορεί να είναι σταδιακή ως προς την οικοδόμησή της και ταχεία ως προς το αποτέλεσμα.

Το παράθυρο ευκαιρίας ανοίγει όταν οι συγκεντρωτικοί θεσμοί χάνουν αρκετή ικανότητα ή νομιμοποίηση ώστε διευθετήσεις που κάποτε θεωρούνταν μόνιμες να γίνονται διαπραγματεύσιμες. Αυτό δεν απαιτεί την ολοκληρωτική κατάρρευση του πολιτισμού. Μια εφοδιαστική αλυσίδα σπάει. Μια κυβέρνηση χάνει τη νομιμοποίησή της. Μια εταιρεία εγκαταλείπει μια πόλη. Ένα δίκτυο ηλεκτρισμού παύει να λειτουργεί. Ένα νόμισμα γίνεται αναξιόπιστο. Μια απεργία σταματά τις συνήθεις υπηρεσίες. Ένα μονοπώλιο δεν μπορεί πλέον να παρέχει όσα χρειάζονται οι άνθρωποι. Τα συγκεντρωτικά συστήματα αποτυγχάνουν άνισα, ανά τόπο, τομέα και λειτουργία.

Κάθε αποτυχία δημιουργεί ένα άνοιγμα όπου οι εναλλακτικές μπορούν να αναλάβουν μέρος όσων η παλιά δομή δεν μπορεί πια να παρέχει.

Αυτά τα ανοίγματα μπορούν να εμφανίζονται επανειλημμένα. Παράλληλοι θεσμοί αναπτύσσονται σε περιόδους σχετικής σταθερότητας. Ένα συγκεντρωτικό σύστημα αποδυναμώνεται. Οι υπάρχουσες εναλλακτικές αναλαμβάνουν ορισμένες λειτουργίες του. Σταθεροποιούνται, μαθαίνουν, συνδέονται και μπαίνουν στην επόμενη κρίση με περισσότερες δυνατότητες από πριν. Η παλιά ιεραρχία μπορεί να επιβιώσει, αλλά κάθε κύκλος μπορεί να αφήνει τους ανθρώπους λιγότερο εξαρτημένους από αυτήν.

Αυτή δεν είναι στρατηγική αναμονής της κατάρρευσης. Είναι προετοιμασία για συνθήκες που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αξιόπιστα.

Όταν οι συγκεντρωτικοί θεσμοί αποδυναμώνονται, η ελευθερία δεν αναδύεται αυτόματα. Η κρίση παράγει φόβο, έλλειψη, αβεβαιότητα και ζήτηση για αξιόπιστη τάξη. Αυτές οι συνθήκες μπορούν να ενισχύσουν την αλληλοβοήθεια, αλλά μπορούν επίσης να ενισχύσουν τον φασισμό, τον μιλιταρισμό, το οργανωμένο έγκλημα, τον θρησκευτικό αυταρχισμό ή μια νέα κυβέρνηση που υπόσχεται να αποκαταστήσει τη σταθερότητα.

Ένα κενό ισχύος είναι ζήτηση για λειτουργίες που δεν παρέχονται πλέον αξιόπιστα. Το τι θα το καλύψει εξαρτάται από το ποιος μπορεί να καλύψει αυτές τις ανάγκες.

Όποιος μπορεί να παρέχει τροφή, φάρμακα, επικοινωνία, μεταφορές, προστασία και λειτουργικές υποδομές αποκτά τεράστια επιρροή. Αν μόνο αυταρχικές οργανώσεις διαθέτουν αυτές τις δυνατότητες, οι φοβισμένοι άνθρωποι μπορεί να αποδεχτούν μια σχέση διαταγής επειδή η ιεραρχία φαίνεται να είναι η μόνη δομή που λειτουργεί ακόμη.

Γι’ αυτό η προεικόνιση είναι και προετοιμασία κατά της αυταρχικής διαδοχής. Παράλληλοι θεσμοί που αναπτύχθηκαν πριν από την κρίση δίνουν στους ανθρώπους κάπου αλλού να στραφούν. Κατανεμημένες δεξιότητες, υπάρχουσες σχέσεις, λειτουργικά δίκτυα και εμπειρία συνεργασίας χωρίς σχέση διαταγής μειώνουν το κενό που θα δημιουργούσε διαφορετικά η κατάρρευση των συγκεντρωτικών θεσμών.

Χωρίς αυτές τις εναλλακτικές, η κατάρρευση δεν καταργεί την εξάρτηση. Την εντείνει.

Οι εναλλακτικές πρέπει επίσης να λειτουργούν. Αν η συμμετοχή απαιτεί ελεύθερο χρόνο, χρήματα ή ασφάλεια, γίνεται δυσκολότερη για ανθρώπους που ήδη υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση. Οι περισσότεροι δεν θα υιοθετήσουν μια πλήρη φιλοσοφία πριν συμμετάσχουν σε αυτές. Μπορεί να μπουν επειδή η τροφή είναι οικονομικά προσιτή, η φροντίδα των παιδιών αξιόπιστη, η γειτονιά ασφαλέστερη, το εργαστήριο επισκευών τους εξοικονομεί χρήματα ή οι συμμετέχοντες τους αντιμετωπίζουν με αξιοπρέπεια. Η ελεύθερη ένωση, η αλληλοβοήθεια και η αυθόρμητη τάξη γίνονται ισχυρότερα επιχειρήματα όταν οι άνθρωποι μπορούν να τις βιώσουν άμεσα.

Το κριτήριο είναι πρακτικό: καλύπτει η εναλλακτική μια πραγματική ανάγκη, αυξάνοντας παράλληλα την αυτονομία και κατανέμοντας τις δυνατότητες;

Ένα εγχείρημα που δεν μπορεί να λειτουργήσει υπό πίεση δεν θα στηρίξει τους ανθρώπους σε μια κρίση. Ένα εγχείρημα που λειτουργεί συγκεντρώνοντας τον έλεγχο μπορεί απλώς να γίνει η επόμενη ιεραρχία. Η εναλλακτική λειτουργεί μόνο όταν οι μέθοδοί της διαφυλάσσουν την αυτονομία και την ελεύθερη ένωση.

Δοκιμάστε την αντικατάσταση πριν βασιστείτε σε αυτήν: μπορεί η παροχή να συνεχιστεί αν σταματήσει η χρηματοδότηση, πάψει να ανταποκρίνεται ένας προμηθευτής ή φύγουν βασικά πρόσωπα; Οι συνήθεις βλάβες και οι πραγματικές μεταφορές λειτουργιών αποκαλύπτουν τι εξακολουθεί να εξαρτάται από συγκεντρωτικούς θεσμούς. Μια απότομη κατάρρευση μπορεί να έρθει προτού επαρκέσει αυτή η δουλειά. Τότε η διατήρηση των εφοδίων, της συντήρησης και της φροντίδας προηγείται της διακήρυξης ανεξαρτησίας· η προσωρινή εξάρτηση δεν δημιουργεί μόνιμο δικαίωμα διαταγής.

Αυτές οι διαδικασίες εκτυλίσσονται ταυτόχρονα: οικοδομούνται δυνατότητες που καλύπτουν ανάγκες τώρα, ενώ οι ίδιες δυνατότητες χρησιμοποιούνται για να μειωθεί η εξάρτηση από την κυριαρχία. Χωρίς οικοδόμηση, η αντίσταση μπορεί να αφήσει κενό. Χωρίς αντίσταση, οι εναλλακτικές μπορούν να περιοριστούν μέσα στο υπάρχον σύστημα.

Στόχος είναι οι συγκεντρωτικοί θεσμοί να γίνονται σταδιακά λιγότερο αναγκαίοι.

Οι λειτουργίες μπορούν να μετακινηθούν μία μία. Η γνώση μπορεί να ξεφύγει από τον συγκεντρωτικό έλεγχο. Η προσωρινή αλληλοβοήθεια μπορεί να γίνει μόνιμη κοινωνική υποδομή. Οι άτυπες διαδρομές εφοδιασμού μπορούν να γίνουν ανθεκτικά δίκτυα. Οι κοινότητες μπορούν να διατηρήσουν διευθετήσεις που λειτούργησαν σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Ακόμη και αποτυχημένα εγχειρήματα μπορούν να αφήσουν δεξιότητες, σχέσεις, εργαλεία και γνώσεις που ενισχύουν την επόμενη προσπάθεια.

Όσα έχουν χτίσει οι άνθρωποι μέχρι τώρα δεν ορίζουν τα όρια όσων μπορούν να χτίσουν. Η απελευθέρωση της ανθρώπινης επινοητικότητας πυροδοτεί την καινοτομία, κάνοντας εφικτό ό,τι κάποτε φαινόταν αδύνατο.

Η επιτυχία μπορεί να μην έρθει με την πτώση μιας κυβέρνησης ή την έπαρση μιας σημαίας πάνω από τα κτίριά της. Μπορεί να πάρει τη μορφή μιας μακρόχρονης μείωσης της σημασίας των συγκεντρωτικών θεσμών, καθώς οι χρήσιμες λειτουργίες τους μεταφέρονται αλλού.

Η καθοριστική νίκη δεν είναι η κατάληψη του μηχανισμού.

Είναι να γίνει ο μηχανισμός περιττός.

Το πότε θα εμφανιστεί το επόμενο μεγάλο άνοιγμα παραμένει αβέβαιο. Τα συστήματα μπορούν να επιβιώνουν από την αστάθεια, να απορροφούν την αντίσταση, να αλλάζουν ηγεσία, να μεταφέρουν το κόστος αλλού, να μεταρρυθμίζονται ή να καταστέλλουν. Μια στρατηγική που εξαρτάται από την πρόβλεψη της κατάρρευσης είναι εύθραυστη.

Η προεικόνιση δεν απαιτεί πρόβλεψη. Αν το υπάρχον σύστημα επιμείνει, οι ανεξάρτητες σχέσεις και δυνατότητες βελτιώνουν τη ζωή τώρα. Αν παρακμάζει σταδιακά, οι εναλλακτικές μπορούν να αναλάβουν τις λειτουργίες που εγκαταλείπει. Αν οι κρίσεις επανέρχονται, κάθε άνοιγμα μπορεί να αφήνει ισχυρότερη την παράλληλη κοινωνία. Αν συμβεί μεγαλύτερη ρήξη, δίκτυα με εφόδια, δεξιότητες και ήδη λειτουργικές σχέσεις δίνουν στους ανθρώπους εναλλακτικές ικανές να εμποδίσουν το κενό που προκύπτει να καλυφθεί από μια άλλη κεντρική εξουσία.

Το παράθυρο ευκαιρίας, επομένως, δεν είναι κάτι που περιμένουμε.

Είναι κάτι προς το οποίο προχωράμε οικοδομώντας.

Ένας ελεύθερος κόσμος μεγαλώνει ενώ η ιεραρχία εξακολουθεί να φαίνεται μόνιμη. Κάθε κήπος, φιλία, συνεταιρισμός, δεξιότητα, δίκτυο, πράξη αλληλοβοήθειας και ανεξάρτητη πηγή πρακτικής ικανότητας δημιουργεί άλλο ένα σημείο από το οποίο οι άνθρωποι μπορούν να δράσουν χωρίς να περιμένουν άδεια. Καθώς αυτές οι εναλλακτικές συνδέονται, η εξάρτηση διασπείρεται και διαμορφώνεται μια ισορροπία δυνάμεων.

Όταν ανοίξει το επόμενο παράθυρο, η ελευθερία δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το μηδέν.

Ένας ελεύθερος κόσμος θα περιμένει.

Vox Libera

Η θεμελιώδης αφετηρία

«Τίποτε δεν είναι πιο επικίνδυνο από μια δογματική κοσμοθεωρία — τίποτε δεν περιορίζει περισσότερο, δεν τυφλώνει περισσότερο απέναντι στην καινοτομία, δεν καταστρέφει περισσότερο τη δεκτικότητα στο καινούργιο». — Stephen Jay Gould

«Είναι σημαντικό να καταργήσουμε τον ασυνείδητο δογματισμό που κάνει τους ανθρώπους να νομίζουν ότι ο δικός τους τρόπος να βλέπουν την πραγματικότητα είναι ο μόνος λογικός τρόπος να βλέπει κανείς τον κόσμο. Στόχος μου είναι να προσπαθήσω να φέρω τους ανθρώπους σε μια κατάσταση γενικευμένου αγνωστικισμού, όχι αγνωστικισμού μόνο ως προς τον Θεό, αλλά ως προς τα πάντα. Αν μπορεί κανείς να βλέπει τα πράγματα μόνο σύμφωνα με το δικό του σύστημα πεποιθήσεων, είναι καταδικασμένος να γίνει σχεδόν κουφός, βουβός και τυφλός. Μπορούμε να δούμε τους άλλους ανθρώπους μόνο όταν είμαστε σε θέση να δούμε τον κόσμο όπως τον βλέπουν εκείνοι. Αυτό είναι η αντάρτικη οντολογία — το γκρέμισμα της αντίληψης που βασίζεται σε ένα μόνο μοντέλο και η προσφορά μιας οπτικής πολλών μοντέλων». — Robert Anton Wilson, συνέντευξη «Searching for Cosmic Intelligence» με τον Jeffrey Elliot (1980)

«Ορισμένοι όροι και ιδέες μπορούν να χαρακτηριστούν “αντιέννοιες”. Πρόκειται για όρους που στην πραγματικότητα συσκοτίζουν την κατανόησή μας αντί να τη διευκολύνουν, δυσκολεύοντάς μας να συλλάβουμε άλλες θεμιτές έννοιες. Μια σημαντική κατηγορία αντιεννοιών είναι εκείνη που αποκαλείται “πακέτο”, ένας όρος του οποίου η σημασία κρύβει τη σιωπηρή παραδοχή ότι ορισμένα πράγματα πάνε μαζί, ενώ στην πραγματικότητα δεν πάνε». — Roderick T. Long

«Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ένα και μοναδικό πρότυπο. Το μόνο σταθερό φαινόμενο είναι το ίδιο το γεγονός της αλλαγής και η συνακόλουθη επίγνωση διαφορετικών κοινωνικών δυνατοτήτων». — David Graeber και David Wengrow, The Dawn of Everything

Δομή κινήτρων

«Ο άνθρωπος, όπως όλα τα έμβια όντα, προσαρμόζεται και συνηθίζει στις συνθήκες όπου ζει και μεταβιβάζει κληρονομικά τις συνήθειες που απέκτησε. Έτσι, έχοντας γεννηθεί και ζήσει στη δουλεία και όντας απόγονος μιας μακράς σειράς δούλων, όταν άρχισε να σκέφτεται, πίστεψε ότι η δουλεία ήταν απαραίτητη προϋπόθεση της ζωής· η ελευθερία του φαινόταν αδύνατη». — Errico Malatesta

«Είναι δύσκολο να κάνεις έναν άνθρωπο να καταλάβει κάτι, όταν ο μισθός του εξαρτάται από το να μην το καταλάβει!» — Upton Sinclair, I, Candidate for Governor: And How I Got Licked (1935)

«Ως εδώ αναλύαμε τα κίνητρα μέσα από το πρίσμα της θεωρίας της δημόσιας επιλογής, η οποία υποθέτει ότι τα άτομα στην πολιτική σφαίρα είναι κατά βάση ίδια με εκείνα εκτός αυτής. Αλλά αυτή η υπόθεση ίσως τελικά είναι υπερβολικά αισιόδοξη για την πολιτική. Κι αυτό επειδή τα θεσμικά φίλτρα της πολιτικής επιλέγουν τελικά όσους βρίσκουν ελκυστικές τις θέσεις ισχύος. Αξιοπρεπείς και ανθρώπινοι άνθρωποι δεν θα ήθελαν να εργαστούν ως επιστάτες σε μια φυτεία σκλάβων. Για τον ίδιο λόγο, όσοι περνούν τη σταδιοδρομία τους ως δεσμοφύλακες, αστυνομικοί, εισαγγελείς, πράκτορες της Συνοριοφυλακής, στρατηγοί και πρόεδροι τείνουν να είναι άνθρωποι που αισθάνονται άνετα ασκώντας ισχύ κατά διακριτική ευχέρεια και βίαιη εξουσία πάνω σε άλλους. Ακόμη κι αν άνθρωποι με αρχές καταλάβουν αυτές τις θέσεις για κάποιο διάστημα, πιθανότατα θα αντικατασταθούν γρήγορα από φιλόδοξους ανθρώπους πρόθυμους να λυγίσουν τις ηθικές τους αρχές για να αποκτήσουν και να κρατήσουν θέσεις ισχύος. Έτσι, τα συστήματα ισχύος δημιουργούν θεσμικά φίλτρα και αποτελέσματα επιλογής με μια απλή και καταστροφική συνέπεια: οι χειρότεροι ανεβαίνουν στην κορυφή». — Nathan Goodman, Abolition: An Economist’s Perspective ๖

«Οι εργαζόμενοι σήμερα παρεμποδίζονται από ένα πλήθος κανονισμών, φόρων, νόμων περί πνευματικής ιδιοκτησίας και επιχειρηματικών επιδοτήσεων που, συνολικά, δυσχεραίνουν την είσοδο δυνητικών εναλλακτικών εργοδοτών στην αγορά και την αυτοαπασχόληση». — Sheldon Richman

«Στην πραγματικότητα, το καπιταλιστικό σύστημα ορίζεται από τη δομική παρουσία μονοπωλίων εγκεκριμένων από το κράτος». — Eric Fleischmann

«Επιπλέον, το κρατικό μονοπώλιο του μέσου ανταλλαγής είναι η ισχύς να χρησιμοποιείται το χρέος αντί της φερεγγυότητας ως εργαλείο πίστωσης για τη διευκόλυνση των ανταλλαγών και, μέσω αυτού του μονοπωλίου, η ισχύς να εμποδίζονται οι ανταλλαγές ώσπου να ικανοποιηθούν πρώτα οι προνομιούχες απαιτήσεις». — Dyer D. Lum

«Σήμερα κανείς δεν βλέπει, ή δεν θέλει να δει, ότι στην εποχή μας η υποδούλωση της πλειονότητας των ανθρώπων βασίζεται στους χρηματικούς φόρους, που επιβάλλονται στη γη και αλλού και εισπράττονται από την κυβέρνηση από τους υπηκόους της». — Leo Tolstoy, What Shall We Do?, κεφάλαιο XX

«Μέσω μιας συνεχούς διαδικασίας πληθωρισμού, οι κυβερνήσεις μπορούν να δημεύουν κρυφά και ανεπαίσθητα σημαντικό μέρος του πλούτου των πολιτών τους. Με αυτή τη μέθοδο όχι μόνο δημεύουν, αλλά δημεύουν αυθαίρετα· και ενώ η διαδικασία φτωχαίνει πολλούς, στην πραγματικότητα πλουτίζει ορισμένους». — John Maynard Keynes, The Economic Consequences of the Peace

«Ο καπιταλισμός είναι ίδιος παντού. Για να επιβιώσει και να ευημερήσει χρειάζεται μια μόνιμη κατάσταση μερικής σπανιότητας: τη χρειάζεται για να διατηρεί τις τιμές του και να δημιουργεί πεινασμένες μάζες που θα δουλεύουν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες». — Errico Malatesta

«Κατά κάποιον τρόπο, με ενδιαφέρουν λιγότερο το βάρος και οι πτυχώσεις του εγκεφάλου του Αϊνστάιν από τη σχεδόν βεβαιότητα ότι άνθρωποι με το ίδιο ταλέντο έζησαν και πέθαναν σε βαμβακοχώραφα και εργαστήρια εκμετάλλευσης». — Stephen Jay Gould

«Διότι αυτοί που σήμερα αποκαλούνται εγκληματίες δεν είναι καθόλου εγκληματίες. Η πείνα, και όχι η αμαρτία, γεννά το σύγχρονο έγκλημα». — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

«Η δουλεία, ο προστατευτισμός και το μονοπώλιο βρίσκουν υπερασπιστές όχι μόνο ανάμεσα σε όσους ωφελούνται από αυτά, αλλά και ανάμεσα σε όσους υποφέρουν εξαιτίας τους». — Frédéric Bastiat

«Η τάξη που έχει την ισχύ να ληστεύει σε μεγάλη κλίμακα έχει επίσης την ισχύ να ελέγχει την κυβέρνηση και να νομιμοποιεί τη ληστεία της». — Eugene Debs

«Όταν η λεηλασία γίνεται τρόπος ζωής για μια ομάδα ανθρώπων μέσα σε μια κοινωνία, με τον καιρό δημιουργούν για τον εαυτό τους ένα νομικό σύστημα που την επιτρέπει και έναν ηθικό κώδικα που την εξυμνεί». — Frédéric Bastiat

«Η νόμιμη λεηλασία μπορεί λοιπόν να διαπραχθεί με άπειρους τρόπους. Έτσι έχουμε άπειρα σχέδια για την οργάνωσή της: δασμούς, προστατευτισμό, παροχές, επιδοτήσεις, ενισχύσεις, προοδευτική φορολογία, δημόσια σχολεία, εγγυημένες θέσεις εργασίας, εγγυημένα κέρδη, κατώτατους μισθούς, δικαίωμα σε βοήθεια, δικαίωμα στα εργαλεία της εργασίας, δωρεάν πίστωση, και ούτω καθεξής». — Frédéric Bastiat, The Law

Ιεραρχία

«Οι περισσότερες μορφές εξουσίας ξεκινούν ως ωμή ισχύς του γκάνγκστερ και εξελίσσονται σε “νόμιμη” εξουσία μέσω σιωπηρής αποδοχής. Αυτή είναι ασφαλώς η ιστορία του εθνικού κράτους. Ο Fried παρατηρεί ότι η νομιμοποίηση είναι το μέσο με το οποίο η ιδεολογία συγχωνεύεται με την ισχύ. Η λειτουργία της νομιμοποίησης είναι “να εξηγεί και να δικαιολογεί την ύπαρξη συγκεντρωμένης κοινωνικής ισχύος την οποία ασκεί ένα τμήμα της κοινότητας και να προσφέρει ανάλογη υποστήριξη σε συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις πραγμάτων, δηλαδή σε συγκεκριμένους τρόπους κατανομής και κατεύθυνσης της ροής της κοινωνικής ισχύος”». — Harold Barclay, People without Government ๖

«Η κατάργηση της εξουσίας ή της κυβέρνησης δεν σημαίνει καταστροφή των ατομικών ή συλλογικών δυνάμεων που δρουν στην κοινωνία, ούτε της επιρροής που ασκούν οι άνθρωποι μεταξύ τους. Αυτό θα σήμαινε τον υποβιβασμό της ανθρωπότητας σε ένα άθροισμα αδρανών και χωριστών ατόμων· μια αδυνατότητα που, αν μπορούσε να πραγματοποιηθεί, θα κατέστρεφε κάθε κοινωνία και θα επέφερε θανάσιμο πλήγμα στην ανθρωπότητα. Η κατάργηση της εξουσίας σημαίνει κατάργηση του μονοπωλίου της βίας και της επιρροής. Σημαίνει κατάργηση της κατάστασης όπου η κοινωνική δύναμη, δηλαδή η συλλογική δύναμη όλων μέσα σε μια κοινωνία, γίνεται όργανο της σκέψης, της θέλησης και των συμφερόντων ενός μικρού αριθμού ατόμων. Αυτοί, μέσω της συλλογικής δύναμης, καταπνίγουν την ελευθερία όλων των άλλων προς όφελος των δικών τους ιδεών. Με άλλα λόγια, σημαίνει την καταστροφή ενός τρόπου οργάνωσης μέσω του οποίου το μέλλον γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, ανάμεσα στη μια επανάσταση και την άλλη, προς όφελος των νικητών της στιγμής». — Errico Malatesta

«Όπου υπάρχει εξουσία, δεν υπάρχει ελευθερία». — Pyotr Kropotkin

«Όταν ο Warren και ο Proudhon, αναζητώντας δικαιοσύνη για την εργασία, βρέθηκαν μπροστά στο εμπόδιο των ταξικών μονοπωλίων, είδαν ότι αυτά τα μονοπώλια στηρίζονταν στην Εξουσία και συμπέραναν ότι το ζητούμενο δεν ήταν να ενισχύσουν αυτή την Εξουσία και έτσι να καταστήσουν το μονοπώλιο καθολικό, αλλά να ξεριζώσουν ολοκληρωτικά την Εξουσία και να αφήσουν πλήρη ελευθερία δράσης στην αντίθετη αρχή, την Ελευθερία». — Benjamin R. Tucker

«Οι ιεραρχικές οργανώσεις είναι σχεδιασμένες να επιβάλλουν συσχετισμούς στην ανθρώπινη συμπεριφορά κυρίως μέσω της επιρροής της ιεραρχικής δομής ελέγχου. Σε μια ιδανική ιεραρχία, κάθε επιρροή ή επικοινωνία ανάμεσα σε δύο “εργαζομένους” πρέπει να περάσει από έναν κοινό προϊστάμενο. Καθώς αυξάνεται η πολυπλοκότητα της συλλογικής συμπεριφοράς, αυξάνεται ο αριθμός των ανεξάρτητων επιρροών και ένας προϊστάμενος αδυνατεί να τις επεξεργαστεί και να τις μεταδώσει όλες. Η αύξηση του αριθμού των προϊσταμένων και η μείωση του αριθμού των ατόμων που εποπτεύει ο καθένας βοηθούν. Όμως η στρατηγική αυτή αποτυγχάνει όταν η πολυπλοκότητα της συλλογικής συμπεριφοράς υπερβαίνει την πολυπλοκότητα ενός ατόμου. Τα δίκτυα που επιτρέπουν πιο άμεσες οριζόντιες αλληλεπιδράσεις δεν πάσχουν από αυτόν τον περιορισμό. Όταν η πολυπλοκότητα των συλλογικών συμπεριφορών υπερβαίνει εκείνη ενός ανθρώπου, οι ιεραρχικοί έλεγχοι γίνονται αναποτελεσματικοί. Τα ιεραρχικά ελεγχόμενα συστήματα πρέπει να παραχωρήσουν τη θέση τους σε δικτυωμένα συστήματα. Στο σημείο όπου η συλλογική πολυπλοκότητα φτάνει την πολυπλοκότητα ενός ατόμου, η αύξησή της συναντά τους περιορισμούς των ιεραρχικών δομών. Οι ιεραρχικές δομές δεν μπορούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη πολυπλοκότητα και πρέπει να δώσουν τη θέση τους σε δομές όπου κυριαρχούν οι οριζόντιες αλληλεπιδράσεις. Οριζόντιες αλληλεπιδράσεις που αντικαθιστούν τη λειτουργία ελέγχου υπήρχαν και στις ιεραρχικές δομές· γίνονται όμως αναγκαίες όταν η ιεραρχική δομή ελέγχου αποτυγχάνει λόγω της υψηλής πολυπλοκότητας της συλλογικής συμπεριφοράς». — Complexity Rising: From Human Beings to Human Civilization, a Complexity Profile

«Ένας πολιτισμός θεμελιωμένος στην εξουσία και την υποταγή είναι ένας πολιτισμός χωρίς μέσα αυτοδιόρθωσης. Η αποτελεσματική επικοινωνία κινείται μόνο προς μία κατεύθυνση: από την ομάδα των κυρίων προς την ομάδα των υποτελών. Κάθε ειδικός στην κυβερνητική γνωρίζει ότι ένας τέτοιος μονόδρομος επικοινωνίας στερείται ανατροφοδότησης και δεν μπορεί να συμπεριφέρεται έξυπνα». — Robert Anton Wilson, «Thirteen Choruses for the Divine Marquis», όπως παρατίθεται από τον Kevin Carson στο The Desktop Regulatory State

«Η ατομική πράξη υπακοής είναι ο ακρογωνιαίος λίθος όχι μόνο της δύναμης της αυταρχικής κοινωνίας, αλλά και της αδυναμίας της». — Robert Shea και Robert Anton Wilson, The Illuminatus! Trilogy

«Ο καταπιεστής δεν θα ήταν τόσο δυνατός αν δεν είχε συνεργούς ανάμεσα στους καταπιεσμένους». — Simone de Beauvoir

«[...] ο κυριότερος εχθρός, ο στρατηγικός αντίπαλος, είναι ο φασισμός [...] Και όχι μόνο ο ιστορικός φασισμός, ο φασισμός του Χίτλερ και του Μουσολίνι —που μπόρεσε τόσο αποτελεσματικά να κινητοποιήσει και να χρησιμοποιήσει την επιθυμία των μαζών— αλλά και ο φασισμός μέσα σε όλους μας, στο μυαλό μας και στην καθημερινή συμπεριφορά μας, ο φασισμός που μας κάνει να αγαπάμε την εξουσία, να επιθυμούμε ακριβώς αυτό που μας κυριαρχεί και μας εκμεταλλεύεται». — Michel Foucault, πρόλογος στο Anti-Oedipus

«Αν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την ελευθερία τους έτσι ώστε να την παραδίδουν, είναι άραγε λιγότερο δούλοι μετά; Αν οι πολίτες εκλέξουν με δημοψήφισμα έναν άνθρωπο ως δεσπότη τους, παραμένουν ελεύθεροι επειδή η δεσποτεία ήταν δικό τους δημιούργημα; Πρέπει τα καταναγκαστικά διατάγματα που εκδίδει να θεωρούνται νόμιμα επειδή είναι το τελικό αποτέλεσμα των δικών τους ψήφων; Με την ίδια λογική θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ένας Ανατολικοαφρικανός, που σπάει ένα δόρυ μπροστά σε κάποιον άλλον για να γίνει έτσι δούλος του, διατηρεί την ελευθερία του επειδή επέλεξε ελεύθερα τον αφέντη του». — Herbert Spencer, The Man Versus the State

«Ένας άνθρωπος δεν είναι λιγότερο δούλος επειδή του επιτρέπεται να επιλέγει νέο αφέντη μία φορά κάθε μερικά χρόνια». — Lysander Spooner, No Treason No. VI: The Constitution of No Authority

«Η ελεύθερη εκλογή αφεντών δεν καταργεί ούτε τους αφέντες ούτε τους δούλους. Η ελεύθερη επιλογή ανάμεσα σε μεγάλη ποικιλία αγαθών και υπηρεσιών δεν σημαίνει ελευθερία αν αυτά τα αγαθά και οι υπηρεσίες συντηρούν κοινωνικούς ελέγχους πάνω σε μια ζωή μόχθου και φόβου — δηλαδή αν συντηρούν την αλλοτρίωση. Και η αυθόρμητη αναπαραγωγή επιβεβλημένων αναγκών από το άτομο δεν θεμελιώνει αυτονομία· απλώς μαρτυρεί την αποτελεσματικότητα των ελέγχων». — Herbert Marcuse, One-Dimensional Man

«Όποιος επιχειρεί να ελέγξει έναν άλλον είναι κυβερνήτης, επιτιθέμενος, εισβολέας· και η φύση μιας τέτοιας εισβολής δεν αλλάζει είτε γίνεται από έναν άνθρωπο σε άλλον, κατά τον τρόπο του κοινού εγκληματία, είτε από έναν άνθρωπο σε όλους τους άλλους, κατά τον τρόπο του απόλυτου μονάρχη, είτε από όλους τους άλλους σε έναν άνθρωπο, κατά τον τρόπο μιας σύγχρονης δημοκρατίας». — Benjamin R. Tucker, 1890

«Κανείς δεν καταλαμβάνει ποτέ την εξουσία με σκοπό να την εγκαταλείψει. Η ισχύς δεν είναι μέσο· είναι σκοπός. Δεν εγκαθιδρύει κανείς μια δικτατορία για να προφυλάξει μια επανάσταση· κάνει την επανάσταση για να εγκαθιδρύσει τη δικτατορία». — O’Brien στο έργο του George Orwell, Nineteen Eighty-Four

Κυβέρνηση

«Δυστυχώς, δεν είναι αρκετά κατανοητό ότι, όπως το Κράτος δεν έχει δικά του χρήματα, έτσι δεν έχει και δική του ισχύ. Όλη η ισχύς που διαθέτει είναι αυτή που του δίνει η κοινωνία, συν όση κατά καιρούς της αφαιρεί με το ένα ή το άλλο πρόσχημα· δεν υπάρχει άλλη πηγή από την οποία να αντληθεί η κρατική ισχύς. Επομένως, κάθε ανάληψη ισχύος από το Κράτος, είτε ως παραχώρηση είτε ως αρπαγή, αφήνει στην κοινωνία αντίστοιχα λιγότερη ισχύ. Δεν υπάρχει, ούτε μπορεί να υπάρξει, ενίσχυση της κρατικής ισχύος χωρίς ανάλογη και περίπου ισοδύναμη αποδυνάμωση της κοινωνικής ισχύος». — Albert J. Nock ๖

«Το καθοριστικό γνώρισμα του κράτους είναι η εξουσία, το δικαίωμα να κυβερνά. Η πρωταρχική υποχρέωση του ανθρώπου είναι η αυτονομία, η άρνηση να κυβερνηθεί». — Robert Paul Wolff

«Η κυβέρνηση, όταν την εξετάσουμε, αποδεικνύεται πως δεν είναι τίποτε περισσότερο ή λιγότερο από μια ομάδα ανθρώπων που μπορούν να σφάλλουν και διαθέτουν την πολιτική ισχύ να ενεργούν σαν να ήταν αλάνθαστοι». — Robert LeFevre

«Εδώ βρίσκεται η διαφορά, και μάλιστα πολύ σημαντική. Παραδεχόμαστε τις ατέλειες της ανθρώπινης φύσης, αλλά δεν κάνουμε εξαίρεση για τους κυβερνήτες. Εκείνοι κάνουν, έστω και ασυνείδητα μερικές φορές, και επειδή εμείς δεν κάνουμε αυτή την εξαίρεση, μας αποκαλούν ονειροπόλους, “ανθρώπους εκτός πραγματικότητας”». — Pyotr Kropotkin

«Αν οι φυσικές τάσεις της ανθρωπότητας είναι τόσο κακές ώστε δεν είναι ασφαλές να αφήσουμε τους ανθρώπους ελεύθερους, πώς γίνεται οι τάσεις αυτών των οργανωτών να είναι πάντοτε καλές; Δεν ανήκουν και οι νομοθέτες και οι διορισμένοι εκπρόσωποί τους στο ανθρώπινο γένος; Ή μήπως πιστεύουν ότι οι ίδιοι είναι φτιαγμένοι από εκλεκτότερο πηλό από την υπόλοιπη ανθρωπότητα;» — Frédéric Bastiat, The Law

«Ο κίνδυνος δεν είναι ότι μια συγκεκριμένη τάξη είναι ακατάλληλη να κυβερνήσει. Κάθε τάξη είναι ακατάλληλη να κυβερνήσει». — Lord Acton, επιστολή προς τη Mary Gladstone (1881)

«Αλλά ποιος λόγος υπάρχει για την ύπαρξη κυβέρνησης; Γιατί να παραιτηθεί κανείς από τη δική του ελευθερία, από τη δική του πρωτοβουλία, υπέρ άλλων ατόμων; Γιατί να τους δώσει την ισχύ να είναι αφέντες, με ή παρά τη θέληση του καθενός, να διαθέτουν όπως θέλουν τις δυνάμεις όλων; Είναι άραγε οι κυβερνήτες άνθρωποι με τόσο εξαιρετικά χαρίσματα ώστε να μπορούν, με κάποια επίφαση λογικής, να εκπροσωπούν τις μάζες και να ενεργούν προς το συμφέρον όλων καλύτερα απ’ όσο θα μπορούσαν όλοι να ενεργήσουν για τον εαυτό τους; Είναι τόσο αλάνθαστοι και αδιάφθοροι ώστε να μπορεί κανείς, με κάποια επίφαση σύνεσης, να τους εμπιστευθεί τη μοίρα του καθενός και όλων, βασιζόμενος στη γνώση και την καλοσύνη τους; Κι ακόμη κι αν υπήρχαν άνθρωποι άπειρης καλοσύνης και γνώσης, ακόμη κι αν υποθέσουμε αυτό που δεν συνέβη ποτέ στην ιστορία και που πιστεύουμε ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να συμβεί, δηλαδή ότι η κυβέρνηση θα περιερχόταν στους ικανότερους και καλύτερους, θα πρόσθετε η κατοχή της κυβερνητικής ισχύος κάτι στην ευεργετική επιρροή τους; Δεν θα την παρέλυε ή κατέστρεφε μάλλον; Διότι όσοι κυβερνούν αναγκάζονται να ασχολούνται με πράγματα που δεν κατανοούν και, πάνω απ’ όλα, να σπαταλούν το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους για να διατηρηθούν στην εξουσία, προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τους φίλους τους, να συγκρατήσουν τους δυσαρεστημένους και να καθυποτάξουν τους εξεγερμένους». — Errico Malatesta

«Τι ρόλο έπαιξε η εξουσία ή η κυβέρνηση στην ανθρώπινη προσπάθεια βελτίωσης, στις εφευρέσεις και τις ανακαλύψεις; Κανέναν απολύτως, ή τουλάχιστον κανέναν ωφέλιμο. Πάντοτε το άτομο πραγματοποιούσε κάθε θαύμα σε αυτό το πεδίο, συνήθως παρά τις απαγορεύσεις, τις διώξεις και τις παρεμβάσεις της εξουσίας, ανθρώπινης και θεϊκής». — Emma Goldman, The Individual, Society and the State

«Η κυβέρνηση είναι η μεγάλη μυθοπλασία μέσω της οποίας όλοι προσπαθούν να ζήσουν εις βάρος όλων των άλλων». — Frédéric Bastiat, «Government»

«Όσοι πιστεύουν σε μια απόλυτη διάκριση ανάμεσα στη δημοκρατία και τη μοναρχία δύσκολα μπορούν να αντιληφθούν πώς ένας πολιτικός θεσμός μπορεί να υποστεί τόσους μετασχηματισμούς και παρ’ όλα αυτά να παραμένει ο ίδιος. Ωστόσο, μια γρήγορη ματιά αρκεί για να δείξει ότι σε όλη την εξέλιξη της αγγλικής μοναρχίας, με όλες τις διευρύνσεις και τις επαναστάσεις της, ακόμη και με το πέρασμά της στην άλλη πλευρά του ωκεανού, σε μια αποικία που έγινε ανεξάρτητο έθνος και ύστερα ισχυρό Κράτος, οι ίδιες κρατικές λειτουργίες και στάσεις διατηρήθηκαν ουσιαστικά αμετάβλητες». — Randolph Bourne, The State

«Το κράτος δεν είναι τίποτε περισσότερο από το σύνολο των ελευθεριών που μια κοινωνία αρνείται στο άτομο». — Mikhail Bakunin

«Το άτομο δεν μπορεί να διαπραγματευτεί με το Κράτος. Το Κράτος δεν αναγνωρίζει άλλο νόμισμα από την ισχύ· και το ίδιο κόβει τα νομίσματα». — Ursula K. Le Guin, The Dispossessed (1974)

«Από όλες τις τυραννίες, η τυραννία που ασκείται για το καλό των θυμάτων της μπορεί να είναι η πιο καταπιεστική. Ίσως είναι προτιμότερο να ζει κανείς υπό ληστές βαρόνους παρά υπό παντοδύναμους ηθικολόγους που ανακατεύονται παντού. Η σκληρότητα του ληστή βαρόνου μπορεί κάποτε να κοιμηθεί, η απληστία του μπορεί κάποια στιγμή να χορτάσει· αλλά όσοι μας βασανίζουν για το δικό μας καλό θα μας βασανίζουν χωρίς τέλος, επειδή το κάνουν με την επιδοκιμασία της ίδιας τους της συνείδησης». — C. S. Lewis, The Humanitarian Theory of Punishment (1949)

«Ο νόμος, με τη μεγαλοπρεπή ισότητά του, απαγορεύει εξίσου στους πλούσιους και στους φτωχούς να κοιμούνται κάτω από γέφυρες, να ζητιανεύουν στους δρόμους και να κλέβουν ψωμί». — Anatole France

«Η αρχή ότι η πλειοψηφία έχει το δικαίωμα να κυβερνά τη μειοψηφία μετατρέπει στην πράξη κάθε κυβέρνηση σε μια απλή αναμέτρηση ανάμεσα σε δύο ομάδες ανθρώπων για το ποια θα είναι οι αφέντες και ποια οι δούλοι· μια αναμέτρηση που, όσο αιματηρή κι αν είναι, από τη φύση της δεν μπορεί ποτέ να λήξει οριστικά όσο ο άνθρωπος αρνείται να γίνει δούλος». — Lysander Spooner, No Treason

«Όλες οι μορφές διακυβέρνησης είναι αποτυχίες. Ο δεσποτισμός αδικεί τους πάντες, ακόμη και τον δεσπότη, που πιθανότατα ήταν προορισμένος για καλύτερα πράγματα. Οι ολιγαρχίες αδικούν τους πολλούς και οι οχλοκρατίες τους λίγους. Κάποτε γεννήθηκαν μεγάλες ελπίδες για τη δημοκρατία· αλλά δημοκρατία σημαίνει απλώς το ξυλοκόπημα του λαού από τον λαό για τον λαό. Αυτό έχει πια γίνει αντιληπτό. Οφείλω να πω πως ήταν καιρός, διότι κάθε εξουσία είναι βαθιά εξευτελιστική. Εξευτελίζει όσους την ασκούν και όσους την υφίστανται». — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

«…σκεφτείτε τις δεκάδες χιλιάδες που κάηκαν, κρεμάστηκαν, βράστηκαν και θανατώθηκαν με άλλους τρόπους για μαγεία· τα εκατομμύρια για αίρεση· τις χιλιάδες ευγενικά θύματα που υπέφεραν για προδοσία· τα θύματα της φωτιάς, των βασανιστηρίων, της αγχόνης, του τροχού και του μπουντρουμιού, για κάθε νοητό έγκλημα από την αρχή του χρόνου…

Ας σκεφτεί τους ωκεανούς αίματος και τα ποτάμια δακρύων που χύθηκαν από τη βία και την κτηνωδία των κυβερνητών του κόσμου· τη σκληρότητα, τα βασανιστήρια και τον πόνο που σωρεύτηκαν πάνω στους ανυπεράσπιστους, τους αδύναμους, τους άτυχους· κι έπειτα ας αναρωτηθεί αν πιστεύει πως η τιμωρία είναι καλή. Ακόμη κι αν η βία μπορούσε ποτέ να αποτρέψει το έγκλημα, η κτηνωδία, ο πόνος, το αίμα και τα εγκλήματα των κυβερνητών έχουν υψωθεί σαν βουνό πάνω από εκείνα των αδύναμων και άσημων θυμάτων, των οποίων τις αδικίες υποκρίθηκαν ότι εκδικούνται. Και αυτή η σκληρότητα δεν υποχωρεί.

Είναι καθαρή τρέλα να αμφισβητεί κανείς τη δικαιοσύνη των παλιών καταδικών και να πιστεύει στις δίκαιες κρίσεις του σήμερα. Καμία καταδίκη δεν είναι δίκαιη και καμία κρίση ορθή. Κάθε βία και χρήση ισχύος είναι σκληρή, άδικη και βάρβαρη και δεν μπορεί να στηριχθεί στην κρίση των ανθρώπων». — Clarence Darrow, Resist Not Evil

«Μια κυβέρνηση δεν μπορεί να θέλει τη διάλυση της κοινωνίας, γιατί τότε η ίδια και η κυρίαρχη τάξη θα στερούνταν τις πηγές εκμετάλλευσής τους· ούτε μπορεί να αφήσει την κοινωνία να συντηρηθεί χωρίς επίσημη παρέμβαση, γιατί τότε οι άνθρωποι θα καταλάβαιναν σύντομα ότι η κυβέρνηση χρησιμεύει μόνο στην υπεράσπιση των ιδιοκτητών που τους κρατούν σε συνθήκες πείνας και θα έσπευδαν να απαλλαγούν τόσο από την κυβέρνηση όσο και από τους ιδιοκτήτες». — Errico Malatesta

«Γιατί πεινάει ο λαός; Επειδή οι κυβερνήτες καταβροχθίζουν τα χρήματα με φόρους. Γι’ αυτό πεινάει ο λαός. Γιατί εξεγείρεται ο λαός; Επειδή οι κυβερνήτες παρεμβαίνουν υπερβολικά. Γι’ αυτό εξεγείρεται. Γιατί ο λαός δίνει τόσο μικρή αξία στον θάνατο; Επειδή οι κυβερνήτες απαιτούν πάρα πολλά από τη ζωή. Γι’ αυτό ο λαός αντιμετωπίζει τον θάνατο ελαφρά. Όταν έχει κανείς λίγα για να ζήσει, ξέρει να μην αποδίδει υπερβολική αξία στη ζωή». — Lao Tzu, Tao Te Ching, κεφ. 75, μετάφραση Gia-Fu Feng και Jane English

«Γι’ αυτό, όποιος επιθυμεί ελευθερία πρέπει να κατανοήσει τα εξής ζωτικά γεγονότα: 1. Κάθε άνθρωπος που βάζει χρήματα στα χέρια μιας λεγόμενης “κυβέρνησης” βάζει στα χέρια της ένα σπαθί που θα χρησιμοποιηθεί εναντίον του, για να του αποσπάσει περισσότερα χρήματα και να τον κρατήσει υποταγμένο στην αυθαίρετη θέλησή της. 2. Όσοι παίρνουν αρχικά τα χρήματά του χωρίς τη συναίνεσή του θα τα χρησιμοποιήσουν για να τον ληστέψουν και να τον υποδουλώσουν ακόμη περισσότερο, αν τολμήσει να αντισταθεί στις απαιτήσεις τους στο μέλλον». — Lysander Spooner, No Treason

«Μπορούμε να συμπεράνουμε χωρίς φόβο ότι ο επαναστατικός τύπος δεν μπορεί να είναι η Άμεση Νομοθεσία, ούτε η Άμεση Κυβέρνηση, ούτε η Απλοποιημένη Κυβέρνηση· είναι η Απουσία Κυβέρνησης. Ούτε μοναρχία, ούτε αριστοκρατία, ούτε καν η ίδια η δημοκρατία, στον βαθμό που μπορεί να συνεπάγεται οποιαδήποτε κυβέρνηση, ακόμη κι αν ενεργεί στο όνομα του λαού και αυτοαποκαλείται λαός. Καμία εξουσία, καμία κυβέρνηση, ούτε καν λαϊκή: αυτή είναι η Επανάσταση. Η άμεση νομοθεσία, η άμεση κυβέρνηση, η απλοποιημένη κυβέρνηση είναι παλιά ψέματα που μάταια προσπαθούν να ανανεώσουν. Άμεσα ή έμμεσα, απλά ή σύνθετα, το να κυβερνάς τον λαό θα σημαίνει πάντα να εξαπατάς τον λαό. Είναι πάντα άνθρωπος που διατάζει άνθρωπο, το πλάσμα της φαντασίας που βάζει τέλος στην ελευθερία· ωμή βία που κλείνει τα ζητήματα απότομα στη θέση της δικαιοσύνης, η οποία και μόνο μπορεί να τα απαντήσει· πεισματική φιλοδοξία που χρησιμοποιεί την αφοσίωση και την ευπιστία σαν σκαλοπάτι…» — Pierre-Joseph Proudhon, The General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century (1851)

«Ακόμη κι αν η απουσία κυβέρνησης σήμαινε πράγματι αναρχία με την αρνητική έννοια της αταξίας —πράγμα που κάθε άλλο παρά ισχύει— ακόμη και τότε καμία αναρχική αταξία δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη από την κατάσταση στην οποία έχει οδηγήσει την ανθρωπότητα η κυβέρνηση». — Leo Tolstoy, Patriotism and Government

«Τι είναι αυτό που αποκαλούμε κυβέρνηση; Είναι τίποτε άλλο από οργανωμένη βία; Ο νόμος σε διατάζει να υπακούς, και αν δεν υπακούσεις, θα σε εξαναγκάσει με τη βία — όλες οι κυβερνήσεις, κάθε νόμος και εξουσία στηρίζονται τελικά στην ισχύ και τη βία, στην τιμωρία ή στον φόβο της τιμωρίας». — Alexander Berkman

«Το κράτος ονομάζει τη δική του βία νόμο, ενώ τη βία του ατόμου έγκλημα». — Max Stirner, The Unique and Its Own

«Κάποτε το έγκλημα ήταν μοναχικό σαν κραυγή διαμαρτυρίας· τώρα είναι καθολικό σαν την επιστήμη. Χθες δικαζόταν· σήμερα ορίζει τον νόμο». — Albert Camus, The Rebel

«Δεν αμφισβητείς το δικαίωμα της κυβέρνησης να σκοτώνει, να δημεύει και να φυλακίζει. Αν ένας ιδιώτης έκανε όσα κάνει διαρκώς η κυβέρνηση, θα τον χαρακτήριζες δολοφόνο, κλέφτη και παλιάνθρωπο. Αλλά όσο η βία που διαπράττεται είναι “νόμιμη”, την εγκρίνεις και υποτάσσεσαι σε αυτήν. Άρα στην πραγματικότητα δεν αντιτίθεσαι στη βία, αλλά στο να χρησιμοποιούν οι άνθρωποι βία “παράνομα”». — Alexander Berkman

«Απαγορεύεται να σκοτώνεις· γι’ αυτό όλοι οι δολοφόνοι τιμωρούνται, εκτός αν σκοτώνουν σε μεγάλο αριθμό και υπό τους ήχους σαλπίγγων». — Voltaire

«Το να ΚΥΒΕΡΝΙΕΣΑΙ σημαίνει να σε παρακολουθούν, να σε επιθεωρούν, να σε κατασκοπεύουν, να σε κατευθύνουν, να σε δεσμεύουν με νόμους, να σε αριθμούν, να σε ρυθμίζουν, να σε καταγράφουν, να σε διαποτίζουν με δόγματα, να σου κάνουν κήρυγμα, να σε ελέγχουν, να σε εξετάζουν, να σε υπολογίζουν, να σε αποτιμούν, να σε επικρίνουν, να σε διατάζουν πλάσματα που δεν έχουν ούτε το δικαίωμα ούτε τη σοφία ούτε την αρετή να το κάνουν. Το να ΚΥΒΕΡΝΙΕΣΑΙ σημαίνει σε κάθε ενέργεια, σε κάθε συναλλαγή να σε σημειώνουν, να σε καταχωρίζουν, να σε μετρούν, να σε φορολογούν, να σε σφραγίζουν, να σε ζυγίζουν, να σε αριθμούν, να σε αξιολογούν, να σου δίνουν άδεια, να σε εξουσιοδοτούν, να σε νουθετούν, να σε εμποδίζουν, να σου απαγορεύουν, να σε αναμορφώνουν, να σε διορθώνουν, να σε τιμωρούν. Σημαίνει, με πρόσχημα τη δημόσια ωφέλεια και στο όνομα του γενικού συμφέροντος, να σε υποβάλλουν σε εισφορές, να σε γυμνάζουν σαν στρατιώτη, να σε γδέρνουν, να σε εκμεταλλεύονται, να σε μονοπωλούν, να σου αποσπούν χρήματα, να σε στύβουν, να σε εξαπατούν, να σε ληστεύουν· κι έπειτα, με την παραμικρή αντίσταση, με την πρώτη λέξη διαμαρτυρίας, να σε καταστέλλουν, να σε προστιμολογούν, να σε διασύρουν, να σε παρενοχλούν, να σε κυνηγούν, να σε κακοποιούν, να σε χτυπούν, να σε αφοπλίζουν, να σε δένουν, να σε πνίγουν, να σε φυλακίζουν, να σε δικάζουν, να σε καταδικάζουν, να σε τουφεκίζουν, να σε εκτοπίζουν, να σε θυσιάζουν, να σε πουλούν, να σε προδίδουν· και, πάνω απ’ όλα, να σε χλευάζουν, να σε γελοιοποιούν, να σε περιφρονούν, να σε προσβάλλουν, να σε ατιμάζουν. Αυτή είναι η κυβέρνηση· αυτή είναι η δικαιοσύνη της· αυτή είναι η ηθική της». — Pierre-Joseph Proudhon

«Η κυβέρνηση είναι ο πιο επικίνδυνος θεσμός που γνώρισε ο άνθρωπος. Σε όλη την ιστορία έχει παραβιάσει τα δικαιώματα των ανθρώπων περισσότερο απ’ όσο θα μπορούσε οποιοδήποτε άτομο ή ομάδα ατόμων: έχει σκοτώσει ανθρώπους, τους έχει υποδουλώσει, τους έχει στείλει σε καταναγκαστική εργασία και στρατόπεδα συγκέντρωσης και τους έχει ληστέψει και λεηλατήσει συστηματικά τους καρπούς της εργασίας τους. Σε αντίθεση με τους μεμονωμένους εγκληματίες, η κυβέρνηση έχει τη δύναμη να συλλαμβάνει και να δικάζει· σε αντίθεση με τους μεμονωμένους εγκληματίες, μπορεί να περικυκλώσει και να περιβάλει ολοκληρωτικά έναν άνθρωπο, κυριαρχώντας σε κάθε πτυχή της ζωής του, ώστε να μην του απομένει διέξοδος παρά να εγκαταλείψει τη χώρα (και στα ολοκληρωτικά κράτη απαγορεύεται ακόμη κι αυτό)». — John Hospers

Ισορροπία δυνάμεων

«Είμαι πραγματικά ελεύθερος μόνο όταν όλοι οι άνθρωποι, άνδρες και γυναίκες, είναι εξίσου ελεύθεροι. Η ελευθερία των άλλων, αντί να αναιρεί ή να περιορίζει τη δική μου, είναι, αντίθετα, η αναγκαία προϋπόθεση και επιβεβαίωσή της». — Mikhail Bakunin ๖

«Το επιχείρημα υπέρ της ελευθερίας δεν είναι επιχείρημα κατά της οργάνωσης, ενός από τα ισχυρότερα εργαλεία που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο ανθρώπινος νους, αλλά κατά κάθε αποκλειστικής, προνομιούχας, μονοπωλιακής οργάνωσης, κατά της χρήσης εξαναγκασμού για να εμποδιστούν άλλοι να τα καταφέρουν καλύτερα». — Friedrich August von Hayek

«Η αποκέντρωση συνεπάγεται αυτονομία — την ικανότητα να ενεργείς ελεύθερα με δική σου πρωτοβουλία. Η αυτονομία μπορεί να ισχύει σε οποιαδήποτε κλίμακα — για ένα άτομο, μια γειτονιά, ένα κίνημα, μια ολόκληρη περιοχή. Για να είσαι ελεύθερος, χρειάζεσαι έλεγχο του άμεσου περιβάλλοντός σου και των λεπτομερειών της καθημερινής σου ζωής· όσο πιο αυτάρκης είσαι, τόσο πιο ασφαλής είναι η αυτονομία σου. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι καλύπτεις όλες σου τις ανάγκες ανεξάρτητα· μπορεί επίσης να σημαίνει ένα είδος αλληλεξάρτησης που σου δίνει διαπραγματευτική ισχύ απέναντι σε όσους εξαρτάσαι. Κανένας θεσμός δεν πρέπει να μπορεί να μονοπωλεί την πρόσβαση σε πόρους ή κοινωνικές σχέσεις. Μια κοινωνία που προάγει την αυτονομία απαιτεί αυτό που ένας μηχανικός θα ονόμαζε εφεδρεία: ευρύ φάσμα επιλογών και δυνατοτήτων σε κάθε πλευρά της ζωής». — CrimethInc., From Democracy to Freedom

«Η αυξανόμενη ισχύς μιας διοικητικής οργάνωσης που μεγαλώνει συνοδεύεται από μείωση της ισχύος της υπόλοιπης κοινωνίας να αντισταθεί στην περαιτέρω ανάπτυξη και στον έλεγχό της». — Herbert Spencer, The Man Versus the State

«Η συνέργεια που παράγει η ανταλλαγή γνώσης μέσω του δικτύου είναι —και με τις δύο σημασίες της λέξης— ιδιότητα του δικτύου. Αυτό είχε επαναστατικές συνέπειες για την ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα σε δίκτυα και ιεραρχίες και ενίσχυσε σε σχεδόν αδιανόητο βαθμό άτομα και μικρές ομάδες έναντι μεγάλων οργανώσεων. Σε μια ιεραρχία, κάθε επικοινωνία μεταξύ μελών ή τοπικών κόμβων πρέπει να περνά από περιορισμένο αριθμό κεντρικών κόμβων. Μόνο οι επικοινωνίες που πληρούν τα κριτήρια διανομής όσων ελέγχουν τους κεντρικούς κόμβους επιτρέπεται να περνούν από το ένα μέλος ή τον ένα τοπικό κόμβο στον άλλο. Μόνο λίγοι κόμβοι μέσα στην ιεραρχία έχουν δυνατότητα μετάδοσης· εξού και η έκφραση “ένας προς πολλούς” για την περιγραφή της τοπολογίας της. Αλλά σε ένα κατανεμημένο δίκτυο κάθε κόμβος μπορεί να μεταδίδει, και οποιοιδήποτε δύο κόμβοι μπορούν να επικοινωνούν απευθείας χωρίς να περνούν από κεντρικό κόμβο ή να ζητούν την έγκριση όποιου τον ελέγχει. Αντί τα μεμονωμένα μέλη απλώς να επιλέγουν ποιος ελέγχει τους κεντρικούς κόμβους, “[κ]άποιος κάνει μια πρόταση και όποιος θέλει να συμμετάσχει μπορεί να το κάνει. Η έκταση της ενέργειας θα εξαρτηθεί από τον βαθμό αποδοχής της πρότασης”. Η πλειοψηφική δημοκρατία είναι ένα “σύστημα σπανιότητας” όπου η ισχύς λήψης αποφάσεων είναι ανταγωνιστικό αγαθό: “η συλλογικότητα πρέπει να διαλέξει το ένα ή το άλλο, ανάμεσα σε ένα φίλτρο και ένα άλλο, έναν αντιπρόσωπο και έναν άλλο”. Σε ένα κατανεμημένο δίκτυο, αντίθετα, η ισχύς λήψης αποφάσεων δεν είναι ανταγωνιστικό αγαθό. Η απόφαση κάθε ατόμου επηρεάζει μόνο το ίδιο και δεν εμποδίζει τους άλλους να πράξουν ανάλογα. “Ακόμη κι αν η πλειοψηφία όχι μόνο διαφωνούσε με μια πρόταση αλλά και ενεργούσε εναντίον της, δεν θα μπορούσε να εμποδίσει την υλοποίησή της”». — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State

«Υπάρχει αντίστροφη συσχέτιση ανάμεσα στα δύο: η δύναμη του ενός είναι η αδυναμία του άλλου. Αν θέλουμε να ενισχύσουμε την κοινωνία, πρέπει να αποδυναμώσουμε το κράτος. Οι ολοκληρωτιστές κάθε είδους το αντιλαμβάνονται· γι’ αυτό επιδιώκουν πάντοτε να καταστρέψουν τους κοινωνικούς θεσμούς που δεν μπορούν να ελέγξουν». — Colin Ward, The State and Society

«Δρουν σημαντικές ασυμμετρίες που δίνουν τεράστια πλεονεκτήματα στους αντιπάλους του κράτους. Ναι, τα κράτη διαθέτουν ισχυρές δυνατότητες επιτήρησης, αλλά αυτές κατευθύνονται κεντρικά και ιεραρχικά και είναι διαθέσιμες μόνο σε σχετικά μικρές και κάπως αναγνωρίσιμες ομάδες χειριστών. Και προσπαθούν να εντοπίσουν και να επιτηρήσουν κάτι σαν σταρένιες βελόνες μέσα σε μια θημωνιά από επτά δισεκατομμύρια ανθρώπους. Τα δικτυωμένα κινήματα αντίστασης του κόσμου είναι αυτές οι βελόνες. Είναι πολύ ευκολότερο για τη βελόνα να δει και να αναγνωρίσει τον άνθρωπο με τη δικράνα παρά για εκείνον να δει και να αναγνωρίσει τη βελόνα. Υπάρχουν πολύ περισσότερες βελόνες από ανθρώπους με δίκρανα. Και οι βελόνες διαθέτουν δικά τους εργαλεία — φθηνά, εύχρηστα και προσιτά σε σχεδόν οποιονδήποτε (ακόμη και στους χειριστές που αναφέρθηκαν!) αποφασίσει, οποτεδήποτε και για οποιονδήποτε λόγο, να γίνει βελόνα». — Thomas Knapp, όπως παρατίθεται από τον Kevin Carson

«Ως πρώτο βήμα για την επίτευξη των στόχων τους, όσοι υποστηρίζουν την αποκέντρωση ενθαρρύνουν τη διασπορά της παραγωγής. Έτσι προάγουν το παραγωγικό νοικοκυριό, όπου μπορούν να παραχθούν —με σύγχρονα εργαλεία και μηχανήματα μικρής κλίμακας— όλα όσα καλύπτουν τις βασικές ανάγκες της οικογένειας ή ένα πολύ μεγάλο μέρος τους». — Mildred Loomis

«Η πραγματικότητα είναι ότι η Γη δεν αντέχει πια αυτή την επίθεση. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να συνεχιστεί αυτό που μολύνει τον αέρα, μολύνει το νερό, μολύνει την τροφή μας. [...] Η Γη μάς δίνει ζωή, όχι η αμερικανική κυβέρνηση. Η Γη μάς δίνει ζωή, όχι η κυβέρνηση των πολυεθνικών εταιρειών. Η Γη μάς δίνει ζωή, χρειαζόμαστε τη Γη. Πρέπει να την έχουμε, αλλιώς η ζωή μας θα πάψει να υπάρχει. Άρα πρέπει να αντισταθούμε σε όσα κάνουν». — John Trudell, «Take Back the Earth», ομιλία την Ημέρα των Ευχαριστιών (1980)

«Αν έπαιρνες τον πιο φλογερό επαναστάτη και του έδινες απόλυτη εξουσία, μέσα σε έναν χρόνο θα ήταν χειρότερος και από τον ίδιο τον Τσάρο». — Mikhail Bakunin

«Έτσι, ασφαλώς, αρχίζει το “Κράτος” στη γη. Πιστεύω ότι έχει πια καταρριφθεί η φαντασίωση που βλέπει την απαρχή του κράτους σε κάποιο “συμβόλαιο”. Ο άνθρωπος που μπορεί να διατάζει, που είναι από τη φύση του “αφέντης”, που εμφανίζεται με βία στις πράξεις και τις χειρονομίες του — τι δουλειά έχει ένας τέτοιος άνθρωπος με τη σύναψη συμβολαίων! Δεν μπορούμε να διαπραγματευτούμε με τέτοια όντα». — Friedrich Nietzsche, The Genealogy of Morals

«[…] η εγκληματικότητα του Κράτους δεν είναι κάτι νέο ούτε κάτι άξιο απορίας. Ξεκίνησε όταν η πρώτη αρπακτική ομάδα ανθρώπων συγκεντρώθηκε και σχημάτισε το Κράτος, και θα συνεχιστεί όσο υπάρχει Κράτος στον κόσμο, επειδή το Κράτος είναι θεμελιωδώς αντικοινωνικός θεσμός, θεμελιωδώς εγκληματικός. Η ιδέα ότι το Κράτος προήλθε από την ανάγκη να υπηρετήσει οποιονδήποτε κοινωνικό σκοπό στερείται κάθε ιστορικής βάσης. Προήλθε από την κατάκτηση και τη δήμευση — δηλαδή από το έγκλημα. Προήλθε με σκοπό να συντηρεί τη διαίρεση της κοινωνίας σε μια τάξη ιδιοκτητών και εκμεταλλευτών και μια τάξη χωρίς περιουσία που εξαρτάται από αυτούς — δηλαδή για έναν εγκληματικό σκοπό». — Albert Jay Nock, «The Criminality of the State» (1939)

«Το πρώιμο κράτος, στην πραγματικότητα, όπως θα δούμε, συχνά δεν κατάφερνε να κρατήσει τον πληθυσμό του· ήταν εξαιρετικά εύθραυστο από επιδημιολογική, οικολογική και πολιτική άποψη και επιρρεπές σε κατάρρευση ή κατακερματισμό. Αν όμως το κράτος συχνά διαλυόταν, αυτό δεν οφειλόταν σε έλλειψη άσκησης όσης καταναγκαστικής ισχύος μπορούσε να συγκεντρώσει. Τα τεκμήρια για την εκτεταμένη χρήση ανελεύθερης εργασίας —αιχμάλωτοι πολέμου, δουλεία λόγω χρέους, δουλεία σε ναούς, αγορές δούλων, αναγκαστική μετεγκατάσταση σε αποικίες εργασίας, εργασία καταδίκων και κοινοτική δουλεία (όπως οι είλωτες της Σπάρτης)— είναι συντριπτικά». — James C. Scott, Against the Grain: A Deep History of the Earliest States (2017)

«Η συνεχώς αυξανόμενη ισχύς μιας άψυχης πολιτικής γραφειοκρατίας που επιβλέπει και προστατεύει τη ζωή του ανθρώπου από την κούνια ως τον τάφο ορθώνει όλο και μεγαλύτερα εμπόδια στη συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων. Ένα σύστημα που σε κάθε πράξη του θυσιάζει την ευημερία μεγάλων τμημάτων του λαού, ολόκληρων εθνών, στην εγωιστική δίψα για ισχύ και στα οικονομικά συμφέροντα μικρών μειοψηφιών διαλύει αναγκαστικά τους κοινωνικούς δεσμούς και οδηγεί σε έναν διαρκή πόλεμο όλων εναντίον όλων. Αυτό το σύστημα απλώς προετοίμασε τη μεγάλη πνευματική και κοινωνική αντίδραση που εκφράζεται σήμερα στον σύγχρονο Φασισμό και στην ιδέα του ολοκληρωτικού κράτους, ξεπερνώντας κατά πολύ τη μανία για ισχύ της απόλυτης μοναρχίας περασμένων αιώνων και επιδιώκοντας να υπαγάγει κάθε σφαίρα ανθρώπινης δραστηριότητας στον έλεγχο του κράτους. “Όλα για το κράτος· όλα μέσω του κράτους· τίποτε χωρίς το κράτος!” έγινε το λάιτμοτιφ μιας νέας πολιτικής θεολογίας: όπως στα διάφορα συστήματα εκκλησιαστικής θεολογίας ο Θεός είναι τα πάντα και ο άνθρωπος τίποτε, έτσι και σε αυτό το σύγχρονο πολιτικό δόγμα το κράτος είναι τα πάντα και ο πολίτης τίποτε. Και όπως οι λέξεις “θέλημα του Θεού” χρησιμοποιήθηκαν για να δικαιολογήσουν τη βούληση προνομιούχων καστών, έτσι σήμερα πίσω από τη βούληση του κράτους κρύβονται μόνο τα εγωιστικά συμφέροντα εκείνων που θεωρούν ότι είναι ταγμένοι να ερμηνεύουν αυτή τη βούληση κατά το δοκούν και να την επιβάλλουν στον λαό». — Rudolf Rocker

Αυθόρμητη τάξη

«Η Ελευθερία δεν είναι Κόρη αλλά Μητέρα της Τάξης». — Pierre-Joseph Proudhon

«Αν θέλεις να είσαι σπουδαίος ηγέτης, πρέπει να μάθεις να ακολουθείς το Τάο. Σταμάτα να προσπαθείς να ελέγχεις. Άφησε τα άκαμπτα σχέδια και τις έννοιες, και ο κόσμος θα κυβερνήσει τον εαυτό του. Όσο περισσότεροι νόμοι και περιορισμοί υπάρχουν, τόσο φτωχότεροι γίνονται οι άνθρωποι. Όσο περισσότερα όπλα έχεις, τόσο λιγότερο ασφαλείς θα είναι οι άνθρωποι. Όσο περισσότερες επιδοτήσεις έχεις, τόσο λιγότερο αυτάρκεις θα είναι οι άνθρωποι. Όσο περισσότεροι κανόνες και ρυθμίσεις, τόσο περισσότεροι κλέφτες και ληστές. Γι’ αυτό ο Δάσκαλος λέει: αφήνω τον νόμο και οι άνθρωποι γίνονται τίμιοι. Αφήνω την οικονομία και οι άνθρωποι ευημερούν. Αφήνω τη θρησκεία και οι άνθρωποι γαληνεύουν. Αφήνω κάθε επιθυμία για το κοινό καλό και το καλό γίνεται κοινό σαν το χορτάρι». — Lao Tzu, Tao Te Ching, κεφ. 57

«Η θεμελιώδης αρχή ότι, στη ρύθμιση των υποθέσεών μας, πρέπει να αξιοποιούμε όσο γίνεται περισσότερο τις αυθόρμητες δυνάμεις της κοινωνίας και να καταφεύγουμε όσο γίνεται λιγότερο στον εξαναγκασμό επιδέχεται άπειρες εφαρμογές». — Friedrich Hayek, The Road to Serfdom

«Αν συμφωνήσουμε ότι το οικονομικό πρόβλημα της κοινωνίας αφορά κυρίως την ταχεία προσαρμογή στις αλλαγές των ιδιαίτερων συνθηκών τόπου και χρόνου, φαίνεται να έπεται ότι οι τελικές αποφάσεις πρέπει να αφεθούν στους ανθρώπους που γνωρίζουν αυτές τις συνθήκες, που έχουν άμεση γνώση των σχετικών αλλαγών και των άμεσα διαθέσιμων πόρων για την αντιμετώπισή τους». — Friedrich A. Hayek, The Use of Knowledge in Society

«Οι κατ’ ανάγκην απλές αφαιρέσεις των μεγάλων γραφειοκρατικών θεσμών, όπως είδαμε, δεν μπορούν ποτέ να αναπαραστήσουν επαρκώς την πραγματική πολυπλοκότητα των φυσικών ή κοινωνικών διαδικασιών. Οι κατηγορίες που χρησιμοποιούν είναι υπερβολικά χονδροειδείς, στατικές και σχηματοποιημένες για να αποδώσουν δίκαια τον κόσμο που ισχυρίζονται ότι περιγράφουν». — James C. Scott, Seeing Like a State

«Όσο περισσότερο προσπαθείς να ελέγξεις τον τρόπο που σκέφτονται, δρουν ή αλληλεπιδρούν οι άνθρωποι, είτε άμεσα με τη βία είτε με πιο έμμεσα μέτρα (απειλές, φόβο ή “ώθηση” μέσω κάποιας άλλης χειραγώγησης των κινήτρων), τόσο λιγότερο προσαρμοστικό θα είναι το σύστημα». — Andrew Kemle

«Το παραδοσιακό επιχείρημα υπέρ της αυθόρμητης τάξης έναντι του κεντρικού σχεδιασμού είναι ότι, υπό συνθήκες διασκορπισμένης γνώσης, μόνο μια αποκεντρωμένη και εξελικτική διαδικασία οδηγεί στην ανακάλυψη της σχετικής γνώσης. Με άλλα λόγια: μια αυθόρμητη τάξη είναι σε θέση “[…] να αξιοποιεί γνώση την οποία κανείς δεν κατέχει στο σύνολό της”». — F. A. Hayek, (Law, Legislation and Liberty, Volume 1: Rules and Order)

«Στον αφελή νου που μπορεί να συλλάβει την τάξη μόνο ως προϊόν σκόπιμης διευθέτησης, ίσως φαίνεται παράλογο ότι σε σύνθετες συνθήκες η τάξη και η προσαρμογή στο άγνωστο μπορούν να επιτευχθούν αποτελεσματικότερα με την αποκέντρωση των αποφάσεων και ότι μια κατανομή της εξουσίας θα διευρύνει πράγματι τη δυνατότητα συνολικής τάξης. Κι όμως, η αποκέντρωση οδηγεί πράγματι στο να λαμβάνονται υπόψη περισσότερες πληροφορίες». — Friedrich Hayek

«Εκτεταμένη εμπειρική έρευνα τεκμηριώνει την ποικιλία των περιβαλλόντων όπου τα άτομα επιλύουν μόνα τους προβλήματα κοινών πόρων, τις συνθήκες υπό τις οποίες αυτές οι λύσεις είναι βιώσιμες για μεγάλο διάστημα και τον τρόπο με τον οποίο ευρύτερες θεσμικές διευθετήσεις ενισχύουν ή μειώνουν την ικανότητα ατόμων σε μικρότερη κλίμακα να λύνουν προβλήματα αποτελεσματικά και βιώσιμα». — Elinor Ostrom, «Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems»

«Οι αυθόρμητες τάξεις προκύπτουν από δίκτυα ανεξάρτητων ίσων, των οποίων οι πράξεις παράγουν θετική και αρνητική ανατροφοδότηση που βοηθά να καθοδηγηθούν οι επόμενοι δρώντες στην επιδίωξη των δικών τους, ανεξάρτητα συλληφθέντων σχεδίων, συνεχίζοντας έτσι τη διαδικασία ανατροφοδότησης. Κάθε άνθρωπος είναι ένας κόμβος του δικτύου και συνδέεται μέσω της ανατροφοδότησης, με κάθε κόμβο ελεύθερο να ενεργεί μόνος του. Η ανατροφοδότηση που παράγουν ελαχιστοποιεί τις γνώσεις που χρειάζεται να έχει κάποιος για το σύνολο του συστήματος ώστε να επιτύχει μέσα σε αυτό». — Gus diZerega, όπως παρατίθεται από τον Kevin Carson στο The Desktop Regulatory State

«Ως κοινωνιολογικός όρος, η στιγμεργία αναφέρεται κυρίως στα είδη δικτυωμένης οργάνωσης που συνδέονται με τα wiki, τα ομαδικά ιστολόγια και τις “ακέφαλες” οργανώσεις που συγκροτούνται ως δικτυωμένοι πυρήνες. Όταν η στιγμεργική συνεργασία επεκτείνεται με τη βοήθεια της πληροφορικής και των ψηφιακών δικτύων, σημειώνεται σημαντική αύξηση της ικανότητας επεξεργασίας. Η στιγμεργία επιτρέπει συνεργασία απεριόριστης κλίμακας μεταξύ ατόμων που ενεργούν ανεξάρτητα.

Η στιγμεργία δεν είναι “κολεκτιβιστική” με την παραδοσιακή έννοια, όπως την κατανοούσαμε την εποχή που κάθε κοινή προσπάθεια σημαντικής κλίμακας απαιτούσε μια μεγάλη οργάνωση που θα εκπροσωπούσε το σύνολο και διοικητικό συντονισμό των ατομικών προσπαθειών μέσω ιεραρχίας. Αποτελεί όμως την ύστατη πραγματοποίηση του κολεκτιβισμού, καθώς καταργεί το κόστος συναλλαγής της συντονισμένης δράσης πολλών ατόμων. Αποτελεί την ύστατη έκφραση του ατομικισμού, επειδή όλες οι πράξεις είναι ελεύθερες πράξεις ατόμων και το “συλλογικό” είναι απλώς το συνολικό άθροισμά τους. Κάθε άτομο είναι ελεύθερο να διατυπώσει οποιαδήποτε καινοτομία κρίνει κατάλληλη, χωρίς να χρειάζεται άδεια από τη συλλογικότητα, και όλοι είναι ελεύθεροι να την υιοθετήσουν ή όχι. Η στιγμεργία καταργεί την ανάγκη να δεσμεύεται οποιοδήποτε άτομο από τη βούληση της ομάδας και περιορίζει τη μονάδα διακυβέρνησης στο άτομο, πραγματοποιώντας πλήρως το ιδεώδες της συναίνεσης.

Η στιγμεργική οργάνωση παράγει αρθρωτές αρχιτεκτονικές από δομικά στοιχεία. Τέτοιες δομές είναι πανταχού παρούσες, επειδή μια αρθρωτή δομή μεταμορφώνει την ικανότητα ενός συστήματος να μαθαίνει, να εξελίσσεται και να προσαρμόζεται. Λίγα δομικά στοιχεία μπορούν να αναδιαταχθούν και να ανασυνδυαστούν για να δημιουργήσουν τεράστιο αριθμό σύνθετων συστημάτων. Αν ξεκινήσεις με μεγάλο αριθμό αρθρωτών ατόμων, καθένα ικανό να αλληλεπιδρά με λίγα άλλα άτομα και να επιδρά σε άλλα σύμφωνα με μια απλή γραμματική λίγων κανόνων, υπό τις κατάλληλες συνθήκες τα αρθρωτά άτομα μπορούν να περάσουν από μια ταχεία αλλαγή φάσης». — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State ๖

«Για να καταλάβουμε πώς θα μπορούσε να υπάρχει κοινωνία χωρίς κυβέρνηση, αρκεί να στρέψουμε για λίγο την προσοχή μας σε όσα πράγματι συμβαίνουν στη σημερινή μας κοινωνία. Θα δούμε ότι στην πραγματικότητα οι σημαντικότερες λειτουργίες επιτελούνται ακόμη και σήμερα έξω από την κυβερνητική παρέμβαση. Επίσης, ότι η κυβέρνηση παρεμβαίνει μόνο για να εκμεταλλεύεται τις μάζες ή να υπερασπίζεται τους προνομιούχους ή, τέλος, να επικυρώνει, εντελώς περιττά, όσα έγιναν χωρίς τη βοήθειά της, συχνά παρά τη θέλησή της και ενάντια στην αντίθεσή της. Οι άνθρωποι εργάζονται, ανταλλάσσουν, μελετούν, ταξιδεύουν, ακολουθούν κατά την επιλογή τους τους τρέχοντες κανόνες ηθικής ή υγιεινής· ωφελούνται από την πρόοδο της επιστήμης και της τέχνης, έχουν αναρίθμητα αμοιβαία ενδιαφέροντα χωρίς ποτέ να νιώθουν την ανάγκη να τους κατευθύνει κάποιος ως προς τον τρόπο που θα συμπεριφερθούν σε αυτά τα ζητήματα. Αντίθετα, ακριβώς εκείνα τα πράγματα στα οποία δεν υπάρχει κυβερνητική παρέμβαση ευημερούν περισσότερο και προκαλούν τις λιγότερες διαμάχες, καθώς προσαρμόζονται ασυνείδητα στις επιθυμίες όλων με τον πιο χρήσιμο και ευχάριστο τρόπο». — Errico Malatesta

«Με την κατάργηση αυτής της αρνητικής δύναμης που αποτελεί η κυβέρνηση, η κοινωνία θα γίνει αυτό που μπορεί να γίνει με τις δυνάμεις και τις ικανότητες της δεδομένης στιγμής. Αν υπάρχουν μορφωμένοι άνθρωποι που θέλουν να διαδώσουν τη μόρφωση, θα οργανώσουν σχολεία και θα αναγκαστούν να κάνουν αισθητή τη χρησιμότητα και την απόλαυση που προσφέρει η μόρφωση. Κι αν δεν υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, ή υπάρχουν μόνο λίγοι, μια κυβέρνηση δεν μπορεί να τους δημιουργήσει. Το μόνο που μπορεί να κάνει, όπως πράγματι κάνει σήμερα, είναι να απομακρύνει αυτούς τους λίγους από την πρακτική, γόνιμη δουλειά στον χώρο της εκπαίδευσης και να τους βάλει να κατευθύνουν από πάνω όσα θα επιβληθούν με τη βοήθεια ενός αστυνομικού συστήματος. Έτσι μετατρέπει έξυπνους και αφοσιωμένους δασκάλους σε απλούς πολιτικούς, που γίνονται άχρηστα παράσιτα, απορροφημένα ολοκληρωτικά από την επιβολή των δικών τους εμμονών και τη διατήρησή τους στην εξουσία». — Errico Malatesta

«Κάτω από τον κυβερνητικό μηχανισμό, στη σκιά των πολιτικών θεσμών, μακριά από τα μάτια των πολιτικών και των ιερέων, η κοινωνία παράγει αργά και σιωπηλά τον δικό της οργανισμό· και οικοδομεί μια νέα τάξη, έκφραση της ζωτικότητας και της αυτονομίας της. . . . Μπορούμε να συμπεράνουμε χωρίς φόβο ότι ο επαναστατικός τύπος δεν μπορεί να είναι η Άμεση Νομοθεσία, ούτε η Άμεση Κυβέρνηση, ούτε η Απλοποιημένη Κυβέρνηση· είναι η ΑΠΟΥΣΙΑ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ». — P.J. Proudhon, 1851

«Όταν η μισητή ισχύς του κράτους δεν θα αναγκάζει πια άτομα, ενώσεις, κοινότητες και περιοχές να ζουν μαζί, θα συνδέονται πολύ στενότερα και θα σχηματίζουν μια πολύ πιο ζωντανή, πιο πραγματική, πιο ισχυρή ενότητα από εκείνη που αναγκάζονται να σχηματίζουν σήμερα κάτω από τον εξίσου καταπιεστικό και εξαντλητικό ζυγό του κράτους». — Pierre-Joseph Proudhon

«Η χαοτική λήψη αποφάσεων καλλιεργεί την αναγνώριση ότι η κοινωνία μπορεί να λειτουργεί αυθόρμητα ως αποκεντρωμένο δίκτυο, επιτρέπει τη σύγκρουση ως υγιή δύναμη στη ζωή μας, ενθαρρύνει την πολλαπλότητα των χώρων λήψης αποφάσεων που διαπερνούν κάθε στιγμή της ζωής, πολύ πέρα από την επίσημη, ανδρική σφαίρα του συνεδρίου ή του διατάγματος, και επιτρέπει διαφορετικές, ακόμη και αντικρουόμενες, αποφάσεις σε διαφορετικά σημεία του ανθρώπινου δικτύου, ενώ ενθαρρύνει μια συλλογική συνείδηση ώστε όλοι όσοι αποφασίζουν να αξιοποιούν στο μέγιστο τη νοημοσύνη τους και έτσι να εναρμονίζονται. Οι άνθρωποι διαθέτουν μια εξελικτικά δοκιμασμένη ικανότητα να χρησιμοποιούν τη χαοτική λήψη αποφάσεων σε μεγάλη κλίμακα, και οι μόνοι που το αμφισβητούν είναι όσοι επιθυμούν να κρατούν μόνιμα τους συμπολίτες τους σε παιδική κατάσταση, ώστε να τους ελέγχουν μονοπωλώντας τη λήψη αποφάσεων σε ενιαίες δομές». — Peter Gelderloos, Worshiping Power

«Είτε το Κράτος για πάντα, να συνθλίβει την ατομική και την τοπική ζωή, να αναλαμβάνει κάθε πεδίο ανθρώπινης δραστηριότητας, να φέρνει μαζί του τους πολέμους του και τους εσωτερικούς αγώνες για την ισχύ, τις ανακτορικές επαναστάσεις που απλώς αντικαθιστούν έναν τύραννο με άλλον, και αναπόφευκτα στο τέλος αυτής της πορείας υπάρχει … ο θάνατος! Είτε η καταστροφή των Κρατών και μια νέα ζωή που ξεκινά ξανά σε χιλιάδες κέντρα, στη βάση της ζωντανής πρωτοβουλίας του ατόμου και των ομάδων και της ελεύθερης συμφωνίας». — Pyotr Kropotkin

Ελεύθερη ένωση

«Τώρα, πρέπει να παραδεχτείτε είτε ότι με την ελευθερία θα υπάρχουν διαφορετικές κοινωνικές διευθετήσεις σε διαφορετικές κοινωνίες, κάποιες κομμουνιστικές και άλλες ακριβώς το αντίθετο, και ότι αναγκαστικά θα προκύψει ανταγωνισμός μεταξύ τους, αφήνοντας τα αποτελέσματα να κρίνουν ποια είναι η καλύτερη, είτε ότι πρέπει να καταπνίξετε τον ανταγωνισμό, να επιβάλετε τον Κομμουνισμό, να αρνηθείτε την ελευθερία και να πάτε κόντρα στην πρόοδο. Αυτό που χρειάζεται ο κόσμος, φίλε μου, δεν είναι νέες μέθοδοι επιβολής πραγμάτων, αλλά κατάργηση των περιορισμών στις ευκαιρίες». — Voltairine de Cleyre, The Individualist and the Communist ๖

«Αναγνωρίζοντας ως γεγονός τα ίσα δικαιώματα όλων των μελών της στους θησαυρούς που συσσωρεύτηκαν στο παρελθόν, δεν αναγνωρίζει πλέον διαχωρισμό ανάμεσα σε εκμεταλλευόμενους και εκμεταλλευτές, κυβερνώμενους και κυβερνήτες, κυριαρχούμενους και κυρίαρχους, και επιδιώκει να εγκαθιδρύσει μια ορισμένη αρμονική συμβατότητα στους κόλπους της — όχι υποτάσσοντας όλα τα μέλη της σε μια εξουσία που υποτίθεται πλασματικά ότι εκπροσωπεί την κοινωνία, ούτε προσπαθώντας να επιβάλει ομοιομορφία, αλλά παροτρύνοντας όλους τους ανθρώπους να αναπτύξουν ελεύθερη πρωτοβουλία, ελεύθερη δράση, ελεύθερη ένωση. Επιδιώκει την πληρέστερη ανάπτυξη της ατομικότητας σε συνδυασμό με την ύψιστη ανάπτυξη της εθελοντικής ένωσης σε όλες της τις όψεις, σε κάθε δυνατό βαθμό, για κάθε νοητό σκοπό· ενώσεις που αλλάζουν και τροποποιούνται διαρκώς, που φέρουν μέσα τους τα στοιχεία της διάρκειάς τους και παίρνουν συνεχώς νέες μορφές, οι οποίες ανταποκρίνονται καλύτερα στις πολλαπλές επιδιώξεις όλων». — Peter Kropotkin

«Έτσι η λέξη Κράτος χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει ένα ιδιαίτερο είδος κοινωνίας, μια συγκεκριμένη ανθρώπινη συλλογικότητα συγκεντρωμένη σε συγκεκριμένη επικράτεια [...] Χρησιμοποιείται επίσης απλώς ως συνώνυμο της κοινωνίας. Και εξαιτίας αυτών των σημασιών της λέξης Κράτος, οι αντίπαλοι πιστεύουν, ή μάλλον προσποιούνται ότι πιστεύουν, πως οι αναρχικοί θέλουν να καταργήσουν κάθε κοινωνικό δεσμό, κάθε συλλογική εργασία και να καταδικάσουν όλους τους ανθρώπους να ζουν απομονωμένοι [...] Για τους λόγους αυτούς πιστεύουμε ότι θα ήταν καλύτερο να χρησιμοποιούμε όσο το δυνατόν λιγότερο εκφράσεις όπως κατάργηση του Κράτους, αντικαθιστώντας τες με τον σαφέστερο και πιο συγκεκριμένο όρο κατάργηση της κυβέρνησης». — Errico Malatesta

«Η ελευθερία δεν είναι ένα κουτί μέσα στο οποίο πρέπει να στριμώχνονται οι άνθρωποι. Η ελευθερία είναι ένας χώρος όπου μπορούν να ζουν. Δεν σου λέει πώς θα ζήσουν. Λέει μόνο, παντοτινά, ότι μπορούμε». — Karl Hess

«Το άτομο είναι η πραγματική ουσία της ζωής. Ένας κόσμος από μόνος του, δεν υπάρχει για το Κράτος ούτε για την αφαίρεση που λέγεται “κοινωνία” ή “έθνος”, που δεν είναι παρά ένα σύνολο ατόμων». — Emma Goldman, «The Place of the Individual in Society» (1940)

«Ανήκω στον εαυτό μου ή σε κάποιον άλλο, ή σε κάτι άλλο; Οι κοινωνικές μου υποχρεώσεις αφορούν τις πολλές άτυπες και αλληλεπικαλυπτόμενες κοινωνικές ομάδες στις οποίες συμμετέχω με δική μου θέληση και από τις οποίες μπορώ να αποχωρήσω αν θελήσω, ή μια οντότητα στην οποία δεν προσχώρησα…» — Colin Ward, The State and Society

«Η ελευθερία που θέλουμε, για εμάς και για τους άλλους, δεν είναι μια απόλυτη, μεταφυσική, αφηρημένη ελευθερία που στην πράξη μεταφράζεται αναπόφευκτα σε καταπίεση των αδύναμων· είναι πραγματική ελευθερία, εφικτή ελευθερία, που συνίσταται στη συνειδητή κοινότητα συμφερόντων, στην εθελοντική αλληλεγγύη». — Errico Malatesta

«Έτσι, η ελεύθερη και εύκολη μετάβαση από μια μορφή Κομμουνισμού σε άλλη, από εκεί σε οποιαδήποτε μορφή Ατομικισμού και ούτω καθεξής θα ήταν το πιο αυτονόητο και στοιχειώδες πράγμα σε μια πραγματικά ελεύθερη κοινωνία· και αν οποιαδήποτε ομάδα επιχειρούσε να την εμποδίσει και να κάνει ένα σύστημα κυρίαρχο, θα συναντούσε εξίσου σφοδρή αντίσταση με αυτή που προβάλλουν οι επαναστάτες στο σημερινό σύστημα». — Max Nettlau

«Η θεωρία του Αμοιβαιισμού υποστηρίζει ότι τα συμφέροντα της κοινωνίας συνολικά εξυπηρετούνται καλύτερα με τα ίδια μέσα που προάγουν περισσότερο τα συμφέροντα του ατόμου: ελευθερία από περιορισμούς όσο οι δραστηριότητες του ατόμου δεν παραβιάζουν άλλους· εξάλειψη όλων των παραγόντων που περιορίζουν τεχνητά τις ευκαιρίες των ανθρώπων· εθελοντική οργάνωση της κοινωνίας σε ενώσεις όταν προκύπτει η ανάγκη τους για δραστηριότητες που ξεπερνούν τις δυνατότητες ενός ατόμου· εν ολίγοις, εθελοντική δημιουργία και αμοιβαία ανταλλαγή αγαθών υπό συνθήκες που αποκλείουν ειδικά προνόμια και μονοπώλια προστατευμένα από το κράτος». — Clarence Lee Swartz, What Is Mutualism?

«Ο ελευθεριασμός δεν μπορεί να επιβληθεί από τα πάνω. Η αποτυχία να επιβληθεί ο ελευθεριασμός αποτελεί, στην πραγματικότητα, μέτρο της επιτυχίας του». — Samuel E. Konkin III

«Αφού δοκίμασε κάθε είδους κυβέρνηση και προσπάθησε να λύσει το άλυτο πρόβλημα μιας κυβέρνησης “που θα μπορούσε να εξαναγκάζει το άτομο σε υπακοή χωρίς η ίδια να ξεφεύγει από την υπακοή στη συλλογικότητα”, η ανθρωπότητα προσπαθεί τώρα να απελευθερωθεί από τα δεσμά κάθε κυβέρνησης και να ανταποκριθεί στις ανάγκες οργάνωσής της μέσω της ελεύθερης συνεννόησης ατόμων που επιδιώκουν τους ίδιους κοινούς στόχους». — Pyotr Kropotkin

Αλληλοβοήθεια

«Η φιλία δεν μπορεί να μεγαλώσει τόσο ώστε να καταπιεί τον πλανήτη. Η φιλία παραμένει πάντα μικρή, προσωπική, οικεία, συνειδητή, εθελοντική, αποκεντρωμένη. Αυτό είναι πλεονέκτημα, όχι ελάττωμα. Η φιλία σού επιτρέπει να συνδέεσαι με άλλους και να αποχωρείς από τις σχέσεις κατά βούληση, διατηρώντας πάντοτε την ατομικότητά σου, το καταφύγιο του εσωτερικού σου κόσμου και τη σαφήνεια του να ξέρεις ποιος είσαι και τι χρειάζεσαι. Οι επιταγές μιας ανώνυμης ευρύτερης κοινωνίας και το υποτιθέμενο κοινό καλό δεν χρειάζεται να θολώνουν το μυαλό σου όταν δημιουργείς φιλίες αντί να χτίζεις κοινότητες». — Against Community Building, Towards Friendship ๖

«Είναι φανερό ότι θα ήταν εντελώς αντίθετο προς όσα γνωρίζουμε για τη φύση αν οι άνθρωποι αποτελούσαν εξαίρεση σε έναν τόσο γενικό κανόνα: αν ένα πλάσμα τόσο ανυπεράσπιστο όσο ήταν ο άνθρωπος στις απαρχές του είχε βρει προστασία και δρόμο προς την πρόοδο όχι στην αμοιβαία στήριξη, όπως τα άλλα ζώα, αλλά στον απερίσκεπτο ανταγωνισμό για προσωπικά οφέλη, χωρίς καμία μέριμνα για τα συμφέροντα του είδους. Σε έναν νου συνηθισμένο στην ιδέα της ενότητας στη φύση, μια τέτοια θέση φαίνεται εντελώς αβάσιμη. Κι όμως, όσο απίθανη και αντιφιλοσοφική κι αν είναι, δεν της έλειψαν ποτέ οι υποστηρικτές. Υπήρχαν πάντοτε συγγραφείς που έβλεπαν την ανθρωπότητα απαισιόδοξα. Τη γνώριζαν περισσότερο ή λιγότερο επιφανειακά από τη δική τους περιορισμένη εμπειρία· από την ιστορία γνώριζαν όσα τους έλεγαν οι χρονικογράφοι, που παρακολουθούσαν πάντα τους πολέμους, τη σκληρότητα και την καταπίεση, και ελάχιστα πέρα από αυτά· και συμπέραναν ότι η ανθρωπότητα δεν είναι παρά ένα χαλαρό άθροισμα όντων, πάντα έτοιμων να πολεμήσουν μεταξύ τους, που μόνο η παρέμβαση κάποιας εξουσίας τα συγκρατεί». — Pyotr Kropotkin, Mutual Aid: A Factor of Evolution

«Λυπάμαι, αλλά δεν θέλω να γίνω αυτοκράτορας. Δεν είναι αυτή η δουλειά μου. Δεν θέλω να κυβερνήσω ή να κατακτήσω κανέναν. Θα ήθελα να βοηθήσω τους πάντες — αν είναι δυνατό — Εβραίους, μη Εβραίους — μαύρους — λευκούς. Όλοι θέλουμε να βοηθάμε ο ένας τον άλλον. Έτσι είναι οι άνθρωποι. Θέλουμε να ζούμε από την ευτυχία των άλλων — όχι από τη δυστυχία τους». — Charlie Chaplin, τελικός λόγος στο The Great Dictator (1940)

«Η αλληλεγγύη είναι, κατά κάποιον τρόπο, το αντίθετο της φιλανθρωπίας. Η φιλανθρωπία είναι τρόπος παροχής βοήθειας που ενισχύει την ιεραρχική σχέση μεταξύ ομάδων. Όταν οι πλούσιοι δωρίζουν χρήματα σε φιλανθρωπίες, οι φτωχοί εξαρτώνται ακόμη περισσότερο από τους πλούσιους. Όταν όμως οι φτωχοί οργανώνονται για να μοιράζονται πόρους ως ίσοι, δρουν αλληλέγγυα». — Life Without Law

«Η αλληλεγγύη, λοιπόν, είναι το μέσο με το οποίο μπορούμε να αποκτήσουμε και να διασφαλίσουμε τη δική μας ελευθερία. Συμφωνούμε να δουλέψουμε μαζί ώστε να μη χρειάζεται να δουλεύουμε για κάποιον άλλον. Συμφωνώντας να μοιραζόμαστε, αυξάνουμε τις επιλογές μας ώστε να απολαμβάνουμε περισσότερα, όχι λιγότερα. Η αλληλοβοήθεια είναι προς το συμφέρον μου — δηλαδή βλέπω ότι με ωφελεί να κάνω συμφωνίες με άλλους στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και της κοινωνικής ισότητας· διότι αν κυριαρχώ σε κάποιον, αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν οι συνθήκες που επιτρέπουν την κυριαρχία και, επομένως, κατά πάσα πιθανότητα θα κυριαρχηθεί και ο δικός μου εαυτός με τη σειρά του». — An Anarchist FAQ

«Πριν έρθουν οι λευκοί αδελφοί μας να μας εκπολιτίσουν, δεν είχαμε φυλακές. Επομένως δεν είχαμε εγκληματίες. Δεν είχαμε κλειδαριές ή κλειδιά, άρα δεν είχαμε κλέφτες. Αν κάποιος ήταν τόσο φτωχός που δεν είχε άλογο, σκηνή τίπι ή κουβέρτα, κάποιος του τα έδινε. Ήμασταν πολύ απολίτιστοι για να δίνουμε μεγάλη αξία στα προσωπικά αντικείμενα. Θέλαμε να έχουμε πράγματα μόνο για να τα χαρίζουμε. Δεν είχαμε χρήματα και επομένως η αξία ενός ανθρώπου δεν μπορούσε να μετρηθεί με αυτά». — John Fire Lame Deer, Lame Deer, Seeker of Visions

«Τι θαυμαστά αποτελέσματα πέτυχε αυτή η μοναδική δύναμη της ανθρώπινης ατομικότητας όταν ενισχύθηκε από τη συνεργασία με άλλες ατομικότητες … η συνεργασία —σε αντίθεση με την αλληλοκτόνο διαμάχη και πάλη— συνέβαλε στην επιβίωση και την εξέλιξη του είδους … μόνο η αλληλοβοήθεια και η εθελοντική συνεργασία … μπορούν να δημιουργήσουν τη βάση για μια ελεύθερη ατομική και συλλογική ζωή». — Emma Goldman, Red Emma Speaks, σ. 118

«Η ιδιοκτησία των εργαζομένων και οι συνεταιρισμοί καταναλωτών είναι μέρος της αγοράς· οι ενώσεις αλληλοβοήθειας και οι δωρεάν κλινικές είναι μέρος της αγοράς· το ίδιο και τα εθελοντικά εργατικά σωματεία, οι συναινετικές κοινότητες και αναρίθμητες άλλες εναλλακτικές απέναντι στο καπιταλιστικό κατεστημένο». — Charles Johnson, Markets Not Capitalism

«Η συμμετοχή σε αλληλοβοήθεια και άμεση δράση προσφέρει την αλληλεγγύη που αναζωογονεί κοινωνίες τις οποίες έχουν κατακερματίσει οι κρατικές δομές». — Joseph Parampathu, Creative Destruction: Rethinking Failure after the State (2021)

«Ο κάθετος αγορισμός θα περιλάμβανε τη συμμετοχή σε δίκτυα κοινοτικών ανταλλαγών και τη δημιουργία τους, την αστική γεωργία, τους κήπους στις αυλές, τις αγορές παραγωγών, τη στήριξη εναλλακτικών στην αστυνομία και τη στήριξη αποκεντρωμένων τεχνολογιών ομότιμων δικτύων. Αν και αυτά τα κάθετα βήματα θα μπορούσαν ενδεχομένως να χρησιμοποιούν το νόμισμα του κράτους (και επομένως να μην είναι εντελώς αντιοικονομικά), εξακολουθούν να έχουν σημασία για την αμφισβήτηση της εξάρτησης από το κράτος και τις εταιρικές τάξεις. Άλλα κάθετα βήματα μπορεί να μην περιλαμβάνουν άμεσα χρηματικές ανταλλαγές, αλλά να λειτουργούν πάλι κατά της εξάρτησης. Θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ηθική στήριξη και προώθηση τεχνολογιών που διαταράσσουν το κατεστημένο και καλλιεργούν ισχυρότερες σχέσεις μεταξύ των μελών της κοινότητας». — Derrick Broze, Vertical and Horizontal Agorism

«Έτσι θα αναπτύσσονταν “ανεξάρτητες Κοινότητες για τις εδαφικές ομαδοποιήσεις και τεράστιες ομοσπονδίες εργατικών ενώσεων για τις ομαδοποιήσεις κατά κοινωνική λειτουργία — οι δύο μορφές συνυφασμένες και αλληλοϋποστηριζόμενες για την κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας”. Σε αυτές προστίθενται οι “ομαδοποιήσεις βάσει προσωπικής συγγένειας — αναρίθμητες ομαδοποιήσεις, απείρως ποικίλες, μακρόβιες ή εφήμερες, που αναδύονται ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής για κάθε δυνατό σκοπό”. Αυτά τα “τρία είδη ομαδοποιήσεων” θα διασφάλιζαν “την ικανοποίηση όλων των κοινωνικών αναγκών: κατανάλωσης, παραγωγής και ανταλλαγής, επικοινωνιών, υγιεινής, εκπαίδευσης, αμοιβαίας προστασίας από επιθέσεις, αλληλοβοήθειας, εδαφικής άμυνας· τέλος, την ικανοποίηση επιστημονικών, καλλιτεχνικών, αναγκών γραμματισμού και ψυχαγωγικών αναγκών”». — Pyotr Kropotkin

«Η ποινικοποίηση της φτώχειας μέσω αστυνομικής παρενόχλησης και δημοτικών διατάξεων είναι αντιπαραγωγική για την προσπάθεια να βοηθηθούν οι εκτοπισμένοι και οι φτωχοί που αγωνίζονται καθημερινά να σταθούν ξανά στα πόδια τους. Για να προωθήσουμε περαιτέρω την ισότητα στην κοινωνία μας, θα συνεχίσουμε να μοιράζουμε τροφή στις κοινότητές μας, χτίζοντας αλληλεγγύη με τους άστεγους και άλλες οργανώσεις που επιδιώκουν ένα καλύτερο μέλλον». — Food Not Bombs

Μη βία

«Να δώσουμε ελπίδα στους πολλούς καταπιεσμένους και φόβο στους λίγους καταπιεστές, αυτή είναι η δουλειά μας· αν κάνουμε το πρώτο και δώσουμε ελπίδα στους πολλούς, οι λίγοι αναγκαστικά θα φοβηθούν την ελπίδα τους. Διαφορετικά δεν θέλουμε να τους φοβίσουμε· δεν θέλουμε εκδίκηση για τους φτωχούς, αλλά ευτυχία· άλλωστε, ποια εκδίκηση θα μπορούσε να ανταποδώσει όλες τις χιλιάδες χρόνια των βασάνων των φτωχών;» — William Morris ๖

«Η μη βίαιη δράση ως μέθοδος είναι συμβατή με τον στόχο μιας κοινωνίας χωρίς βία. Η χρήση μεθόδων που αντανακλούν τον στόχο ονομάζεται προεικόνιση: οι μέθοδοι προεικονίζουν —με άλλα λόγια, προαναγγέλλουν ή αναπαράγουν εκ των προτέρων— τον στόχο. Η προεικόνιση προσφέρει εξάσκηση και εμπειρία σε αυτό που επιδιώκεται. Βοηθά να δημιουργηθεί ένα στοιχείο του στόχου, ακόμη κι αν μια εκστρατεία αποτύχει. Και βοηθά τις προσπάθειες να παραμένουν στην πορεία τους. Αν ο στόχος είναι μια κοινωνία χωρίς οργανωμένη βία, η μη βίαιη δράση έχει όλα αυτά τα πλεονεκτήματα της προεικόνισης. Προσφέρει εμπειρίες ζωής χωρίς τη χρήση βίας· μειώνει την άμεση βία εδώ και τώρα, ακόμη κι όταν οι εκστρατείες αποτυγχάνουν· και διασφαλίζει ότι οι προσπάθειες κινούνται προς μια μη βίαιη κατεύθυνση». — How Nonviolence is Misrepresented

«Η βία (σωματική ισχύς) που χρησιμοποιείται για να βλάψει άλλον, η πιο κτηνώδης μορφή που μπορεί να πάρει η πάλη μεταξύ ανθρώπων, διαφθείρει βαθιά. Από τη φύση της τείνει να πνίγει τα καλύτερα αισθήματα του ανθρώπου και να αναπτύσσει όλες τις αντικοινωνικές ιδιότητες, την αγριότητα, το μίσος, την εκδίκηση, το πνεύμα κυριαρχίας και τυραννίας, την περιφρόνηση των αδυνάτων, τη δουλοπρέπεια απέναντι στους ισχυρούς. Και αυτή η βλαβερή τάση εμφανίζεται ακόμη κι όταν η βία χρησιμοποιείται για καλό σκοπό. […] Οι αναρχικοί που εξεγείρονται κατά κάθε είδους καταπίεσης και αγωνίζονται για την πλήρη ελευθερία όλων, και που θα όφειλαν επομένως να αποστρέφονται ενστικτωδώς κάθε πράξη βίας που παύει να είναι απλή αντίσταση στην καταπίεση και γίνεται με τη σειρά της καταπιεστική, κινδυνεύουν επίσης να πέσουν στην άβυσσο της ωμής ισχύος. […]» — Errico Malatesta, Violence as a Social Factor (1895)

«Το να δικαιολογείς άγρια αντιανθρώπινα αισθήματα και να τα ανάγεις σε αρχή ως τακτική ενός κινήματος… είναι και κακό και αντεπαναστατικό». — Errico Malatesta

«Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου της Νότιας Καρολίνας, η βία στην Αμερική αυξήθηκε κατά 42 τοις εκατό στη διάρκεια του πολέμου του Βιετνάμ. Αυτό δεν προκαλεί μεγάλη έκπληξη. Οι ηγέτες μας παραβιάζουν τον νόμο, γιατί όχι κι εμείς; Αν η κυβέρνηση απειλεί άλλες χώρες με τη βόμβα, γιατί να μην απειλούμε ο ένας τον άλλον με πιστόλια; Αν οι ηγέτες μας βιάζουν τον πλανήτη, γιατί όχι και οι γείτονές μας; Οι ηγέτες μας δημιουργούν κλίμα φόβου και βίας. Γιατί φαίνονται έκπληκτοι όταν οι Αμερικανοί σκοτώνουν, ληστεύουν και ακρωτηριάζουν ο ένας τον άλλον;» — Philip Berrigan, Fighting the Lamb’s War: Skirmishes with the American Empire (1996)

«Το κράτος κρατιέται ενωμένο με την αστυνομική ισχύ εναντίον των πολιτών. Το κράτος, συλληφθέν μέσα στη βία και στηριζόμενο στη βία, δεν θα επιτύχει ποτέ αληθινή ειρήνη». — Philip Berrigan, Fighting the Lamb’s War: Skirmishes with the American Empire (1996)

«Ιστορικά, τα πιο τρομερά πράγματα —ο πόλεμος, η γενοκτονία και η δουλεία— δεν προέκυψαν από την ανυπακοή, αλλά από την υπακοή». — Howard Zinn, Declarations of Independence: Cross-Examining American Ideology

«Τα μεγαλύτερα εγκλήματα στον κόσμο δεν τα διαπράττουν όσοι παραβαίνουν τους κανόνες, αλλά όσοι τους ακολουθούν. Άνθρωποι που εκτελούν διαταγές ρίχνουν βόμβες και σφαγιάζουν χωριά». — Banksy, Wall and Piece

«Αποφασίστε να μην υπηρετείτε πια, και αμέσως είστε ελεύθεροι. Δεν σας ζητώ να βάλετε τα χέρια σας πάνω στον τύραννο για να τον ανατρέψετε, αλλά απλώς να μην τον στηρίζετε άλλο· τότε θα τον δείτε, σαν έναν μεγάλο Κολοσσό που του τράβηξαν το βάθρο, να πέφτει από το ίδιο του το βάρος και να γίνεται κομμάτια». — Étienne de La Boétie, Discourse on Voluntary Servitude

«Η δυνατότητα της κυβέρνησης να χρησιμοποιεί βία υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη των εξεγερμένων. Μάλιστα, η βίαιη εξέγερση συχνά ενισχύει καταπιεστικά καθεστώτα, που μπορούν εύλογα να ισχυριστούν ότι η βία των εξεγερμένων καθιστά αναγκαία την καταστολή. Το συγκριτικό πλεονέκτημα της κυβέρνησης βρίσκεται στη βίαιη δράση. Το συγκριτικό πλεονέκτημα των ανθρώπων, αντίθετα, βρίσκεται στη δυνατότητά τους να αρνούνται τη συνεργασία χωρίς την οποία είναι σχεδόν αδύνατο να συνεχίσει να υπάρχει μια κυβέρνηση. Σκεφτείτε πόσο θανατηφόρες για μια κυβέρνηση είναι οι φορολογικές απεργίες, τα μποϊκοτάζ, οι γενικές απεργίες και η εκτεταμένη άρνηση υπακοής στον νόμο. Αν και αυτές οι τακτικές είναι μη βίαιες, η καθολική και ανυποχώρητη χρήση τους θα έπρεπε να τρομοκρατεί κάθε κυβέρνηση. Η μη βία έχει και άλλα πλεονεκτήματα. Επειδή φαίνεται λιγότερο επικίνδυνη και ριζοσπαστική από τη βία, κερδίζει ευκολότερα … ευρεία λαϊκή στήριξη. Το κόστος συμμετοχής είναι χαμηλότερο, επομένως είναι πιθανότερο να συμμετάσχουν περισσότεροι άνθρωποι. Όσοι παραδοσιακά δεν πολεμούν, όπως παιδιά, γυναίκες και ηλικιωμένοι, μπορούν να συμμετάσχουν αποτελεσματικά σε μη βίαιο αγώνα. Είναι πιθανότερο να μεταπείσει αντιπάλους και να προκαλέσει εσωτερικές διαφωνίες στην άρχουσα τάξη. Γενικά προκαλεί πολύ λιγότερους θανάτους και υλικές απώλειες από τη βία. Και επειδή είναι πιο αποκεντρωμένη από τη βίαιη δράση, είναι λιγότερο πιθανό να δημιουργήσει ένα ακόμη πιο καταπιεστικό κράτος αν επιτύχει». — Bryan Caplan, «The Literature of Nonviolent Resistance and Civilian-Based Defense»

«Η κυβέρνηση διαβεβαιώνει τον λαό ότι κινδυνεύει από την εισβολή άλλου έθνους ή από εχθρούς ανάμεσά του και ότι ο μόνος τρόπος να ξεφύγει από αυτόν τον κίνδυνο είναι η δουλική υπακοή του στην κυβέρνησή του. Αυτό φαίνεται πιο έντονα στις επαναστάσεις και τις δικτατορίες, αλλά υπάρχει πάντα και παντού όπου υπάρχει κυβερνητική ισχύς. Κάθε κυβέρνηση εξηγεί την ύπαρξή της και δικαιολογεί τις βίαιες πράξεις της με το επιχείρημα ότι χωρίς αυτήν η κατάσταση θα ήταν πολύ χειρότερη. Αφού διαβεβαιώσει τον λαό για τον κίνδυνο, η κυβέρνηση τον υποτάσσει στον έλεγχό της και, όταν βρεθεί σε αυτή την κατάσταση, τον εξαναγκάζει να επιτεθεί σε κάποιο άλλο έθνος. Έτσι η διαβεβαίωση της κυβέρνησης για τον κίνδυνο επίθεσης από άλλα έθνη επιβεβαιώνεται στα μάτια του λαού». — Leo Tolstoy, Christianity and Patriotism (1895)

«Όταν φτάσεις στο σημείο να πρέπει να χρησιμοποιήσεις βία, παίζεις πια το παιχνίδι του συστήματος. Το κατεστημένο θα σε ερεθίσει — θα σου τραβήξει τα γένια, θα σου χτυπήσει το πρόσωπο — για να σε κάνει να πολεμήσεις. Γιατί μόλις γίνεις βίαιος, ξέρει πώς να σε αντιμετωπίσει. Το μόνο που δεν ξέρει πώς να αντιμετωπίσει είναι η μη βία και το χιούμορ». — John Lennon

«Δεν μπορούμε ούτε επιθυμούμε να χρησιμοποιούμε βία, παρά μόνο για να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας και τους άλλους απέναντι στην καταπίεση». — Errico Malatesta

«Έτσι χτίζουμε δίκτυα κοινοτικής άμυνας αντί για στρατούς. Χτίζουμε εμπιστοσύνη αντί για ισχύ. Ενώνουμε το χαρούμενο παιχνίδι με την ανυπάκουη εξέγερση. Δείχνουμε την αγάπη μας μέσω της αλληλεγγύης και προδίδουμε τις συλλογικές ταυτότητες και τη γεωγραφική μας αφοσίωση με βλάσφημες πράξεις τολμηρής περιέργειας, προσπάθειας και φιλίας. Χτίζουμε ζωντανά δίκτυα, όχι κλειστές παρέες. Κι ακόμη κι όταν νιώθουμε μόνοι, είμαστε ενσωματωμένοι σε ένα πάπλωμα ριζοσπαστισμού. Με τις πράξεις και τις σκέψεις μας, με την αντίστασή μας μικρή και μεγάλη, χτίζουμε κάτι πολύ ξεχωριστό. Όσο θανάσιμα πραγματικοί κι αν είναι ο πόνος και οι αγώνες που αντιμετωπίζετε, εξίσου πραγματικοί είναι και οι δεσμοί μας. Όσο κι αν προσπαθούν, ο αναρχισμός δεν μπορεί ποτέ να σκοτωθεί. Μπορούμε λοιπόν να παίρνουμε θάρρος, ακόμη κι όσο η ελπίδα γίνεται ολοένα πιο ακριβή. Δεν είστε μόνοι». — Stigmergic Parity and Revolt

Άμεση δράση

«Οι άνθρωποι ρωτούν: τι νόημα έχει η μικρή μας προσπάθεια; Δεν βλέπουν ότι πρέπει να βάζουμε ένα τούβλο τη φορά, να κάνουμε ένα βήμα τη φορά. Ένα πετραδάκι που πέφτει σε μια λίμνη προκαλεί κύματα που απλώνονται προς κάθε κατεύθυνση. Έτσι είναι καθεμιά από τις σκέψεις, τις λέξεις και τις πράξεις μας. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να κάθεται και να νιώθει απελπισία. Υπάρχει πάρα πολλή δουλειά να γίνει». — Dorothy Day ๖

«Μην αμφιβάλλετε ποτέ ότι μια μικρή ομάδα σκεπτόμενων, αφοσιωμένων πολιτών μπορεί να αλλάξει τον κόσμο· πράγματι, αυτό είναι το μόνο που τον έχει αλλάξει ποτέ». — Margaret Mead

«Ο κόσμος αλλάζει από το παράδειγμά σου, όχι από τη γνώμη σου». — Paulo Coelho

«Υπάρχουν άδικοι νόμοι· θα αρκεστούμε να τους υπακούμε ή θα προσπαθήσουμε να τους τροποποιήσουμε και θα τους υπακούμε ώσπου να τα καταφέρουμε ή θα τους παραβιάσουμε αμέσως; Οι άνθρωποι γενικά, υπό μια τέτοια κυβέρνηση, νομίζουν ότι πρέπει να περιμένουν ώσπου να πείσουν την πλειοψηφία να τους αλλάξει. Νομίζουν ότι αν αντισταθούν, το φάρμακο θα είναι χειρότερο από την αρρώστια. Αλλά η ίδια η κυβέρνηση ευθύνεται που το φάρμακο είναι χειρότερο από την αρρώστια. Εκείνη το κάνει χειρότερο. Γιατί δεν είναι πιο πρόθυμη να προβλέπει και να προνοεί για τη μεταρρύθμιση; Γιατί δεν εκτιμά τη σοφή μειοψηφία της; Γιατί φωνάζει και αντιστέκεται πριν καν πληγωθεί; Γιατί δεν ενθαρρύνει τους πολίτες της να βρίσκονται σε εγρήγορση, να επισημαίνουν τα σφάλματά της και να κάνουν περισσότερα από όσα θα τους ζητούσε;» — Henry David Thoreau, Civil Disobedience

«Η ανυπακοή, στα μάτια όποιου έχει διαβάσει ιστορία, είναι η πρωταρχική αρετή του ανθρώπου. Μέσω της ανυπακοής σημειώθηκε πρόοδος, μέσω της ανυπακοής και της εξέγερσης». — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

«Πρέπει να μάθουν ότι η ισχύς τους δεν βρίσκεται στη δύναμη της ψήφου τους, αλλά στην ικανότητά τους να σταματούν την παραγωγή». — Voltairine de Cleyre, Direct Action

«Η πρωταρχική λειτουργία των συνδικαλιστικών γραφειοκρατιών, υπό τη νέα τάξη, ήταν να καταστέλλουν τις άγριες απεργίες των απλών μελών τους, να καταστέλλουν την άμεση δράση στον χώρο εργασίας και να περιορίζουν την εργατική δράση σε κηρυγμένες απεργίες σύμφωνα με τους κανόνες της NLRB». — Kevin Carson

«Ο αγορισμός πιστεύει στη σταδιακή απόσυρση της στήριξης προς το κράτος μέσω αυτού που ο Konkin περιέγραψε ως “Επικερδή Πολιτική Ανυπακοή”. Η στέρηση των εσόδων και του σκοπού του κράτους, με τη μεταφορά αυτών των ευθυνών σε αποκεντρωμένους θεσμούς, είναι κατά τον αγορισμό ο πιο εφικτός δρόμος προς ελεύθερες αγορές». — «Agorism», Encyclopedia, περιγράφοντας τη στρατηγική του Konkin

«Γράφω εκ των προτέρων αυτή την προκαταρκτική δήλωση των λόγων για τους οποίους δεν πληρώνω φόρους, καθώς πρόσφατα ενημερώθηκα από την υπηρεσία σας ότι θα φυλακιστώ για τη συνεχή άρνησή μου να πληρώσω φόρους. Μετά τη σύλληψή μου θα σας δώσω την ακριβή κατάσταση των αποδοχών μου ως τότε για το 1948. Η πεποίθησή μου για την αδικία της κυβέρνησης, που υπάρχει πρωτίστως για να διεξάγει πόλεμο, έχει διατυπωθεί αυτά τα έξι χρόνια στη δήλωσή μου προς την υπηρεσία σας όταν αρνήθηκα να πληρώσω οποιονδήποτε φόρο, καθώς και σε άρθρα στην Catholic Worker». — Ammon Hennacy

«Αν χίλιοι άνθρωποι δεν πλήρωναν φέτος τους φόρους τους, αυτό δεν θα ήταν βίαιο και αιματηρό μέτρο, όπως θα ήταν να τους πληρώσουν και να δώσουν στο Κράτος τη δυνατότητα να ασκήσει βία και να χύσει αθώο αίμα. Αυτός είναι, στην πραγματικότητα, ο ορισμός μιας ειρηνικής επανάστασης, αν μια τέτοια είναι δυνατή. Αν ο φοροεισπράκτορας ή κάποιος άλλος δημόσιος υπάλληλος με ρωτήσει, όπως έχει συμβεί, “Μα τι να κάνω;”, η απάντησή μου είναι: “Αν θέλεις πραγματικά να κάνεις κάτι, παραιτήσου από τη θέση σου”. Όταν ο υπήκοος αρνηθεί την πίστη του και ο υπάλληλος παραιτηθεί από τη θέση του, η επανάσταση έχει επιτευχθεί. Αλλά ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα χυθεί αίμα, δεν χύνεται ένα είδος αίματος όταν τραυματίζεται η συνείδηση; Μέσα από αυτή την πληγή εκρέει η πραγματική ανθρωπιά και αθανασία ενός ανθρώπου, και αιμορραγεί προς έναν αιώνιο θάνατο. Βλέπω αυτό το αίμα να ρέει τώρα». — Henry David Thoreau, Civil Disobedience

«Αν δεν είναι προσιτό στους φτωχούς, δεν είναι ούτε ριζοσπαστικό ούτε επαναστατικό». — Ανώνυμος

«Μπορείτε να φανταστείτε σκλάβους σε μια φυτεία να κάθονται και να ψηφίζουν αφέντες, ξοδεύοντας την ενέργειά τους σε προεκλογικές εκστρατείες και υποψηφίους, ενώ θα μπορούσαν να κατευθύνονται προς τον “υπόγειο σιδηρόδρομο”; Ασφαλώς θα επέλεγαν την αντιοικονομική εναλλακτική· ασφαλώς ο δρ Rothbard θα τους παρότρυνε να το κάνουν και να μην παρασυρθούν ώστε να παραμείνουν στη φυτεία ώσπου να εκλεγεί το Κόμμα των Αφεντών που Υπόσχονται Κατάργηση της Δουλείας». — SEK III

«Μην έχετε ποτέ την αυταπάτη ότι οι πλούσιοι θα σας αφήσουν να ψηφίσετε για να τους πάρετε τον πλούτο». — Lucy Parsons

«Καμία μεγάλη ιδέα δεν μπορεί ποτέ, στην αρχή της, να βρίσκεται εντός του νόμου. Πώς θα μπορούσε; Ο νόμος μένει στάσιμος. Ο νόμος είναι σταθερός. Ο νόμος είναι ένας τροχός άμαξας που μας δένει όλους, ανεξάρτητα από τις συνθήκες, τον τόπο ή τον χρόνο». — Emma Goldman, 1917

«Η μεγαλύτερη αλλαγή που χρειάζεται να κάνουμε είναι να περάσουμε από την κατανάλωση στην παραγωγή, έστω και σε μικρή κλίμακα, στους δικούς μας κήπους. Αν έστω το δέκα τοις εκατό από εμάς το κάνει, θα υπάρχουν αρκετά για όλους. Εξού και η ματαιότητα των επαναστατών που δεν έχουν κήπους, εξαρτώνται από το ίδιο το σύστημα στο οποίο επιτίθενται και παράγουν λόγια και σφαίρες, όχι τροφή και στέγη». — Bill Mollison

Το παράθυρο ευκαιρίας

«Δεν αλλάζεις ποτέ τα πράγματα πολεμώντας την υπάρχουσα πραγματικότητα. Για να αλλάξεις κάτι, χτίσε ένα νέο πρότυπο που καθιστά το υπάρχον παρωχημένο». — Buckminster Fuller ๖

«Το κράτος δεν είναι κάτι που μπορεί να καταστραφεί με μια επανάσταση· είναι μια κατάσταση, μια ορισμένη σχέση μεταξύ ανθρώπων, ένας τρόπος ανθρώπινης συμπεριφοράς· το καταστρέφουμε συνάπτοντας άλλες σχέσεις, συμπεριφερόμενοι διαφορετικά». — Gustav Landauer, όπως παρατίθεται από τον Colin Ward στο The State and Society

«Ζούμε στον καπιταλισμό, η ισχύς του φαίνεται αναπόδραστη — αλλά έτσι φαινόταν κάποτε και το ελέω Θεού δικαίωμα των βασιλιάδων». — Ursula K. Le Guin, ομιλία αποδοχής στα National Book Awards (2014)

«Να διαλύσουμε, να βυθίσουμε και να κάνουμε να εξαφανιστεί το πολιτικό ή κυβερνητικό σύστημα μέσα στο οικονομικό σύστημα, μειώνοντας, απλοποιώντας, αποκεντρώνοντας και καταργώντας, έναν έναν, όλους τους τροχούς αυτής της μεγάλης μηχανής που ονομάζεται Κυβέρνηση ή Κράτος». — Pierre-Joseph Proudhon, General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century

«Η ανθρωπότητα θα χρειαστεί να κάνει μια μεγάλη στροφή προς έναν συνεργατικό, αποκεντρωμένο και ευέλικτο τρόπο παραγωγής για να διασφαλίσει τη συνέχιση της ύπαρξής της σε αυτόν τον πλανήτη». — Eric Fleischmann

«Η δυαδική ισχύς είναι η ιδέα ότι το έμβρυο του νέου κόσμου πρέπει να δημιουργείται ενώ πολεμάμε τον σημερινό· “χτίζοντας το νέο μέσα στο κέλυφος του παλιού”. Σημαίνει να ενθαρρύνουμε όργανα αυτοδιαχείρισης της εργατικής τάξης, όπου μπορούμε να ασκούμε την αυτονομία μας και να περιορίζουμε την ισχύ του αφεντικού και της κυβέρνησης ώσπου να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε και να καταργήσουμε και τα δύο. Μια στρατηγική δυαδικής ισχύος αμφισβητεί άμεσα τους θεσμούς ισχύος και ταυτόχρονα, με κάποιον τρόπο, προεικονίζει τους νέους θεσμούς που οραματιζόμαστε. Επομένως, όχι μόνο αντιτίθεται στο κράτος αλλά προετοιμάζεται και για τις δύσκολες συγκρούσεις και τα ερωτήματα που θα προκύψουν σε μια επαναστατική κατάσταση». — Beyond Resistance

Συγγραφείς όπως ο James Livingston και ο Michel Bauwens έχουν αντλήσει ρητά από παλαιότερες μεταβάσεις ως πρότυπα για τη μετάβαση από την ιεραρχία στο δίκτυο. Παρότι η πολιτική μας κουλτούρα, τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά, φαντάζεται μια μετακαπιταλιστική μετάβαση μέσα από το πρίσμα της Γαλλικής και της Ρωσικής Επανάστασης —απότομη, εξεγερσιακή και σε μεγάλο βαθμό ταυτισμένη με την κατάληψη του κράτους— δεν υπάρχει λόγος να υποθέτουμε ότι θα είναι έτσι. Θα μπορούσε εξίσου εύκολα να είναι μια διαδικασία δεκαετιών, σχετικά σταδιακή, όπως η παρακμή της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της φεουδαρχίας.

[…]

Το καπιταλιστικό σύστημα, ηλικίας περίπου πεντακοσίων ετών, όπως και προηγούμενα ιστορικά συστήματα, δεν αποτελεί μονολιθική ενότητα αλλά σύνολο κοινωνικών σχηματισμών που αλληλεπιδρούν — άλλοι σε άνοδο, άλλοι σε παρακμή. Επομένως, η αντικατάσταση του καπιταλισμού δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει μια δραματική ρήξη από μια μονολιθική ενότητα προοδευτικών δυνάμεων. Όπως υποστηρίζει ο Eugene Holland,

η απαίτηση μιας τέτοιας ριζικής συστημικής τομής είναι αναγκαία μόνο όταν εξαρχής αντιλαμβάνεσαι μια κοινωνία ή έναν τρόπο παραγωγής ως ολικό σύστημα. […] Η θεώρηση τέτοιων στοιχείων ως κυρίαρχων, κατάλοιπων και αναδυόμενων βελτιώνει σημαντικά τις ουτοπικές προοπτικές, εφόσον θα υπήρχαν πιθανότατα θετικά στοιχεία προς επιβεβαίωση (τα «αναδυόμενα») πλάι στα αρνητικά προς κριτική και απόρριψη (πιθανότατα όλα τα «κυρίαρχα»). […]

Τελικά η κατάσταση κρίνεται όταν οι δυνάμεις της παλιάς τάξης επιχειρούν —και αποτυγχάνουν— να ματαιώσουν τη μετάβαση.

[…] η σημερινή μας κατάσταση είναι ευνοϊκή […] επειδή η συστατική ισχύς του πλήθους έχει ωριμάσει τόσο ώστε να γίνεται ικανή, μέσω των δικτύων επικοινωνίας και συνεργασίας του και μέσω της παραγωγής των κοινών, να συντηρήσει μόνη της μια εναλλακτική δημοκρατική κοινωνία. Εδώ το ζήτημα του χρόνου γίνεται ουσιώδες. Πότε έρχεται η στιγμή της ρήξης; […]

Η επαναστατική πολιτική πρέπει να συλλάβει, μέσα στην κίνηση των πληθών και μέσω της συσσώρευσης κοινών και συνεργατικών αποφάσεων, τη στιγμή της ρήξης […] που μπορεί να δημιουργήσει έναν νέο κόσμο.

Όσο απότομη και δραματική κι αν φαίνεται η τελική ρήξη, είναι μόνο η κορύφωση μιας μακράς προϋπάρχουσας διαδικασίας «οικοδόμησης της δομής της νέας κοινωνίας μέσα στο κέλυφος της παλιάς».

[…]

Ο John Holloway υποστηρίζει παρομοίως ότι η μετακαπιταλιστική μετάβαση θα είναι μια «διάμεση διαδικασία» όπως η μετάβαση από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό.

[…]

Η ομότιμη παραγωγή βασισμένη στα κοινά, ως εναλλακτική τόσο προς την καπιταλιστική εταιρεία όσο και προς το κράτος, επιτρέπει

την άμεση κοινωνική παραγωγή αξίας χρήσης, μέσω νέων πρακτικών ζωής που βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό έξω από τον έλεγχο του κεφαλαίου και με μέσα παραγωγής που έχουν κοινωνικοποιηθεί σε πολύ σημαντικό βαθμό. Αυτές οι νέες διαδικασίες είναι μετακαπιταλιστικές και όχι καπιταλιστικές, με την έννοια ότι δεν χρειάζονται πλέον κάποιον ειδικό ρόλο του κεφαλαίου για την αναπαραγωγή τους.

— Kevin Carson, The Desktop Regulatory State, «The Transition from Hierarchies to Networks»

«Αν αποδειχθεί αδύνατο να εξαναγκάσουμε νόμιμα την κυβερνώσα εξουσία να αλλάξει τον τρόπο που μας κυβερνά και αν, για διάφορους λόγους, όσοι απορρίπτουν αυτή την εξουσία δεν μπορούν ή δεν θέλουν να την ανατρέψουν με βία, τότε η δημιουργία μιας ανεξάρτητης ή εναλλακτικής ή παράλληλης [κοινωνίας] είναι η μόνη αξιοπρεπής λύση». — Ivan Jirous, Parallel Polis: An Inquiry, όπως παρατίθεται από την Academy of Ideas

«Οι οικονομικοί αντιθεσμοί, δυστυχώς, λειτουργούν μέσα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εταιρικής καπιταλιστικής οικονομίας. Ανταγωνίζονται σε αγορές όπου η θεσμική κουλτούρα των κυρίαρχων εταιρειών είναι από τα πάνω προς τα κάτω και ιεραρχική, και διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να απορροφήσουν και οι ίδιοι αυτή την κουλτούρα. Γι’ αυτό υπάρχει ένας μη κερδοσκοπικός και συνεταιριστικός τομέας του οποίου η διοίκηση δεν ξεχωρίζει από εκείνη των καπιταλιστικών ομολόγων του: μισθοί κύρους, περιττά μεσαία διοικητικά στρώματα, γραφειοκρατικός παραλογισμός και δουλική προσκόλληση στο τελευταίο δόγμα θεωρίας κινήτρων και διοίκησης. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από ένα καπιταλιστικό χρηματοπιστωτικό σύστημα που παρέχει θετική ενίσχυση (με τη μορφή πίστωσης) σε εταιρείες που ακολουθούν ορθόδοξο οργανωτικό μοντέλο (ακόμη κι όταν η οργάνωση από τη βάση είναι πολύ αποτελεσματικότερη)». — Kevin Carson, Building the Structure of the New Society Within the Shell of the Old

«Οι οριζόντιες, δικτυωμένες τεχνολογίες επικοινωνίας επιτρέπουν πρωτοφανή ταχύτητα μεταβολής φάσης στη δημόσια συνείδηση. Ο Doug McAdam επινόησε τον όρο “Γνωστική Απελευθέρωση” για “μια διαδικασία κατά την οποία οι άνθρωποι αποφασίζουν ξαφνικά και συλλογικά ότι δεν φοβούνται πλέον, ότι ο πρόσφατος φόβος ή η απάθειά τους βασιζόταν σε ψέματα και ότι δεν υπάρχει επιστροφή στους παλιούς τρόπους σκέψης”. Μόλις μια κρίσιμη μάζα του κοινού αποφασίσει ότι η αλλαγή είναι αναπόφευκτη, τότε είναι. Και με τη δικτυωμένη τεχνολογία επικοινωνίας, αυτή η κρίσιμη μάζα μπορεί να σχηματιστεί ξαφνικά και απροσδόκητα». — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State: «The Question of Repression»

«Είναι τραγική ειρωνεία ότι οι πιο θανατηφόρες μαζικές δολοφονίες στην ανθρώπινη ιστορία υποκινήθηκαν από την επιθυμία να δημιουργηθεί μια ριζικά διαφορετική και καλύτερη κοινωνία. Η απόπειρα κατασκευής μιας Ουτοπίας χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει μερικά από τα πιο φρικτά εγκλήματα του κόσμου». — Benjamin A. Valentino

«Ο πιο ριζοσπάστης επαναστάτης θα γίνει συντηρητικός την επομένη της επανάστασης». — Hannah Arendt

«Όλες οι σύγχρονες επαναστάσεις κατέληξαν σε ενίσχυση της ισχύος του Κράτους. Το 1789 φέρνει τον Ναπολέοντα· το 1848 τον Ναπολέοντα Γ΄· το 1917 τον Στάλιν· οι ιταλικές αναταραχές της δεκαετίας του 1920 τον Μουσολίνι· η Δημοκρατία της Βαϊμάρης τον Χίτλερ. Αυτές οι επαναστάσεις, ιδίως αφότου ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος είχε εξαλείψει τα κατάλοιπα του ελέω Θεού δικαιώματος, εξακολουθούσαν να προτείνουν, με όλο και μεγαλύτερο θράσος, την οικοδόμηση της πολιτείας της ανθρωπότητας και της αυθεντικής ελευθερίας. Η αυξανόμενη παντοδυναμία του Κράτους επικύρωνε κάθε φορά αυτή τη φιλοδοξία. Θα ήταν λάθος να πούμε ότι ήταν αναπόφευκτο. Αλλά μπορούμε να εξετάσουμε πώς συνέβη· και ίσως τότε να προκύψει το δίδαγμα. Πέρα από μερικές εξηγήσεις που δεν αποτελούν αντικείμενο αυτού του δοκιμίου, η παράξενη και τρομακτική ανάπτυξη του σύγχρονου Κράτους μπορεί να θεωρηθεί λογικό συμπέρασμα υπέρμετρων τεχνικών και φιλοσοφικών φιλοδοξιών, ξένων προς το πραγματικό πνεύμα της εξέγερσης, οι οποίες ωστόσο γέννησαν το επαναστατικό πνεύμα της εποχής μας. Το προφητικό όνειρο του Μαρξ και οι υπερβολικά εμπνευσμένες προβλέψεις του Χέγκελ ή του Νίτσε κατέληξαν, μετά την ισοπέδωση της πολιτείας του Θεού, να επικαλεστούν ένα ορθολογικό ή ανορθολογικό Κράτος, που και στις δύο περιπτώσεις όμως θεμελιωνόταν στον τρόμο». — Albert Camus, The Rebel

«…είναι αδύνατο να επιτευχθεί μια τέτοια επανάσταση με τη δικτατορία και την κρατική ισχύ. Χωρίς μια εκτεταμένη ανασυγκρότηση που έρχεται από κάτω —την οποία πραγματοποιούν οι ίδιοι οι εργάτες και οι αγρότες— η κοινωνική επανάσταση είναι καταδικασμένη σε χρεοκοπία…. [Π]ρέπει να ελπίζουμε ότι… θα γίνουν σοβαρές προσπάθειες να δημιουργηθούν μέσα στην εργατική τάξη —αγρότες, εργάτες και διανοούμενοι— οι άνθρωποι μιας μελλοντικής επανάστασης που δεν θα υπακούν σε διαταγές από τα πάνω, αλλά θα μπορούν να επεξεργαστούν μόνοι τους τις ελεύθερες μορφές ολόκληρης της νέας οικονομικής ζωής». — Pyotr Kropotkin

«Η Γη είναι σπαρμένη με τα ερείπια αυτοκρατοριών που πίστευαν ότι ήταν αιώνιες». — Camille Paglia