Struktura e nxitjeve Hierarkia Qeveria Ekuilibri i fuqisë Rendi spontan Shoqërimi i lirë Ndihma e ndërsjellë Jodhuna Veprimi i drejtpërdrejtë Dritarja e mundësisë

Një kornizë për një botë të lirë

Pikënisja themelore

Një botë e lirë nuk mund të nisë me një plan të përfunduar. Përpjekja për të projektuar një sistem të vetëm për të gjithë e pastaj për ta imponuar nga lart do të riprodhonte vetë strukturën që liria synon të kapërcejë.

Prandaj pikënisja e duhur nuk është një model shoqërie i paracaktuar, por një kornizë për të vlerësuar marrëdhëniet, institucionet dhe mënyrat e ndryshimit.

Kjo kornizë synon të zhvillojë autonominë: aftësinë për t'i dhënë formë jetës sate pa u vendosur nën struktura që u mundësojnë të tjerëve të të shtypin.

Synimi ynë është qartësia strukturore:

Cili është burimi i vërtetë i problemeve të botës?

Struktura e nxitjeve

Për t'iu përgjigjur kësaj, së pari duhet të kuptojmë strukturën e nxitjeve.

Një nxitje është çdo kusht që i jep një personi ose grupi arsye për të vepruar.

Ndoshta paratë janë nxitja e parë që na vjen në mendje, por ato janë vetëm një formë. Njerëzit motivohen edhe nga siguria, përkatësia, njohja, ndërsjellësia, respekti për veten, krijimtaria dhe dhembshuria.

Struktura e nxitjeve është mekanizmi i shpërblimeve, ndëshkimeve, rreziqeve, mundësive dhe kufizimeve që e drejton sjelljen duke i bërë disa veprime të leverdishme e të tjera të kushtueshme. Ajo përshkruan çfarë nxit në praktikë një sistem, pavarësisht nga vlerat që shpallin rregullat e tij ose ata që e kontrollojnë.

Sistemi i shpërblimit

Strukturat e përqendruara të pushtetit shpërblejnë kërkimin e pushtetit, parasë dhe kontrollit. Ato shpërblejnë në mënyrë joproporcionale ata që janë më të gatshëm të kërkojnë pushtet, sepse kontrolli i përqendruar u jep më shumë fuqi për të ushtruar presion mbi të gjithë të tjerët. ༆

Njerëzit e quajnë këtë “korrupsion”, por rezultati nuk është i huaj për sistemin. Ata që shfrytëzojnë pushtetin e përqendruar shpërblehen prej tij, ndërsa institucionet që kontrollojnë i mbrojnë nga llogaridhënia.

Struktura e nxitjeve vjen e para si themeli më i thellë. Hierarkia kristalizohet aty ku pushteti i përqendruar shpërblehet dhe refuzimi ka kosto, pastaj ruan strukturën që e krijoi.

Hierarkia

Hierarkia është një organizim piramidal që e nënshtron një individ ose trup kolektiv ndaj një tjetri. Është organizim me shkallë, ku ndryshimet e rangut u përgjigjen niveleve të autoritetit (domethënë të drejtës për t'u dhënë urdhra atyre poshtë teje dhe detyrimit për t'iu bindur atyre sipër teje).

Në kuptimin politik, hierarkia është një strukturë shoqërore urdhërimi dhe bindjeje. Strukturat e mëparshme të nxitjeve krijuan hierarkitë ekzistuese; më pas hierarkia i riformëson ato nxitje për të riprodhuar veten.

Organizimi nuk bëhet hierarki vetëm sepse rolet ndryshojnë ose vazhdojnë; hierarkia nis kur ato role ngurtësohen në autoritet dhe në detyrim për t'u bindur.

Kushtet ekzistuese e bëjnë hierarkinë të mundshme kur kontrolli mbi ushqimin, tokën, sigurinë, punësimin, ligjin, informacionin ose dhunën i jep njërës palë fuqi presioni ndaj tjetrës.

Hierarkia e formalizon këtë fuqi presioni në autoritet të njohur, rang të qëndrueshëm, urdhërim dhe detyrim për bindje. Shfrytëzimi mund të lindë kur kjo përparësi ngurtësohet në një pretendim të vazhdueshëm që një person tjetër t'i bindet.

Megjithatë, pasi vendoset, hierarkia nuk është më vetëm rezultat i nxitjeve: ajo bëhet një mekanizëm që prodhon nxitje. Shpërblen ata që grumbullojnë autoritet dhe binden në mënyrë strategjike. Ndëshkon refuzimin, përzgjedh personalitete të prirura për të urdhëruar dhe riprodhon kushtet që justifikojnë vazhdimin e saj.

Të kuptuarit e strukturave të nxitjeve dhe të hierarkisë zbulon strukturat e pushtetit që sundojnë botën tonë dhe shtypjen që ato prodhojnë.

Autoriteti

Autoriteti është një pretendim i legjitimuar nga shoqëria që i jep një individi ose institucioni të drejtën të urdhërojë, kërkon bindje dhe i mbështet urdhrat me forcë.

Autoriteti nuk është e njëjta gjë me fuqinë. Fuqia është aftësia për të vepruar, bindur, rezistuar, ndihmuar ose dëmtuar. Autoriteti e kthen fuqinë në një të drejtë të pretenduar.

Dija e specializuar mund të informojë dhe udhëheqja mund të propozojë drejtim, por asnjëra nuk i jep kujt të drejtën të sundojë. Autoriteti nis kur udhëzimi kthehet në juridiksion dhe refuzimi bëhet mosbindje.

Autoriteti nuk ka nevojë ta përdorë forcën vazhdimisht, sepse kërcënimi tashmë është ndërtuar brenda institucionit. Ata që refuzojnë mund të humbasin të ardhurat, strehën, statusin, qasjen ose lirinë, e përfundimisht të përballen me dhunë.

Kjo e bën autoritetin të duket paqësor. Urdhri bëhet normal, bindja pritet, ndërsa ndëshkimi shihet si zbatim legjitim i rendit.

Autoriteti i jep hierarkisë legjitimitetin shoqëror dhe lejon sundimin të vazhdojë pa e shfaqur dhunën e tij në çdo çast. ༆

Qeveria

Qeveria është një formë e veçantë institucionale e hierarkisë: një organizatë e përqendruar që pretendon autoritet mbi një popullsi dhe një territor të tërë, pretendon monopolin e dhunës legjitime, harton ligje detyruese, mbledh taksa dhe imponon përputhjen me to përmes gjykatave, policisë, burgjeve dhe forcës ushtarake.

Argumenti se njerëzit janë tepër të dhunshëm e të pabesueshëm për të jetuar pa sundimtarë vlen në të dy drejtimet. Sundimtarët janë po ata njerëz të papërsosur, veçse kontrollojnë ushtri, burgje, mbikëqyrje, taksa dhe ligj. Pushteti i përqendruar nuk e frenon më të keqen e njerëzimit. Ia zgjeron shtrirjen dhe e mbron nga përgjegjësia.

Nëse qeniet njerëzore janë të rrezikshme, përgjigjja nuk është t'u japësh disa prej tyre fuqi, autoritet dhe kontroll mbi miliona njerëz. Mosbesimi është argument për ta decentralizuar dhe shpërndarë fuqinë, që asnjë individ ose institucion të mos mund t'ua imponojë vullnetin pjesëve të mëdha të popullsisë.

Të zgjedhësh kush ushtron autoritetin nuk është njësoj si të zgjedhësh nëse do të mbetesh i nënshtruar ndaj tij.

Kontrollet mbi sundimtarët mund t'i kufizojnë, por fuqia e tyre vjen nga aftësia për ta sfiduar pushtetin, jo nga e drejta e sundimtarit për të kërkuar bindje. Një e drejtë e institucionalizuar për të urdhëruar shton rrezikun: ata që sfidohen mund ta ndëshkojnë refuzimin dhe të kontrollojnë burimet që duhen për t'iu kundërvënë.

Një botë e lirë nuk premton fundin e dëmit, konfliktit ose dështimit njerëzor. Fuqia e shpërndarë rrezikon copëzimin dhe dështimet e bashkëpunimit. Një institucion me autoritet mundet gjithsesi të koordinojë ose kufizojë një fuqi tjetër; këto aftësi janë të veçanta nga autoriteti që ai pretendon.

Autoriteti nuk i kundërpeshon këto rreziqe; ai i përforcon pasojat e gabimeve njerëzore duke ua zgjeruar shtrirjen, duke ua imponuar të gjithëve që i nënshtrohen dhe duke i izoluar vendimet që i prodhojnë nga reagimet korrigjuese.

Edhe mbrojtja e nevojshme mund t'i bëjë njerëzit të varur nga ofruesi i saj, i cili pastaj mund ta përdorë varësinë për të mbrojtur një të drejtë të vazhdueshme për të urdhëruar.

Sundimi nuk zgjidhet duke e bërë përfundimtare një fuqi vetëm sepse ajo mund të frenojë një tjetër. Ai kufizohet duke u siguruar se asnjë fuqi nuk bëhet përfundimtare. Çdo fuqi e aftë të frenojë të tjerat duhet të mbetet vetë e hapur ndaj rezistencës; përndryshe kundërpesha bëhet sundimi i radhës. Nëse e ndjekim këtë parim me konsekuencë, mekanizmi mbrojtës është vetë ekuilibri. Një pretendim i vazhdueshëm për të urdhëruar nuk e krijon kundërpeshën; krijon një asimetri që ekuilibri duhet ta mbajë vazhdimisht nën kontroll.

Të refuzosh autoritetin do të thotë të ruash koordinimin dhe kufizimin e fuqisë pa i dhënë askujt një pretendim të vazhdueshëm mbi ata që do të mbajnë pasojat e dështimeve të tij.

Ideja e një bote të lirë shpesh hidhet poshtë si utopike. Megjithatë sistemi i sotëm mbështetet në supozimin vërtet utopik: se njerëzit e gabueshëm mund të mbahen mjaftueshëm nën kontroll ndërsa u besohet fuqi, autoritet dhe kontroll mbi popullsi të tëra.

Problemi nuk është vetëm se tani në fron qëndron njeriu i gabuar. Problemi është se ka një fron fare.

Taksimi

Shtrëngimi është përdorimi i forcës, ndëshkimit ose privimit — ose kërcënimi me to — për ta bërë dikë të veprojë kundër vullnetit të vet ose për ta penguar të veprojë lirisht.

Taksimi është nxjerrja me detyrim e burimeve nën kërcënimin e ndëshkimit.

Qeveria kërkon burime nga njerëzit pavarësisht nëse ata pranojnë t'i japin. Refuzimi nuk e mbyll marrëdhënien. Ai sjell sanksione të mbështetura nga aparati zbatues i qeverisë.

Kjo e dallon taksimin nga shkëmbimi vullnetar. Shkëmbimi vullnetar kërkon mundësi reale për ta refuzuar. Taksimi nuk e kërkon këtë mundësi.

Taksimi gjithashtu e ndan vendimin nga kostoja. Qeveria mund të shpenzojë burime pa ua lënë atyre që vendosin të gjithë koston, sepse ajo mund të shpërndahet mbi një popullsi që nuk mund ta tërheqë lirisht mbështetjen.

Lufta e nxjerr qartë këtë mekanizëm. Ata që autorizojnë luftën nuk ia paguajnë vetë koston e plotë. Qeveria i nxjerr burimet nga miliona njerëz, përfshirë kundërshtarët e vetë luftës, duke u dhënë një numri të vogël vendimmarrësish mundësinë të drejtojnë burime drejt dhunës pa kërkuar pëlqimin e atyre që detyrohen t'i japin.

Qeveria nuk i prodhon këto burime në mënyrë të pavarur nga popullsia që qeveris. Taksimi i jep qasje të vazhdueshme te frytet e punës së njerëzve pa kërkuar pëlqim të vazhdueshëm. ༆

Prandaj çështja është më e thellë se shuma e taksës. Taksimi vendos parimin se një institucion mund të kërkojë pjesë nga puna e një njeriu tjetër pa pasur nevojë për pëlqimin e tij.

Ekuilibri i fuqisë

Një ekuilibër i fuqisë është gjendja ku fuqia është shpërndarë aq sa asnjë individ ose institucion nuk mund t'ua imponojë vullnetin të tjerëve pa ndeshur rezistencë domethënëse, alternativa ose kosto.

Ekuilibri nuk do të thotë që të gjithë kanë forcë, burime, njohuri apo ndikim të njëjtë. Këto dallime nuk kanë pse të zhduken. Pyetja është nëse ato mund të rriten aq shumë sa refuzimi të bëhet i pakuptimtë dhe të ngurtësohen në autoritet.

Ekuilibri i fuqisë e përmbys këtë nxitje. Kur njerëzit ruajnë aftësinë të rezistojnë, të tërhiqen, të riorganizohen dhe t'i plotësojnë nevojat përmes alternativave, sundimi bëhet më i vështirë për t'u vendosur dhe më i kushtueshëm për t'u mbajtur.

Prandaj një botë e lirë nuk varet nga mirësia ose besueshmëria e lindur e njerëzve. Varet nga krijimi i kushteve ku askush nuk ka fuqi të përqendruar të mjaftueshme për të sunduar gjithë të tjerët. Nxitja për të shfrytëzuar mund të mbetet, por aftësia për ta bërë këtë mund të kufizohet nga fuqia e të tjerëve për të rezistuar. ༆

Kjo kërkon decentralizimin dhe shpërndarjen e fuqisë drejt individëve dhe grupeve të shoqëruara lirisht. Autonomia dhe aftësia për t'i siguruar vetë gjërat e nevojshme janë të rëndësishme sepse varësia krijon fuqi presioni. Nëse një institucion kontrollon gjërat e domosdoshme për jetën, liria për ta refuzuar bëhet kryesisht simbolike.

I njëjti test vlen edhe jashtë politikës, përfshirë kontrollin privat. Marrëdhëniet ekonomike mund të bëhen hierarkike kur kontrolli mbi tokën, strehimin, punësimin ose domosdoshmëri të tjera i jep njërës palë fuqi të mjaftueshme presioni për ta bërë refuzimin të kushtueshëm dhe për ta kthyer varësinë në detyrim për bindje.

Aftësia për t'i siguruar vetë gjërat e nevojshme nuk do të thotë izolim. Njerëzit mund të mbeten thellësisht të ndërvarur duke ruajtur shumë burime të ndryshme ushqimi, energjie, dijeje, komunikimi, mbështetjeje dhe bashkëpunimi. Sa më shumë alternativa të ketë, aq më e vështirë bëhet që një institucion ta bëjë veten aq të domosdoshëm sa t'u urdhërojë të gjithëve.

Prandaj ekuilibri i fuqisë vepron në dy drejtime njëherësh. Ai e shpërbën hierarkinë ekzistuese duke zvogëluar varësitë dhe përqendrimet e pushtetit që e mbajnë, ndërsa i reziston rikthimit të hierarkisë duke mbajtur fuqinë të shpërndarë, alternativat të hapura dhe refuzimin të mundshëm.

Nuk ka garanci se nuk do të dalin kurrë përqendrime të reja fuqie. Një garanci e tillë do të kërkonte një autoritet tjetër mjaft të fuqishëm për ta zbatuar. Synimi është, përkundrazi, t'i pengojmë përqendrimet e fuqisë të bëhen të përhershme dhe të tilla që s'mund t'u shpëtosh.

Fuqia mund të zhvendoset, të grumbullohet dhe të shpërndahet. Rëndësi ka të mbetet e hapur ndaj kundërshtimit.

Një shërbim i domosdoshëm nuk kërkon një sundimtar të pazëvendësueshëm. Edhe kur vetë shërbimi nuk mund të dublikohet, kontrolli mund të ndërrohet nëse pajisjet, njohuritë, furnizimet dhe mbështetja e nevojshme për ta kryer mbeten të arritshme përtej një ofruesi të vetëm. Kështu kontrolli mund të kalojë te të tjerë pa ndërprerë atë që u duhet njerëzve.

Mbrojtja e besueshme kërkon aftësi mbrojtëse të qëndrueshme, jo të drejtë të përhershme për të urdhëruar. Kjo aftësi mund të mbetet e shpërndarë mes shoqërimeve të pavarura, që asnjë mbrojtës të mos kontrollojë mbështetjen e nevojshme për t'i rezistuar.

Një e drejtë e institucionalizuar për të urdhëruar e ndryshon marrëdhënien: vetë refuzimi mund të bëhet shkak ndëshkimi, duke e lejuar mbrojtësin t'i imponojë kërkesat e veta kundër rezistencës. Mbrojtja bëhet më e vështirë për t'u kundërshtuar kur mbrojtësi kontrollon edhe mjetet për ta sfiduar.

Një ekuilibër i shëndetshëm i fuqisë varet nga trysnitë centrifugale kundër përqendrimit dhe i forcon ato. Aty ku alternativat, konkurrenca, rezistenca dhe shoqërimet e reja mbeten të zbatueshme, ato shtyjnë kundër përqendrimit të mëtejshëm.

Një ekuilibër i qëndrueshëm i fuqisë forcohet nga arsimi që shpërndan njohuri dhe aftësi, mundësitë që i mbajnë alternativat të hapura dhe frenimi që e rrit koston e sundimit. Kur lind konflikt, arbitrazhi, rehabilitimi, riparimi dhe ndarja ofrojnë mënyra për të trajtuar dëmin dhe mosmarrëveshjen pa e kthyer një grindje në shkak për autoritet të përhershëm.

Qëllimi nuk është thjesht të kufizohet sundimi, por të çlirohet potenciali njerëzor dhe aftësia e papërkulshme e njerëzve për t'i rezistuar reduktimit të tyre në bindje.

Një botë e lirë mbetet e mundshme vetëm aty ku ekuilibri i fuqisë ruan autonominë dhe pengon çdo individ a institucion t'ua imponojë vullnetin të tjerëve në nivel sistemi.

Rendi spontan

Rendi spontan është një forcë e rëndësishme bashkërenduese ku negociatat, shkëmbimet dhe sipërmarrja e decentralizuar bashkohen për të prodhuar bashkërendim në shkallë të gjerë pa ndonjë plan të qëllimshëm ose projekt të përbashkët të shprehur për zhvillimin shoqëror a ekonomik, ose përtej aftësisë së një plani të tillë.

Shumë nga rendi rreth nesh zhvillohet tashmë kështu. Askush nuk e projektoi gjuhën si sistem të plotë. Ajo lindi përmes njerëzve të panumërt që komunikuan, përshtatën fjalë, krijuan zakone dhe iu përgjigjën njëri-tjetrit ndër breza. Interneti u zhvillua përmes projekteve të qëllimshme dhe protokolleve të përbashkëta, por asnjë planifikues i vetëm nuk e projektoi të gjithë sistemin në të cilin u shndërrua.

Në qendër të rendit spontan është ekuilibri. Ekuilibri nuk do të thotë gjendje e fiksuar ose e palëvizshme. Është një baraspeshë që ndryshon vazhdimisht, e prodhuar nga veprimi i trysnive të ndryshme mbi njëra-tjetrën dhe përshtatja e sistemit.

Sistemet natyrore, shoqërore dhe socioekonomike formësohen nga këto trysni. Ndryshimet në një pjesë sjellin pasoja diku tjetër, të cilat shkaktojnë përgjigje të mëtejshme në gjithë sistemin. Mungesa, bollëku, nxitjet, bashkëpunimi, konflikti, kërkesa dhe alternativat e disponueshme e shtyjnë sjelljen në drejtime të ndryshme. Struktura e nxitjeve formëson drejtimin e kësaj përshtatjeje duke përcaktuar cilat sjellje shpërblehen, shkurajohen ose bëhen të kushtueshme. Rendi lind nga ndërveprimi i këtyre forcave, jo nga kontrolli i njërës mbi të tërën.

Ky proces vepron përmes reagimit kthyes. Njerëzit veprojnë, përjetojnë pasojat, vëzhgojnë njëri-tjetrin dhe përshtaten. Çdo përgjigje krijon informacion të ri që ndikon në atë që ndodh më pas. Përmes përshtatjeve të përsëritura, ndërveprimet vendore mund të bashkohen në modele koherente që asnjë individ nuk i ka projektuar ose nuk i kupton plotësisht.

Disa dështime nuk mund t'i lihen me siguri provës dhe korrigjimit, sepse pasojat e tyre mund të bëhen të pakthyeshme para se reagimi kthyes të mund të përgjigjet. Këto rreziqe kërkojnë përgatitje dhe bashkërendim para dështimit, jo vetëm përshtatje pas tij.

Kur dëmi mund të fshihet ose t'u kalohet të tjerëve, reagimi kthyes mund të shpërblejë shfrytëzimin në vend të bashkëpunimit. Rendi spontan nuk prodhon në vetvete rezultate të dëshirueshme; struktura e nxitjeve formëson çfarë del prej tij.

Kontrolli i përqendruar ndërhyn në këtë proces kur përpiqet ta zëvendësojë reagimin kthyes të shpërndarë me një rezultat të paracaktuar. Dija është e shpërndarë mes njerëzve që ndërveprojnë realisht me kushtet në ndryshim, dhe një pjesë e madhe e saj është vendore, praktike dhe e përkohshme. Me rritjen e shkallës dhe ndërlikimit, një hierarki qendrore duhet të përpunojë gjithnjë e më shumë informacion nga largësi më të mëdha, çka e bën gjithnjë e më të vështirë që një numër i vogël vendimmarrësish t'i përgjigjen gjithë sistemit po aq me efektshmëri sa njerëzit që përgjigjen drejtpërdrejt brenda tij.

Rendi spontan lejon që ndërlikimi të trajtohet përmes shumë pikave të dijes dhe përshtatjes që ndërveprojnë. Bashkërendimi lind nga përgjigjet e grumbulluara të vetë sistemit. Meqë përshtatja nuk varet krejtësisht nga bashkërendimi i përqendruar, trazirat mund të përthithen në vend, mund të zhvillohen alternativa dhe struktura më e gjerë mund të vazhdojë të riorganizohet rreth dështimit.

Rezultati është rend i lindur nga ndërveprimi: bashkërendim në shkallë të gjerë i prodhuar nga ndërveprimi i vazhdueshëm i pjesëve më të vogla. Rendi nuk është diçka që vendoset mbi sistemin. Është diçka që sistemi e prodhon ndërsa pjesët e tij i përgjigjen njëra-tjetrës dhe lëvizin drejt një ekuilibri që ndryshon.

Rendi nuk mund të urdhërohet thjesht me ligj. Ai është një rezultat që lind nga zgjedhja e njerëzve për të bashkëpunuar. Nëse njerëzit nxiten drejt konfliktit, ligji i vetëm nuk mund t'i bëjë të bashkëpunojnë. Ndërtimi i një bote të lirë ka të bëjë me krijimin e nxitjeve që bëjnë të mundur bashkëpunimin dhe rendin.

Rrjetet

Një rrjet është strukturë individësh ose grupesh të lidhura që mund të komunikojnë, bashkërendohen dhe veprojnë drejtpërdrejt pa kaluar çdo ndërveprim përmes një autoriteti qendror.

Hierarkitë e përqendrojnë informacionin dhe vendimmarrjen në pak pika qendrore. Rrjetet i shpërndajnë. Bashkërendimi mund të zhvillohet nga baza, ndërsa njerëzit u përgjigjen drejtpërdrejt kushteve që ndryshojnë, shkëmbejnë informacion dhe organizohen rreth nevojave praktike.

Një mekanizëm që vepron këtu është stigmergjia: veprimet lënë sinjale që udhëheqin veprime të mëtejshme. ༆ Njerëzit i përgjigjen asaj që kanë bërë të tjerët, duke lejuar që bashkërendimi i ndërlikuar të lindë e të përhapet pa një planifikues qendror që drejton çdo hap.

Rizoma është strukturë tejet e fuqishme pikërisht për këtë arsye. Ndryshe nga një pemë e organizuar rreth trungut qendror, rizoma përhapet anash përmes shumë rrënjëve e filizave të ndërlidhur. Degëzohet, rilidhet, riprodhohet dhe vazhdon të rritet kur pjesë të saj dëmtohen. Asnjë pikë e vetme nuk e kontrollon ose përmban të tërën.

Një rrjet nuk është i decentralizuar thjesht sepse nuk ka hierarki formale; nëse një nyje bëhet e domosdoshme, varësia mund të rikrijojë fuqinë e presionit që i duhet hierarkisë. Kjo varësi mund të lindë edhe kur shumë nyje mbështeten te të njëjtët furnizues, burime, informacione ose kontrollues të hyrjes, ose kur vetë bashkërendimi e bën të vështirë largimin nga një rrjet ekzistues.

Prandaj shkalla mund ta rikrijojë varësinë pa krijuar hierarki formale; pyetja me rëndësi është nëse funksionet kritike mbeten të hapura ndaj kundërshtimit dhe mund të transferohen, të drejtohen nga rrugë të tjera ose të zëvendësohen.

Prandaj ndryshimi i vërtetë fillon në bazë. Ndryshimi i imponuar nga lart mbetet i varur nga autoriteti i përqendruar që e imponoi. Ndryshimi që rritet nga poshtë mund të përhapet nëpër pika të panumërta të pavarura, të përforcohet përmes lidhjeve të tyre dhe të bëhet gjithnjë e më i vështirë për t'u vënë nën kontroll, shtypur ose kthyer mbrapsht.

Rrjetet e shpërndara bëhen të qëndrueshme përmes kapaciteteve rezervë, rrugëve alternative dhe aftësisë për t'u riorganizuar rreth dështimit. Hierarkia e përqendron dështimin bashkë me kontrollin. Rrjetet mund të riorganizohen përmes lidhjeve të tjera, të eksperimentojnë paralelisht dhe të anashkalojnë ndërprerjet.

Rendi spontan zgjerohet përmes rrjeteve: bashkërendimi rritet nga shumë pjesë që ndërveprojnë, ndërsa mungesa e një pike kontrolli të domosdoshme e bën gjithë strukturën më të aftë për t’u përshtatur, më të qëndrueshme dhe më të vështirë për t'u vënë nën kontroll.

Shoqërimi i lirë

Shoqërimi i lirë përjashton anëtarësimin e imponuar, pjesëmarrjen e detyrueshme dhe çdo autoritet që pengon largimin paqësor. Asnjë grup nuk mund të kërkojë që një person të vazhdojë të marrë pjesë pa pëlqimin e tij të vazhdueshëm. Njerëzit mbeten të lirë të largohen, të ndryshojnë drejtim, të ribashkohen dhe të krijojnë alternativa teksa ndryshojnë nevojat dhe interesat e tyre.

Shoqërimi i lirë nis nga individi. Hyrja në një marrëdhënie, organizatë ose bashkësi nuk do të thotë t'ia dorëzosh autonominë. Pëlqimi duhet të vazhdojë sa kohë vazhdon pjesëmarrja; një marrëveshje e bërë dje nuk mund të bëhet nesër pretendim i përhershëm mbi dikë.

Largimi nuk ka kuptim kur nënkupton humbjen e qasjes te gjërat e domosdoshme të jetës; shoqërimi i lirë varet nga alternativa mjaft të forta për ta bërë refuzimin real dhe jo thjesht formal.

Këto alternativa duhet gjithashtu të jenë të arritshme kur nevojiten: një vend për të qëndruar, një mënyrë për të shkuar atje dhe përkujdesje që vazhdon gjatë ndryshimit. Rezervat e përbashkëta dhe marrëveshjet për të pritur njerëz mund ta bëjnë këtë të mundur para një krize. Askush nuk duhet të detyrohet t'i rindërtojë i vetëm mjetet e jetesës për të refuzuar një ofrues.

Njerëzit shoqërohen natyrshëm rreth interesave, nevojave, marrëdhënieve dhe qëllimeve të përbashkëta. Këto afërsi krijojnë grupe të ngritura mbi përputhje të vërtetë, jo anëtarësim të imponuar. Një njeri mund t'u përkasë shumë shoqërimeve njëherësh, ku secili pasqyron një pjesë tjetër të jetës së tij, pa pretenduar asnjëri tërë individin.

Nuk ka nevojë për marrëveshje të përgjithshme. Njerëzit mund të negociojnë, të bëjnë kompromise dhe t'i zgjidhin konfliktet paqësisht rast pas rasti. Kur qëllimet u largohen shumë, mund të ndahen. Një shoqërim mund të ndahet në disa, të ruajë marrëdhëniet që ende funksionojnë, t'i lërë ato që nuk funksionojnë dhe të ribashkohet në forma krejt të reja.

Kjo prodhon një larmi të jashtëzakonshme rregullimesh të mundshme. Grupet mund të formohen, ndahen, mbivendosen, rilidhen dhe të ndryshojnë drejtim sipas rrethanave. Në vend që t'i detyrojë njerëzit e papërputhshëm drejt një vendimi të vetëm, shoqërimi i lirë lejon përgjigje të ndryshme të ekzistojnë në të njëjtën kohë. ༆ Shumësia lind nga larmia e pakufishme e njerëzve dhe aftësia e tyre për të ndërtuar forma të ndryshme shoqërimi. Pluralizmi bëhet pasojë strukturore e lirisë, jo diçka e dhënë nga lart.

Kjo ndryshon edhe kuptimin e bashkësisë. Të jetuarit në të njëjtin territor nuk i bën qindra mijëra ose miliona të panjohur një trup të vetëm shoqëror me kuptim. Bashkësia rritet nga marrëdhëniet, njohja, qëllimi i përbashkët, afërsia dhe kujdesi i ndërsjellë. Shoqërimet e forta vendore mund të mbeten të lidhura ngushtë me rrjete më të gjera pa u përthithur nga një autoritet i vetëm.

Prandaj shkalla nuk kërkon medoemos hierarki. Shoqërimet e vogla mund të lidhen përmes rrjeteve horizontale e të mbivendosura, duke bashkëpunuar aty ku interesat u takohen dhe duke mbetur të pavarura gjetkë. Informacioni, burimet, dijet dhe bashkërendimi mund të qarkullojnë në këto lidhje pa kaluar nëpër një strukturë qendrore urdhërimi.

Jo çdo funksion ka nevojë të mbetet i organizuar në shkallën e sotme. Aftësia më e madhe vendore mund ta pakësojë varësinë nga bashkërendimi në largësi të mëdha. Aty ku bashkërendimi më i gjerë mbetet i nevojshëm, rrjetet mund ta shtrijnë bashkëpunimin mes rajoneve pa e kthyer në autoritet të vendosur mbi njerëzit e përfshirë.

Edhe kur të gjithë anëtarët kanë zë, një trup bashkërendues pretendon autoritet kur i jep vetes të drejtën e përgjithshme për të vendosur cilat veprimtari të njerëzve dhe shoqërimeve të pavarura duhet t'i nënshtrohen atij.

Rrjete të tilla mbeten të hapura sepse njerëzit mund të propozojnë, eksperimentojnë, imitojnë atë që funksionon, ta ndryshojnë ose të krijojnë alternativë pa pritur miratim nga lart. Format e suksesshme përhapen përmes përvetësimit vullnetar. Format e pasuksesshme mund të zhduken pa ua imponuar dështimin e tyre të gjithëve.

Liria për t'u larguar ndihmon që këto marrëdhënie të mos ngurtësohen në sundim. Largimi mund të nënkuptojë ikje të plotë, pjesëmarrje më të vogël, ndërrim partnerësh, formimin e një shoqërimi paralel ose thjesht refuzimin e një rregullimi që nuk funksionon më. Kur largimi do të thotë të heqësh dorë nga diçka që nuk zëvendësohet lehtë, ose kur i njëjti përjashtim e ndjek dikë nga një shoqërim në tjetrin, liria varet edhe nga aftësia për t'i sfiduar ose ndryshuar këto kushte, jo vetëm për t'u larguar. Kur ndarja paqësore pengohet dhe pjesëmarrja bëhet e detyrueshme, shoqërimi nuk është më i lirë.

Njerëzit mund të largohen nga një shoqërim pa iu shmangur përgjegjësisë për dëmet që kanë shkaktuar ose zotimet që kanë marrë lirisht e te të cilat të tjerët janë mbështetur me arsye. Përgjegjësia për një zotim nuk e justifikon vetvetiu detyrimin për ta përmbushur. Arbitrazhi, riparimi, ndarja dhe përgjigje të tjera mund t'i trajtojnë zotimet e shkelura duke mbetur të lidhura me mosmarrëveshjen konkrete. Përgjegjësia mbetet e lidhur me dëmin ose zotimin konkret; nuk mund të kthehet në pronësi mbi personin ose detyrim të përgjithshëm për bindje.

Refuzimi i bashkëpunimit në vetvete nuk përbën shtrëngim. Përdorimi i kontrollit mbi gjërat e domosdoshme për të imponuar bindje, ose pengimi i qasjes te alternativa të gatshme për të ndihmuar, përbën shtrëngim.

Disa dëme nuk mund të shmangen vetëm me ndarje, veçanërisht kur pasojat e tyre janë të shpërndara ose u kalohen njerëzve që nuk mund t'u shpëtojnë thjesht duke u larguar, duke dobësuar reagimin kthyes që përndryshe do ta kufizonte sjelljen e dëmshme. Decentralizimi nuk do të thotë që çdo përgjigje duhet të mbetet vendore; kur një dëm prek njerëz nga shoqërime ose rajone të ndryshme, të prekurit mund të bashkërendohen përtej këtyre kufijve, të bien dakord për standarde të përbashkëta ose të ndjekin pasojat e tij.

Kur ndarja nuk e parandalon dëmin ose nuk e ndal vazhdimin e tij, të prekurit mund të mbrohen, të kërkojnë ndërmjetësim ose të veprojnë me të tjerët për ta ndalur. Ndalimi i një rreziku të përbashkët mund të kërkojë kufizime të përkohshme mbi sjelljen që i vë të tjerët në rrezik, edhe kur të prekurit nuk bien dakord dhe përgjegjësia individuale është e paqartë. Kufizimet dhe mënyra si u bien kostot njerëzve kërkojnë justifikim të veçantë.

Një pretendim për dëm nuk e zgjidh mosmarrëveshjen; mbrojtja duhet të mbetet e lidhur me ndalimin e dëmit konkret, jo të bëhet shkak për kontroll më të gjerë ose pa afat. Ata që ndërhyjnë nuk bëhen të paprekshëm nga kundërshtimi; mundësia për të vënë në dyshim arsyet, mjetet ose vazhdimin e ndërhyrjes nuk mund të varet vetëm nga ata që e kryejnë. Kundërshtimi i pavarur duhet të përfshijë fuqinë reale për të ndryshuar kufizimet e pajustifikuara ose për ta ndalur ndërhyrjen kur justifikimi i saj bie.

Disa probleme do të mbeten të pazgjidhura në vend që të krijohet një autoritet i përhershëm, garancia e të cilit për zgjidhje varet nga fuqia për t'i detyruar të gjithë të përfshirët.

Shoqërimi i lirë nuk paracakton një organizim përfundimtar të shoqërisë. Forca e tij është pikërisht te lënia e kësaj pyetjeje të hapur. Ai u lejon njerëzve rrënjësisht të lirë dhe autonomë t'i ndërtojnë vazhdimisht vetë marrëdhëniet e tyre, duke krijuar një rend shoqëror me shoqërime të panumërta që mbivendosen, jo një strukturë të vetme me autoritet për t'i përfshirë të gjitha.

Ndihma e ndërsjellë

Ndihma e ndërsjellë është bashkëpunim përmes ndërsjellësisë: ndihmojmë njëri-tjetrin sepse interesat tona nuk kanë pse të jenë në konflikt. Të gjithë kemi nevoja, aftësi, njohuri, burime dhe mundësi të ndryshme. Duke i ndarë me njëri-tjetrin, të dy mund të jenë më mirë se më parë.

Një botë e lirë largohet nga marrëdhëniet ku fitimi i njërit është humbje për tjetrin. Pasuria krijohet duke prodhuar vlerë të re. Bashkëpunimi mund t'u japë të dyve më shumë sesa mund të prodhonin vetëm, por marrëdhënia nuk është vërtet e dobishme për të dy nëse përfitimet varen nga kalimi i kostove te të tjerët. Marrëdhënie të tilla bëhen më të lehta kur hiqen pengesat e hyrjes dhe mungesat artificiale, duke hapur më shumë mënyra që njerëzit të sigurojnë jetesën për vete dhe njëri-tjetrin.

Ndërsjellësia forcohet në marrëdhënie të përsëritura. Lagjet dhe bashkësitë e forta rriten nga miqësia: njerëz që njihen, kujdesen për çfarë i ndodh njëri-tjetrit dhe ndajnë ushqim, mjete, aftësi, dije, strehë, kohë e mbështetje. Kur njerëzit nuk janë më të panjohur për ata rreth tyre, rënia e dikujt në varfëri ose mbetja pa strehë nuk është më një problem i padukshëm i lënë për t'u menaxhuar nga një institucion i largët. Nevojat e tyre shihen nga njerëz që i njohin dhe kanë arsye të kujdesen.

Këto marrëdhënie mund të lidhen në rrjete më të gjera të ndihmës së ndërsjellë, duke çuar mbështetje përtej njerëzve që njihen dhe duke shumëfishuar atë që një individ ose lagje mund të sigurojë vetëm. Njëri ka ushqim, tjetri një dhomë të papërdorur, një tjetër mund të riparojë diçka, ndërsa të tjerë mund të mësojnë, kultivojnë, ndërtojnë, transportojnë ose kujdesen. Sa më shumë mbivendosen këto marrëdhënie, aq më shumë rrugë kanë njerëzit për të kërkuar ndihmë dhe aq më pak duhet të varen nga një institucion i vetëm për gjërat që u duhen.

Ndërsjellësia nuk kërkon kthim shpërblimi nga secili që merr kujdes. Për dikë që nuk mund të largohet ose ta organizojë vetëm mbështetjen, liria varet nga fakti që kujdesi të mos kontrollohet prej një njeriu ose një marrëdhënieje të vetme.

Kujdestarët e shumtë me role që mbivendosen dhe marrëdhëniet e pavarura e bëjnë më të lehtë kundërshtimin e abuzimit dhe vazhdimin e kujdesit gjatë ndryshimit. Aty ku njeriu nuk mund të japë pëlqim të informuar, kujdesi duhet të ndjekë sa të jetë e mundur preferencat e shprehura prej tij dhe të kufizohet te nevojat e tij. Varësia nuk i jep askujt pronësi mbi personin.

Ndihma e ndërsjellë e besueshme kërkon edhe mirëmbajtje. Njerëzit kanë arsye të mbështesin shërbimet që përdorin, që i vlerësojnë ose mund t'u duhen më vonë. Vazhdimi i tyre varet nga kontribute të përsëritura pune e burimesh, rezerva të përbashkëta dhe lehtësim për kujdestarët ose mirëmbajtësit e rraskapitur.

Kujdesi nuk do t'u kushtojë gjithmonë të gjithëve njësoj në të njëjtën kohë, por rrjetet më të gjera mund t'i shpërndajnë këto barra të pabarabarta mes më shumë njerëzve, burimeve e marrëdhënieve, në vend që t'ia lënë një personi të vetëm. Në kohë mungese, dukshmëria e nevojave dhe e furnizimeve të disponueshme u lejon njerëzve të negociojnë përparësitë dhe të kërkojnë ndihmë përtej rrjetit vendor. Nevoja nuk mund të krijojë burime që mungojnë, por as mungesa nuk mund të vendosë një të drejtë për bindje.

Ndihma e ndërsjellë nuk është vetëflijim. Ne lulëzojmë kur njerëzit rreth nesh mund të lulëzojnë. Njerëzit më të sigurt, më të shëndetshëm, më të lirë dhe më të aftë i bëjnë edhe jetët tona më të sigurta, më të pasura e më të lira. Mirëqenia individuale dhe ajo e përbashkët e forcojnë njëra-tjetrën, në vend që të qëndrojnë në anët e kundërta të një barazimi.

Sundimi dhe hakmarrja riprodhojnë kushtet e konfliktit, jo të paqes. Ndihma e ndërsjellë i përgjigjet vuajtjes me kujdes, dashuri dhe shpresë, ndërsa ndërton kushtet materiale që e bëjnë më pak të mundshëm riprodhimin e vuajtjes.

Botën paqësore ku duam të jetojmë e krijojmë duke bërë hapin e parë për ta ndërtuar: duke ndihmuar njëri-tjetrin tani, duke forcuar marrëdhëniet rreth nesh dhe duke i bërë mjaft të forta që askush të mos përballet vetëm me botën.

Miqësia

Një bashkësi e fortë nis nga miqësia, jo nga abstraksioni i bashkësisë. Miqësia është personale, e qëllimshme, vullnetare dhe formësohet drejtpërdrejt nga njerëzit brenda saj. Asnjë trup më i madh nuk mund të pretendojë të drejtë mbi marrëdhënien thjesht sepse dy njerëz i përkasin të njëjtit vend, grup ose qëllim.

Miqtë nuk kanë nevojë për autoritet të jashtëm që t'ua caktojë marrëdhënien ose t'i detyrojë të bien dakord. Ata vendosin vetë si të lidhen, ku janë kufijtë e tyre dhe kur marrëdhënia duhet të ndryshojë ose të përfundojë. Liria e shoqërimit ka pak kuptim pa lirinë për t'u ndarë.

Miqësia ka edhe një kufi të natyrshëm. Nuk mund të rritet në një marrëdhënie të vetme që përfshin të gjithë, dhe kjo është pjesë e forcës së saj. Miqësitë mund të mbeten të vogla teksa mbivendosen e lidhen përjashta, duke lejuar përhapjen e bashkëpunimit pa i lidhur të gjithë në një trup të vetëm shoqëror. Rrjetet më të gjera lejojnë njerëz që nuk janë miq të bashkërendohen pa i kthyer rrjetet në një trup të vetëm shoqëror.

Synimi është të bëjmë miq, jo të ndërtojmë bashkësi. ༆ Le të lindin bashkësi më të forta nga marrëdhëniet që njerëzit i zgjedhin vërtet.

Jodhuna

Jodhuna është strategjia e parapëlqyer për të ndërtuar një botë të lirë. Mënyrat e përdorura për të ndërtuar një botë të re formësojnë zakonet, nxitjet, organizatat dhe shpërndarjen e fuqisë që dalin prej tyre. Dhuna politike e ndryshon strukturën e nxitjeve të vetë rezistencës, duke shpërblyer fshehtësinë, komandimin, shtrëngimin dhe organizatat e afta të përqendrojnë forcën.

Dhuna politike mund t'i forcojë strukturat që synon të sfidojë. Kur njerëzit shohin dhunë, tremben. Frika i shtyn drejt institucioneve që premtojnë mbrojtje: policisë, ushtrisë dhe qeverisë. Kështu dhuna mund t'i forcojë krahët zbatues të vetë hierarkisë së sfiduar, duke i dhënë qeverisë më shumë justifikim për policim, mbikëqyrje, shtypje dhe forcë, ndërsa e kthen popullsinë më të gjerë kundër atyre që sfidojnë atë hierarki.

Qeveria tashmë ka një epërsi dërrmuese në dhunën e organizuar. Ajo kontrollon policinë, ushtritë, burgjet, sistemet e inteligjencës, armët dhe rrjetet logjistike të ngritura për të imponuar autoritetin e saj. Dhuna i lejon qeverisë të përcaktojë kushtet e përballjes dhe ta shfrytëzojë pikën e vet më të fortë.

Jodhuna e sulmon hierarkinë nga një drejtim tjetër. Veprimi i drejtpërdrejtë, mosbindja civile, grevat, refuzimi, ndihma e ndërsjellë, aftësia për t'i siguruar vetë të nevojshmet, ndërtimi i bashkësive, alternativat konstruktive dhe tërheqja e pjesëmarrjes sulmojnë varësitë që u lejojnë institucioneve të përqendruara të funksionojnë. Qeveria nuk vepron vetëm përmes forcës; ajo varet nga bashkëpunimi i vazhdueshëm.

Shpresa është gjithashtu fuqi politike. Qëllimi nuk është t'i terrorizojmë njerëzit që të hyjnë në luftë, por t'i frymëzojmë me mundësinë e një bote paqësore dhe të lirë ku mund të jetojnë mirë, të ndjekin ëndrrat, të zhvillojnë potencialin dhe të ndihmojnë njëri-tjetrin. ༆

Shpresa bëhet reale përmes përvojës. Miqësia, ndihma e ndërsjellë, autonomia, aftësia për t'i siguruar vetë të nevojshmet, kopshtet, bashkëpunimi, veprimi i drejtpërdrejtë dhe alternativat funksionale u japin njerëzve që tani copëza të një mënyre tjetër jetese. Ndërtimi që tani i marrëdhënieve të së ardhmes i shpërndan aftësitë para se të zhduket autoriteti i përqendruar. Teksa njerëzit bëhen gjithnjë e më të aftë t'i plotësojnë nevojat përmes shoqërimit të lirë, ndihmës së ndërsjellë, dijeve të pavarura dhe alternativave, varësia nga institucionet e përqendruara nis të pakësohet.

Revolucioni i dhunshëm rrezikon të ecë në drejtimin e kundërt. Shkatërrimi i një qeverie ekzistuese nuk e shkatërron medoemos strukturën e pushtetit të përqendruar. Organizatat e armatosura përqendrojnë armë, fshehtësi, komandë, inteligjencë, logjistikë dhe aftësi operative. Nëse qeveria ekzistuese shembet para se fuqia dhe aftësitë të shpërndahen, organizata më e aftë për dhunë është edhe në pozitë të mbushë zbrazëtinë e pushtetit. Sundimtari ndryshon, por struktura mbetet e gatshme për t'u kapur.

Jodhuna nuk do të thotë pacifizëm ose refuzim i vetëmbrojtjes. Forca mbrojtëse mund të jetë e nevojshme kur një dëm i menjëhershëm nuk mund të ndalet ndryshe. Synimi është të ndalet sundimi, jo të bëhet forca parimi organizues i çlirimit. Dhuna mbetet mjeti i fundit.

Aftësia për vetëmbrojtje mund të zgjasë, ndërsa përdorimi i saj mbetet mbrojtës dhe i përkohshëm. Ekuilibri i fuqisë e mban aftësinë mbrojtëse të shpërndarë e të hapur ndaj kundërshtimit, ndërsa shoqërimi i lirë pengon kthimin e forcës së përkohshme në strukturë të përhershme autoriteti.

Kërcënimet e vazhdueshme kërkojnë përgatitje, furnizime të sigurta, informacion të ndarë dhe bashkërendim mes shoqërimeve. Njerëzit mund t'ua besojnë detyra të veçanta mbrojtëse personave me përvojë, duke i mbajtur rolet të kufizuara te funksioni i tyre dhe të hapura ndaj kundërshtimit. Rreziku është veçanërisht i mprehtë në mbrojtje, sepse vetë aftësia mbrojtëse mund të bëhet përqendrim i ri fuqie. Ky dallim mbetet real vetëm për sa kohë armët, furnizimet dhe mbështetja nga jashtë qëndrojnë jashtë kontrollit ekskluziv të cilitdo grup.

Mbrojtja e shpërndarë sjell edhe një rrezik tjetër: përgatitjet e një shoqërimi mund të shqetësojnë një tjetër, përgjigjja e të cilit pastaj duket se vërteton frikën e të parit. Kur është e mundur, kontakti i drejtpërdrejtë, verifikimi i pavarur i pretendimeve alarmuese dhe kufizimet e ndërsjella të mobilizimit mund t'u japin të dyja palëve rrugë për t'u tërhequr pa hequr dorë nga aftësia për t'u mbrojtur.

Bashkërendimi në emergjencë duhet të mbetet i kufizuar te detyra dhe i hapur ndaj kundërshtimit. Mbrojtja e shpërndarë prapëseprapë mund të mposhtet; as komanda e përqendruar nuk garanton mbijetesë.

Liria nuk duhet të vijë vetëm pas luftës. Ajo duhet të njihet edhe në mënyrën si jetohet lufta.

Rregulli i 3,5%

Ndryshimi sistemik nuk kërkon që gjithë popullsia të ngrihet njëherësh.

Hulumtimet e Erica Chenoweth dhe Maria Stephan gjetën se fushatat e mëdha jodhunore për ndryshimin e regjimit, pavarësinë ose përfundimin e pushtimit nga viti 1900 deri më 2006 patën sukses më shumë se dy herë më shpesh se fushatat e dhunshme.

Rregulli i 3,5% doli më vonë nga ky hulumtim: në të dhënat fillestare, asnjë fushatë jodhunore nuk dështoi pasi mobilizoi në mënyrë aktive të paktën 3,5% të popullsisë në kulmin e saj.

Qeveria nuk vepron vetëm përmes forcës policore dhe ushtarake. Ajo varet nga njerëzit në gjithë shoqërinë që vazhdojnë të punojnë, të binden, të zbatojnë urdhra, të lëvizin burime, të mirëmbajnë infrastrukturën dhe të pranojnë autoritetin e saj. Qeveria varet nga bashkëpunimi i shumë më tepër njerëzve sesa ata që qeverisin realisht.

Pjesëmarrësit aktivë janë vetëm një pjesë e kësaj trysnie. Teksa pjesëmarrja dhe refuzimi përhapen, bashkëpunimi bëhet më pak i besueshëm. Punëtorët ndalojnë së bashkëpunuari. Urdhrat mbeten pa u zbatuar. Mbështetësit largohen. Njerëzit brenda institucioneve ndalojnë zbatimin e udhëzimeve. Institucionet nisin të dështojnë. Ekuilibri i fuqisë zhvendoset sepse struktura humbet bashkëpunimin njerëzor që i duhet për të mbijetuar.

Lëvizjet jodhunore mund të tërheqin pjesëmarrje shumë më të gjerë, sepse rezistenca nuk kërkon që të gjithë të bëhen ushtarë. Njerëzit mund të bëjnë grevë, të bojkotojnë, të refuzojnë, të tërheqin mbështetjen, të japin burime, të strehojnë të tjerë ose thjesht të ndalojnë bashkëpunimin.

Hulumtime të mëvonshme gjetën se fushatat jodhunore u bënë më pak të suksesshme pas vitit 2010. Chenoweth tregon si përshtatjen e kundërstrategjive të qeverive, ashtu edhe mbështetjen gjithnjë e më të madhe të lëvizjeve te mobilizimi i shpejtë pa organizimin, strategjinë dhe qëndrueshmërinë e nevojshme për ta mbajtur trysninë. Mobilizimi mund të hapë një dritare, por pa organizim të qëndrueshëm dhe aftësi praktike pas tij, ajo mund të mbyllet para se të ndërtohen kushtet e ndryshimit afatgjatë.

Rregulli i 3,5% nuk është ligj ose prag i garantuar. Shumica e lëvizjeve jodhunore të suksesshme nuk arritën kurrë 3,5%, ndërsa hulumtimet e mëvonshme gjetën një përjashtim të dukshëm. Ai është model historik, jo formulë për sukses.

Mësimi i rregullit të 3,5% nuk është se pikërisht 3,5% e një popullsie mund ta detyrojnë çdo qeveri të dorëzohet.

Është se transformimi nuk kërkon zgjim të njëzëshëm.

Veprimi i drejtpërdrejtë

Veprimi i drejtpërdrejtë do të thotë të veprojmë vetë drejtpërdrejt mbi një problem, në vend që t'i kërkojmë një autoriteti ta zgjidhë për ne. Kërkimi i reformës përmes autoritetit ia lë ndryshimin niveleve më të larta. Veprimi i drejtpërdrejtë e mban iniciativën te njerëzit e prekur.

Ajo që shohim nuk është thjesht korrupsion. Sistemi ndjek nxitjet dhe përqendrimet e pushtetit të ndërtuara brenda tij. Zëvendësimi i përfaqësuesve mund t'i ndryshojë vendimet, por e lë të paprekur mekanizmin e autoritetit. Politika përfaqësuese i varros shkakun dhe pasojën nën shtresa burokracie: njerëzit veprojnë, pastaj presin që institucionet të vendosin çfarë ndodh. Veprimi i drejtpërdrejtë krijon ndryshim këtu dhe tani. Njerëzit e shohin rezultatin, e provojnë dhe ndërtojnë mbi të.

Veprimi i drejtpërdrejtë nuk kërkon leje. Njerëzve nuk u duhet autorizim nga lart për të bashkëpunuar, zgjidhur probleme, tërhequr mbështetjen ose krijuar alternativa. Ndryshimi mund të nisë kudo ku ata kanë tashmë aftësinë për të vepruar dhe të përhapet nga baza kur të tjerët përvetësojnë atë që funksionon.

Baza ka fuqi sepse hierarkia nuk mund të funksionojë vetë. Një grevë e zbulon menjëherë këtë varësi. Një grevë e përgjithshme mund të ndalë pjesë të mëdha të mekanizmit njëherësh. Një grevë e nisur pa miratimin e sindikatës tregon se punëtorët mund ta ushtrojnë fuqinë kolektive pa pritur autorizimin e institucioneve që i përfaqësojnë.

Veprimi i drejtpërdrejtë e kthen këtë varësi në fuqi presioni. Dallimi është mes kundërshtimit të një strukture dhe heqjes së diçkaje që asaj i duhet për të funksionuar. Refuzimi dhe tërheqja e ndryshojnë vetë marrëdhënien.

Veprimi i drejtpërdrejtë ndërton alternativa që e bëjnë hierarkinë më pak të nevojshme. Ndihma e ndërsjellë, aftësia për t'i siguruar vetë të nevojshmet, shkëmbimi i pavarur, kooperativat dhe institucionet paralele i fuqizojnë njerëzit t'i plotësojnë më drejtpërdrejt nevojat.

Të dyja anët e forcojnë njëra-tjetrën. Ndaleni mekanizmin ndërsa ndërtoni alternativa. Rezistenca ia pakëson aftësinë hierarkisë. Ndërtimi ua pakëson njerëzve varësinë prej saj.

Njerëzit mund ta tërheqin bindjen duke vazhduar punët e nevojshme përmes bashkëpunimit të drejtpërdrejtë me ata që varen prej tyre. Ndërprerja e përkohshme mund të krijojë fuqi presioni, por mbetet pyetja se kush e paguan koston. Kur kjo fuqi presioni varet nga privimi i njerëzve që kanë pak kontroll mbi strukturën e sfiduar, rezistenca ua kalon atyre koston e trysnisë së vet. Tërheqja e zgjatur nga funksione të domosdoshme kërkon rrugë zëvendësuese ose vazhdim të qasjes. Rezistenca që i lë alternativat e veta pa furnizime e forcon kërkesën për rikthimin e urdhërimit.

Edhe ndërtimi mund të krijojë trysnitë e veta. Kur njerëzit varen nga diçka e ndërtuar, ata që e mbajnë në punë kanë më shumë për të humbur nga ndërprerja dhe mund të bëhen më të kujdesshëm ndaj përballjes. Rezistenca, nga ana tjetër, mund t'i rrezikojë alternativat që njerëzit përpiqen të ruajnë. Tensioni pakësohet kur alternativat i mbijetojnë ndërprerjes përmes kapaciteteve rezervë e rrugëve alternative dhe kur rezistenca heq atë që i duhet hierarkisë pa shkatërruar aftësitë ku mbështeten njerëzit.

Veprimi i drejtpërdrejtë bëhet ndërtim i së ardhmes që tani, sepse njerëzit e ndërtojnë një botë të lirë përmes marrëdhënieve dhe institucioneve që krijojnë sot, në vend që ta shtyjnë lirinë për pas ndonjë fitoreje të ardhshme.

Asnjë veprim i vetëm nuk ka pse ta ndryshojë gjithë sistemin. ༆ Çdo veprim i suksesshëm mund të zgjidhë diçka tani, të rrisë autonominë dhe të mundësojë veprime të mëtejshme. Teksa këto aftësi lidhen dhe përforcohen nga baza, ndryshojnë ekuilibrin e fuqisë.

Kopshti

Një botë e lirë nuk ka nevojë të nisë kudo njëherësh. Ajo nis kudo ku njerëzit rifitojnë aftësinë t'i sigurojnë gjërat e nevojshme vetes dhe njëri-tjetrit. Kultivoni ushqim. Mësoni aftësi të dobishme. Ndani mjetet. Punoni me njerëz që u besoni. Mbështetni prodhuesit vendorë dhe kooperativat. Filloni me diçka të dobishme që mund të vazhdojë e të përhapet.

Kopshti është edhe i mirëfilltë, edhe strukturor. Ai e kthen tokën, dijen, punën dhe bashkëpunimin në diçka që njerëzit mund ta përdorin drejtpërdrejt. Një punishte e përbashkët u jep vend ku të bëjnë e të riparojnë atë që u duhet. Tregjet e fermerëve i bashkojnë kultivuesit e blerësit në shkëmbim të drejtpërdrejtë. Secili shkurton zinxhirin mes një nevoje dhe njerëzve që mund ta plotësojnë.

Çështja nuk është një model i caktuar ekonomik.

Aftësia për t'i siguruar vetë gjërat e nevojshme forcohet me bashkëpunim, jo me izolim. Një njeri nuk mund të bëjë gjithçka, as nuk duhet të jetë i detyruar. Njerëzit zhvillojnë aftësi të ndryshme, ndajnë punën, shkëmbejnë çfarë prodhojnë dhe ndihmojnë aty ku janë më të zotë. Kur kopshtet lidhen me kuzhina, punishte, kooperativa, prodhues vendorë e shërbime lagjeje, projektet e veçuara nisin të formojnë një rrjet më të gjerë të pavarësisë praktike. Sa më shumë dije, mjete e aftësi prodhuese zotërojnë vetë njerëzit, aq më shumë zgjedhje kanë mbi marrëdhëniet nga të cilat varet jeta e tyre.

Ndërtoni në vend. Njihni fqinjët. Bëni miq duke kryer punë të dobishme bashkë. Njerëzit shohin çfarë mungon, çfarë vazhdon të dështojë dhe për çfarë kanë vërtet nevojë të tjerët. Problemet zgjidhen më lehtë kur ata që i përjetojnë mund të flasin drejtpërdrejt me ata që janë në gjendje të ndihmojnë.

Këto marrëdhënie mund të shtrihen më gjerë pa u ngritur lart. Grupet e ndryshme mund të specializohen duke mbetur autonome e duke u lidhur drejtpërdrejt aty ku bashkëpunimi i ndihmon. Asnjë organizatë nuk ka nevojë të sigurojë gjithçka ose të kontrollojë të tërën. Një fushë e dendur shoqërimesh të mbivendosura forcohet prej dallimeve: shumë aftësi, marrëdhënie, burime e rrugë për të anashkaluar dështimet.

Nuk ka rëndësi nëse diçka e quan veten alternativë. Alternativat kanë strukturat e veta të nxitjeve, prandaj vlen e njëjta pyetje: çfarë nxisin në praktikë? Një kooperativë që rikrijon urdhërimin ka ndryshuar pak. Testi është praktik: a mund njerëzit të ndryshojnë mënyrën e punës, t'i refuzojnë kushtet ose të largohen pa humbur rrugën e vetme për të përmbushur një nevojë bazë?

Një kopsht i varur nga një burim i vetëm uji, ose një punishte e varur nga njohuritë e një personi të vetëm, mbetet i cenueshëm në atë pikë. Aftësitë që mund të mësohen, metodat e riprodhueshme, mjetet e përbashkëta dhe furnizimet nga më shumë se një burim e mbajnë në punë veprimtarinë e dobishme pa e bërë askënd të domosdoshëm.

Nuk nevojitet shkëputje e pastër nga bota ekzistuese. Filloni me çfarëdo që mund të afrohet te marrëdhëniet e drejtpërdrejta: një burim ushqimi, një aftësi, një mjet, një shërbim, një projekt kooperativ, një miqësi më e fortë. Çdo kalim është i vogël, por lë pas diçka mbi të cilën mund të ndërtohet hapi tjetër. Me kohë projektet e veçuara bëhen rrjete, rrjetet bëhen të qëndrueshme dhe varësia nis të shpërndahet.

Kopshti nuk ka nevojë për leje që të bëhet pyll. Rritet ku ka hapësirë, degëzohet ku e lejojnë kushtet, lidhet me atë që është tashmë e gjallë dhe prodhon farat e rritjes së mëtejshme. Ndërtoni një botë të lirë po kështu: në vend, drejtpërdrejt, paqësisht dhe nga baza përjashta.

Dritarja e mundësisë

Një botë e lirë ndërtohet para çastit revolucionar, jo pas tij.

Largimi i njerëzve që kontrollojnë institucionet e përqendruara nuk i shpërndan aftësitë që ato kontrollonin. Ushqimi ende duhet të transportohet. Njerëzit ende kanë nevojë për ujë të pastër, barna, strehë, komunikim, transport, mbrojtje dhe mënyra për zgjidhjen e konflikteve. Nëse këto aftësi mbeten të përqendruara, kush i rikthen më shpejt trashëgon fuqi të jashtëzakonshme.

Prandaj puna vendimtare zhvillohet para pikës së dukshme të kthesës.

Një shoqëri e lirë zhvillohet gradualisht përmes marrëdhënieve, aftësive, institucioneve dhe infrastrukturës që tashmë funksionojnë jashtë urdhërimit të përqendruar. Rrjetet e ndihmës së ndërsjellë, sistemet vendore të ushqimit, kooperativat, komunikimi i pavarur, energjia e shpërndarë, kapaciteti për riparime, dija e hapur, rrjetet e kujdesit, zgjidhja e konflikteve dhe vetëmbrojtja e decentralizuar e transferojnë aftësinë praktike nga institucionet e përqendruara në duart e njerëzve që varen prej saj.

Ky është kuptimi strategjik i ndërtimit të së ardhmes që tani: të ndërtosh të renë brenda guaskës së së vjetrës. Këputja e dukshme mund të vijë papritur. Aftësia për t'i mbijetuar zhvillohet ngadalë.

Kalimi nuk kërkon një këputje të vetme e të pastër. Institucionet e vjetra mund të mbeten mbizotëruese ndërsa marrëdhënie të reja zhvillohen përkrah tyre. Disa funksione mund të decentralizohen shpejt, ndërsa të tjera mbeten të përqendruara shumë më gjatë. Njerëzit mund të përdorin ende mundësitë brenda strukturave ekzistuese kur kështu rrisin autonominë praktike ose aftësinë për t'u organizuar jashtë tyre. Këto mundësi mund të përdoren pa e kthyer strukturën ekzistuese në mjetin e transformimit. Bota që po lind do të jetë fillimisht e pjesshme, me kompromise dhe e ndërthurur me botën që po zëvendëson.

Nëse një alternativë varet nga të njëjtat institucione të përqendruara që synon të zëvendësojë, ajo mund të përthithet pa ndryshuar ekuilibrin e fuqisë.

Një alternativë mund të ofrojë diçka që u duhet njerëzve dhe përsëri të varet nga toka, furnizimet, infrastruktura ose burime të tjera që kontrollon struktura e vjetër. Kjo i lejon asaj strukture të heqë nga vetja një pjesë të barrës dhe të ruajë një pjesë të madhe të fuqisë së presionit të krijuar nga kjo varësi. Marrja përsipër e një funksioni nuk është e njëjtë me zëvendësimin e një varësie; ekuilibri zhvendoset vetëm kur njerëzit fitojnë aftësi më të madhe për të vazhduar pa kontrollin e strukturës së vjetër mbi atë ku mbështeten.

Alternativat mund të ndeshin shtypje teksa bëhen të afta të zëvendësojnë funksione të përqendruara. Teksa pakësojnë varësinë prej institucioneve të përqendruara, këto të fundit mund të fitojnë nxitje më të forta për t'i përmbajtur. Aty ku shtypja mund ende të ndërpresë çdo burim furnizimi, vetëm shpërndarja nuk është mbrojtje. Dija dhe mbështetja e përbashkët mes rrjeteve të pavarura lejojnë vazhdimin e punës kur humbet një vend ose organizatë, pa lënë asnjë strukturë të vetme që, po të hiqet, mund ta eliminojë alternativën.

Ndërtimi i së ardhmes që tani krijon rrjetin mbrojtës që e pengon shembjen institucionale të kthehet në shembje shoqërore.

Synimi nuk është të krijojmë një enklavë të pastër jashtë shoqërisë. Është të shumëfishojmë hapësirat ku njerëzit mund t'i zgjidhin problemet përmes marrëdhënieve të ndryshme, t'i lidhim këto hapësira horizontalisht dhe gradualisht të kalojmë në to më shumë nga jeta e përditshme. Çdo varësi e zëvendësuar me alternativë vullnetare ia dobëson fuqinë e presionit sistemit të vjetër. ༆ Çdo marrëdhënie mbështetjeje të ndërsjellë ua rrit njerëzve aftësinë për të refuzuar.

Kalimi mund të jetë gradual në ndërtim dhe i shpejtë në pasoja.

Dritarja e mundësisë hapet kur institucionet e përqendruara humbasin aq aftësi ose legjitimitet sa rregullimet e konsideruara dikur të përhershme bëhen të negociueshme. Kjo nuk kërkon shembje të plotë të qytetërimit. Prishet një zinxhir furnizimi. Një qeveri humbet legjitimitetin. Një korporatë braktis një qytet. Dështon rrjeti elektrik. Një monedhë bëhet e pabesueshme. Një grevë ndal shërbimet e zakonshme. Një monopol nuk mund të sigurojë më atë nga e cila varen njerëzit. Sistemet e përqendruara dështojnë në mënyrë të pabarabartë sipas vendit, sektorit dhe funksionit.

Çdo dështim krijon një hapësirë ku alternativat mund të marrin përsipër një pjesë të asaj që struktura e vjetër nuk mund të ofrojë më.

Këto hapësira mund të shfaqen vazhdimisht. Institucionet paralele zhvillohen në periudha qëndrueshmërie relative. Një sistem i përqendruar dobësohet. Alternativat ekzistuese marrin disa prej funksioneve të tij. Ato qëndrojnë, mësojnë, lidhen dhe hyjnë në krizën tjetër me aftësi më të mëdha se më parë. Hierarkia e vjetër mund të mbijetojë, por çdo cikël mund t'i lërë njerëzit më pak të varur prej saj.

Kjo nuk është strategji pritjeje të shembjes. Është përgatitje për kushte që askush nuk mund t'i parashikojë me siguri.

Kur institucionet e përqendruara dobësohen, liria nuk lind automatikisht. Kriza prodhon frikë, mungesa, pasiguri dhe kërkesë për rend të besueshëm. Këto kushte mund ta forcojnë ndihmën e ndërsjellë, por edhe fashizmin, militarizmin, krimin e organizuar, autoritarizmin fetar ose një qeveri të re që premton të rikthejë qëndrueshmërinë.

Një zbrazëti pushteti është një kërkesë për funksione që nuk po sigurohen më me besueshmëri. Çfarë e mbush varet nga kush mund t'i përmbushë këto nevoja.

Kush mund të sigurojë ushqim, barna, komunikim, transport, mbrojtje dhe infrastrukturë funksionale fiton ndikim të jashtëzakonshëm. Nëse vetëm organizatat autoritare i kanë këto aftësi, njerëzit e frikësuar mund ta pranojnë urdhërimin sepse hierarkia duket e vetmja strukturë që ende punon.

Prandaj ndërtimi i së ardhmes që tani është edhe përgatitje kundër pasardhjes autoritare. Institucionet paralele të zhvilluara para krizës u japin njerëzve një vend tjetër ku të drejtohen. Aftësitë e shpërndara, marrëdhëniet ekzistuese, rrjetet funksionale dhe përvoja e bashkëpunimit pa urdhërim e pakësojnë zbrazëtinë që përndryshe do të krijonte shembja e institucioneve të përqendruara.

Pa këto alternativa, shembja nuk e zhduk varësinë. E thellon.

Alternativat gjithashtu duhet të funksionojnë. Nëse pjesëmarrja kërkon kohë të lirë, para ose siguri, bëhet më e vështirë pikërisht për njerëzit nën trysninë më të madhe. Shumica nuk do të përvetësojnë një filozofi të tërë para se të marrin pjesë në to. Mund të hyjnë sepse ushqimi kushton pak, kujdesi për fëmijët është i besueshëm, lagjja është më e sigurt, punishtja e riparimit u kursen para ose të tjerët i trajtojnë me dinjitet. Shoqërimi i lirë, ndihma e ndërsjellë dhe rendi spontan bëhen argumente më të forta kur njerëzit mund t'i përjetojnë drejtpërdrejt.

Kriteri është praktik: a plotëson alternativa një nevojë të vërtetë duke rritur autonominë dhe duke shpërndarë aftësinë?

Një projekt që nuk funksionon nën trysni nuk do t'i mbajë njerëzit në këmbë gjatë një krize. Një projekt që funksionon duke përqendruar kontrollin mund thjesht të bëhet hierarkia e radhës. Alternativa funksionon vetëm kur metodat e saj ruajnë autonominë dhe shoqërimin e lirë.

Provojeni zëvendësimin para se të mbështeteni tek ai: a mund të vazhdojë sigurimi i nevojave kur financimi ndalet, një furnizues nuk mund të furnizojë më ose njerëzit kyç largohen? Prishjet e zakonshme dhe transferimet reale zbulojnë çfarë varet ende nga institucionet e përqendruara. Shembja e papritur mund të vijë para se kjo punë të jetë e mjaftueshme. Atëherë ruajtja e furnizimeve, mirëmbajtjes dhe kujdesit merr përparësi ndaj shpalljes së pavarësisë; varësia e përkohshme nuk krijon të drejtë të përhershme për të urdhëruar.

Këto procese shpalosen njëkohësisht: ndërtojmë aftësi që plotësojnë nevoja tani, ndërsa i përdorim për të pakësuar varësinë nga sundimi. Pa ndërtim, rezistenca mund të lërë zbrazëti. Pa rezistencë, alternativat mund të mbahen brenda sistemit ekzistues.

Synimi është që institucionet e përqendruara të bëhen gjithnjë e më pak të nevojshme.

Funksionet mund të zhvendosen një nga një. Dija mund t'i shpëtojë kontrollit të përqendruar. Ndihma e përkohshme e ndërsjellë mund të bëhet infrastrukturë shoqërore e përhershme. Rrugët joformale të furnizimit mund të bëhen rrjete të qëndrueshme. Bashkësitë mund të ruajnë rregullimet që funksionuan në emergjenca. Edhe projektet e dështuara mund të lënë pas aftësi, marrëdhënie, mjete e njohuri që e bëjnë përpjekjen tjetër më të fortë.

Ajo që njerëzit kanë ndërtuar deri tani nuk përcakton kufijtë e asaj që mund të ndërtojnë. Çlirimi i zgjuarsisë njerëzore ndez risinë, duke e bërë të arritshme atë që dikur dukej e pamundur.

Suksesi mund të mos vijë si rënie e një qeverie ose ngritje flamuri mbi ndërtesat e saj. Mund të duket si një rënie e zgjatur e rëndësisë së institucioneve të përqendruara, ndërsa funksionet e tyre të dobishme zhvendosen gjetkë.

Fitorja vendimtare nuk është kapja e mekanizmit.

Është ta bësh mekanizmin të panevojshëm.

Mbetet e pasigurt kur do të vijë hapja tjetër e madhe. Sistemet mund t'i mbijetojnë paqëndrueshmërisë, ta përthithin kundërshtimin, të ndërrojnë udhëheqjen, të zhvendosin kostot, të reformohen ose të shtypin. Një strategji që varet nga parashikimi i shembjes është e brishtë.

Ndërtimi i së ardhmes që tani nuk kërkon parashikim. Nëse sistemi ekzistues vazhdon, marrëdhëniet dhe aftësitë e pavarura e përmirësojnë jetën sot. Nëse ai dobësohet ngadalë, alternativat mund t'i marrin funksionet që lë pas. Nëse krizat përsëriten, çdo hapje mund ta lërë shoqërinë paralele më të fortë. Nëse vjen një këputje më e madhe, rrjetet me furnizime, aftësi dhe marrëdhënie funksionale të ngritura më parë u japin njerëzve alternativa që mund ta pengojnë një autoritet tjetër të përqendruar të mbushë zbrazëtinë.

Prandaj dritarja e mundësisë nuk është diçka që duhet pritur.

Është diçka drejt së cilës ecim duke ndërtuar.

Një botë e lirë rritet ndërsa hierarkia ende duket e përhershme. Çdo kopsht, miqësi, kooperativë, aftësi, rrjet, akt i ndihmës së ndërsjellë dhe burim i pavarur i aftësisë praktike krijon një vend tjetër nga ku njerëzit mund të veprojnë pa pritur leje. Teksa alternativat lidhen, varësia shpërndahet dhe merr formë ekuilibri i fuqisë.

Kur të hapet dritarja tjetër, liria nuk do të duhet të nisë nga hiçi.

Një botë e lirë do të presë.

Vox Libera

Baza themelore

“Asgjë nuk është më e rrezikshme se një botëkuptim dogmatik—asgjë më kufizuese, më verbuese ndaj risisë, më shkatërruese për hapjen ndaj së resë.” — Stephen Jay Gould

“Është e rëndësishme të zhduket dogmatizmi i pavetëdijshëm që i bën njerëzit të mendojnë se mënyra e tyre e shikimit të realitetit është e vetmja mënyrë e arsyeshme për ta parë botën. Qëllimi im është t'i sjell njerëzit në një gjendje agnosticizmi të përgjithësuar, jo vetëm agnosticizmi për Zotin, por për gjithçka. Nëse dikush mund t'i shohë gjërat vetëm sipas sistemit të vet të besimeve, është i destinuar të bëhet pothuajse i shurdhër, memec dhe i verbër. Njerëzit mund t'i shohësh vetëm kur je i aftë ta shohësh botën siç e shohin ata. Kjo është ontologjia guerile — ta zbërthesh këtë këndvështrim të bazuar në një model të vetëm dhe t'u japësh njerëzve një perspektivë me shumë modele.” — Robert Anton Wilson, intervista “Searching for Cosmic Intelligence” me Jeffrey Elliot (1980)

“Disa terma dhe ide mund të identifikohen si ‘antikoncepte’. Janë terma që në fakt na e errësojnë të kuptuarit, në vend që ta lehtësojnë, duke na e bërë më të vështirë të kapim koncepte të tjera të vlefshme. Një kategori e rëndësishme antikonceptesh është ajo që quhet ‘paketim’, pra çdo term kuptimi i të cilit fsheh një presupozim të nënkuptuar se disa gjëra shkojnë së bashku, kur në të vërtetë nuk shkojnë.” — Roderick T. Long

“Me fjalë të tjera, nuk ka një model të vetëm. I vetmi fenomen i qëndrueshëm është vetë fakti i ndryshimit dhe vetëdija që rrjedh prej tij për mundësi të ndryshme shoqërore.” — David Graeber dhe David Wengrow, The Dawn of Everything

Struktura e nxitjeve

“Njeriu, si të gjitha qeniet e gjalla, përshtatet dhe mësohet me kushtet në të cilat jeton dhe ua përcjell trashëgimtarëve zakonet e fituara. Kështu, i lindur dhe i rritur në robëri, pasardhës i një vargu të gjatë skllevërish, njeriu, kur nisi të mendonte, besoi se skllavëria ishte një kusht thelbësor i jetës; kurse liria iu duk e pamundur.” — Errico Malatesta

“Është e vështirë ta bësh një njeri të kuptojë diçka, kur paga e tij varet nga moskuptimi i saj!” — Upton Sinclair, I, Candidate for Governor: And How I Got Licked (1935)

“Deri tani i kemi analizuar nxitjet përmes teorisë së zgjedhjes publike, e cila supozon se individët në arenën politike janë në thelb njësoj si ata jashtë saj. Por ky supozim mund të jetë, në fund të fundit, tepër optimist për politikën. Kjo sepse filtrat institucionalë të politikës zgjedhin në fund ata që i tërheqin pozitat e pushtetit. Njerëzit e ndershëm dhe njerëzorë nuk do të duan të punojnë si mbikëqyrës në një plantacion skllevërish. Për të njëjtën arsye, ata që e kalojnë karrierën si roje burgjesh, policë, prokurorë, agjentë të patrullës kufitare, gjeneralë dhe presidentë do të priren të jenë njerëz që ndihen rehat duke ushtruar pushtet sipas dëshirës dhe autoritet të dhunshëm mbi të tjerët. Edhe nëse njerëz parimorë i mbajnë për një kohë këto poste, ka gjasa të zëvendësohen shpejt nga njerëz ambiciozë, të gatshëm t'i përkulin parimet morale për të fituar e mbajtur pushtetin. Si rezultat, sistemet e pushtetit krijojnë filtra institucionalë dhe efekte përzgjedhjeje me një pasojë të thjeshtë dhe shkatërrimtare: më të këqijtë dalin në krye.” — Nathan Goodman, Abolition: An Economist’s Perspective ๖

“Punëtorët sot pengohen nga një varg rregullash, taksash, ligjesh të pronësisë intelektuale dhe subvencionesh për bizneset që, në tërësi, pengojnë hyrjen e punëdhënësve alternativë të mundshëm dhe vetëpunësimin.” — Sheldon Richman

“Në realitet, sistemi kapitalist përcaktohet nga prania strukturore e monopoleve të sanksionuara nga shteti.” — Eric Fleischmann

“Për më tepër, monopoli qeveritar mbi mjetin e këmbimit është fuqia për të përdorur borxhin, në vend të aftësisë paguese, si instrument kredie për ta lehtësuar këmbimin dhe, me anë të këtij monopoli, për t'i penguar këmbimet derisa të jenë përmbushur më parë kërkesat e privilegjuara.” — Dyer D. Lum

“Sot askush nuk e sheh, ose nuk dëshiron ta shohë, se në kohën tonë skllavërimi i shumicës së njerëzve mbështetet te taksat në para, mbi tokën dhe të tjera, që qeveria ua mbledh nënshtetasve.” — Leo Tolstoy, What Shall We Do?, kapitulli XX

“Përmes një procesi të vazhdueshëm inflacioni, qeveritë mund të konfiskojnë, fshehurazi dhe pa u vënë re, një pjesë të rëndësishme të pasurisë së qytetarëve të tyre. Me këtë metodë ato jo vetëm konfiskojnë, por konfiskojnë arbitrarisht; dhe, ndërsa procesi varfëron shumë vetë, disa të tjerë i pasuron.” — John Maynard Keynes, The Economic Consequences of the Peace

“Kapitalizmi është kudo i njëjtë. Që të mbijetojë e të lulëzojë, i duhet një gjendje e përhershme mungese të pjesshme: i duhet për të ruajtur çmimet dhe për të krijuar masa të uritura që punojnë në çdo kusht.” — Errico Malatesta

“Në njëfarë mënyre, më interesojnë më pak pesha dhe palosjet e trurit të Ajnshtajnit sesa siguria pothuajse e plotë se njerëz me talent të barabartë kanë jetuar dhe vdekur në fusha pambuku e punishte shfrytëzuese.” — Stephen Jay Gould

“Sepse ata që sot quhen kriminelë nuk janë fare kriminelë. Uria, jo mëkati, është nëna e krimit modern.” — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

“Skllavëria, proteksionizmi dhe monopoli gjejnë mbrojtës jo vetëm te ata që përfitojnë prej tyre, por edhe te ata që vuajnë prej tyre.” — Frédéric Bastiat

“Klasa që ka fuqinë të vjedhë në shkallë të gjerë ka edhe fuqinë të kontrollojë qeverinë dhe ta bëjë të ligjshme vjedhjen e vet.” — Eugene Debs

“Kur grabitja bëhet mënyrë jetese për një grup njerëzish në një shoqëri, me kalimin e kohës ata krijojnë për vete një sistem ligjor që e autorizon dhe një kod moral që e madhëron.” — Frédéric Bastiat

“Grabitja e ligjshme mund të kryhet në një numër të pafund mënyrash. Prandaj kemi edhe një numër të pafund planesh për ta organizuar: tarifa, proteksionizëm, përfitime, subvencione, nxitje, tatim progresiv, shkolla publike, vende pune të garantuara, fitime të garantuara, paga minimale, të drejtë ndihme, të drejtë mbi mjetet e punës, kredi falas, e kështu me radhë, e kështu me radhë.” — Frédéric Bastiat, The Law

Hierarkia

“Shumica e autoriteteve nisin si fuqia e zhveshur e një gangsteri dhe evoluojnë në autoritetin ‘legjitim’ të pranimit të heshtur. Kjo është pa dyshim historia e shtetit kombëtar. Fried vëren se legjitimiteti është mjeti me të cilin ideologjia përzihet me pushtetin. Funksioni i legjitimitetit është ‘të shpjegojë dhe të justifikojë ekzistencën e pushtetit shoqëror të përqendruar, të ushtruar nga një pjesë e komunitetit, dhe t'u japë mbështetje të ngjashme rendeve të caktuara shoqërore, domethënë mënyrave të caktuara të ndarjes dhe drejtimit të rrjedhës së pushtetit shoqëror’” — Harold Barclay, People without Government ๖

“Të heqësh autoritetin ose qeverinë nuk do të thotë të shkatërrosh forcat individuale apo kolektive që veprojnë në shoqëri, as ndikimin që njerëzit ushtrojnë mbi njëri-tjetrin. Kjo do ta kthente njerëzimin në një grumbull atomesh të plogështa e të ndara; një pamundësi që, po të realizohej, do të shkatërronte çdo shoqëri dhe do t'i jepte goditjen vdekjeprurëse njerëzimit. Të heqësh autoritetin do të thotë të heqësh monopolin e forcës dhe të ndikimit. Do të thotë të heqësh atë gjendje ku forca shoqërore, domethënë forca kolektive e të gjithëve në shoqëri, bëhet instrument i mendimit, vullnetit dhe interesave të një numri të vogël individësh. Këta, përmes forcës kolektive, shtypin lirinë e të gjithë të tjerëve në dobi të ideve të veta. Me fjalë të tjera, do të thotë të shkatërrosh një mënyrë organizimi me të cilën e ardhmja shfrytëzohet, nga një revolucion në tjetrin, për përfitimin e fitimtarëve të çastit.” — Errico Malatesta

“Aty ku ka autoritet, nuk ka liri.” — Pyotr Kropotkin

“Kur Warren dhe Proudhon, në kërkimin e drejtësisë për punën, u ndeshën me pengesën e monopoleve klasore, panë se këto monopole mbështeteshin mbi Autoritetin dhe arritën në përfundimin se duhej jo ta forconin këtë Autoritet e ta bënin monopolin universal, por ta shkulnin krejtësisht Autoritetin dhe t'i jepnin fushë të lirë parimit të kundërt, Lirisë.” — Benjamin R. Tucker

“Organizatat hierarkike janë krijuar për të imponuar korrelacione në sjelljen njerëzore kryesisht përmes strukturës hierarkike të kontrollit. Në një hierarki ideale, të gjitha ndikimet dhe komunikimet mes dy ‘punëtorëve’ duhet të kalojnë nëpër një menaxher të përbashkët. Kur rritet kompleksiteti i sjelljes kolektive, rritet edhe numri i ndikimeve të pavarura dhe një menaxher nuk mund t'i përpunojë e t'i komunikojë të gjitha. Shtimi i menaxherëve dhe ulja e raportit të degëzimit (numri i individëve që mbikëqyr një menaxher) ndihmojnë. Megjithatë, kjo strategji dështon kur kompleksiteti i sjelljes kolektive e tejkalon kompleksitetin e një individi. Rrjetet që lejojnë ndërveprime anësore më të drejtpërdrejta nuk e kanë këtë kufizim. Kur kompleksiteti i sjelljeve kolektive tejkalon atë të një qenieje njerëzore, kontrollet hierarkike bëhen të paefektshme. Sistemet e kontrolluara në mënyrë hierarkike duhet t'u lënë vendin sistemeve në rrjet. Në pikën ku kompleksiteti kolektiv arrin kompleksitetin e një individi, procesi i rritjes së kompleksitetit ndeshet me kufijtë e strukturave hierarkike. Strukturat hierarkike nuk mund të sigurojnë një kompleksitet më të lartë dhe duhet t'u lënë vendin strukturave të mbizotëruara nga ndërveprimet anësore. Ndërveprimet anësore që zëvendësojnë funksionin e kontrollit kanë qenë të pranishme edhe në strukturat hierarkike, por bëhen të domosdoshme kur struktura hierarkike e kontrollit dështon për shkak të kompleksitetit të lartë të sjelljes kolektive.” — Complexity Rising: From Human Beings to Human Civilization, a Complexity Profile

“Një qytetërim i mbështetur në autoritet dhe nënshtrim është një qytetërim pa mjete vetëkorrigjimi. Komunikimi i efektshëm rrjedh vetëm në një drejtim: nga grupi i zotërinjve te grupi i shërbyesve. Çdo kibernetist e di se një kanal i tillë njëkahësh komunikimi nuk ka reagim kthyes dhe nuk mund të sillet me inteligjencë.” — Robert Anton Wilson, “Thirteen Choruses for the Divine Marquis”, cituar nga Kevin Carson në The Desktop Regulatory State

“Akti individual i bindjes është guri themeltar jo vetëm i forcës së shoqërisë autoritare, por edhe i dobësisë së saj.” — Robert Shea dhe Robert Anton Wilson, The Illuminatus! Trilogy

“Shtypësi nuk do të ishte aq i fortë po të mos kishte bashkëpunëtorë mes të shtypurve.” — Simone de Beauvoir

“[...] armiku kryesor, kundërshtari strategjik, është fashizmi [...] Dhe jo vetëm fashizmi historik, fashizmi i Hitlerit dhe Musolinit—që arriti të mobilizonte dhe ta përdorte kaq me efekt dëshirën e masave—por edhe fashizmi brenda nesh, në kokat tona dhe në sjelljen tonë të përditshme, fashizmi që na bën ta duam pushtetin, ta dëshirojmë pikërisht atë që na sundon dhe na shfrytëzon.” — Michel Foucault, parathënie e Anti-Oedipus

“Nëse njerëzit e përdorin lirinë për ta dorëzuar atë, a janë më pak skllevër pas kësaj? Nëse populli zgjedh me plebishit një njeri si despot mbi veten, a mbetet i lirë ngaqë despotizmi ishte krijim i vet? A duhen konsideruar legjitime urdhrat shtrëngues të tij ngaqë, në fund, rrjedhin nga votat e njerëzve? Po aq mirë mund të argumentohej se afrikani lindor që thyen një heshtë në prani të një tjetri, për t'u bërë vasal i tij, e ruan ende lirinë sepse e zgjodhi vetë zotërinë.” — Herbert Spencer, The Man Versus the State

“Një njeri nuk është më pak skllav sepse i lejohet të zgjedhë një zotëri të ri një herë në disa vjet.” — Lysander Spooner, No Treason No. VI: The Constitution of No Authority

“Zgjedhja e lirë e zotërinjve nuk i heq zotërinjtë ose skllevërit. Zgjedhja e lirë mes një larmie të gjerë mallrash e shërbimesh nuk do të thotë liri nëse ato mbështesin kontrollin shoqëror mbi një jetë mundi e frike—domethënë nëse mbështesin tjetërsimin. Dhe riprodhimi spontan nga individi i nevojave të imponuara nuk vendos autonomi; ai dëshmon vetëm efektshmërinë e kontrolleve.” — Herbert Marcuse, One-Dimensional Man

“Kush përpiqet të kontrollojë një tjetër është sundues, agresor, pushtues; dhe natyra e një pushtimi të tillë nuk ndryshon, qoftë kur një njeri e kryen kundër një tjetri, si krimineli i zakonshëm, qoftë kur një njeri e kryen kundër të gjithë të tjerëve, si monarku absolut, qoftë kur të gjithë të tjerët e kryejnë kundër një njeriu, si në demokracinë moderne.” — Benjamin R. Tucker, 1890

“Askush nuk e merr kurrë pushtetin me synimin që ta lëshojë. Pushteti nuk është mjet, është qëllim. Nuk vendoset diktatura për të mbrojtur një revolucion; bëhet revolucioni për të vendosur diktaturën.” — O’Brien te George Orwell, Nineteen Eighty-Four

Qeveria

“Fatkeqësisht nuk kuptohet sa duhet se, ashtu si Shteti nuk ka para të vetat, as pushtet të vetin nuk ka. Gjithë pushteti që ka është ai që ia jep shoqëria, plus ai që konfiskon herë pas here me një pretekst apo një tjetër; nuk ka burim tjetër prej nga mund të vijë pushteti i Shtetit. Prandaj çdo marrje pushteti nga Shteti, qoftë me dhurim apo me rrëmbim, e lë shoqërinë me po aq më pak pushtet. Nuk ka, dhe nuk mund të ketë, forcim të pushtetit shtetëror pa një pakësim përkatës e afërsisht të barabartë të pushtetit shoqëror.” — Albert J. Nock ๖

“Shenja përcaktuese e shtetit është autoriteti, e drejta për të sunduar. Detyrimi parësor i njeriut është autonomia, refuzimi për t'u sunduar.” — Robert Paul Wolff

“Qeveria, kur e shqyrton, del se është asgjë më shumë e asgjë më pak se një grup njerëzish të gabueshëm, që kanë forcën politike për të vepruar sikur të ishin të pagabueshëm.” — Robert LeFevre

“Ky është dallimi, dhe shumë i rëndësishëm. Ne i pranojmë papërsosmëritë e natyrës njerëzore, por nuk bëjmë përjashtim për sunduesit. Ata e bëjnë, ndonjëherë edhe pa vetëdije, dhe ngaqë ne nuk bëjmë një përjashtim të tillë, na quajnë ëndërrimtarë, ‘njerëz jopraktikë’.” — Pyotr Kropotkin

“Nëse prirjet natyrore të njerëzimit janë kaq të këqija sa nuk është e sigurt t'i lësh njerëzit të lirë, si ndodh që prirjet e këtyre organizatorëve të jenë gjithnjë të mira? A nuk i përkasin racës njerëzore edhe ligjvënësit dhe agjentët e emëruar prej tyre? Apo besojnë se janë bërë vetë nga një baltë më e mirë se pjesa tjetër e njerëzimit?” — Frédéric Bastiat, The Law

“Rreziku nuk është se një klasë e caktuar nuk është e përshtatshme të qeverisë. Çdo klasë është e papërshtatshme të qeverisë.” — Lord Acton, letër drejtuar Mary Gladstone (1881)

“Por ç'arsye ka për ekzistencën e qeverisë? Pse të heqësh dorë nga liria dhe nisma jote në favor të individëve të tjerë? Pse t'u japësh atyre pushtetin të bëhen zotërinj, me ose kundër dëshirës së secilit, dhe t'i përdorin forcat e të gjithëve sipas mënyrës së vet? A janë qeveritarët njerëz aq jashtëzakonisht të talentuar sa të mund, me ndonjë arsye të besueshme, të përfaqësojnë masat dhe të veprojnë në interes të të gjithëve më mirë sesa do të mundnin vetë njerëzit? A janë aq të pagabueshëm dhe të pakorruptueshëm sa t'u besosh, me njëfarë maturie, fatin e secilit dhe të të gjithëve, duke u mbështetur te dituria dhe mirësia e tyre? Dhe edhe sikur të ekzistonin njerëz me mirësi e dituri të pafundme, edhe sikur të supozojmë atë që nuk ka ndodhur kurrë në histori dhe që besojmë se nuk mund të ndodhë, pra që qeveria t'u binte në dorë më të aftëve e më të mirëve, a do t'i shtonte zotërimi i pushtetit qeveritar gjë ndikimit të tyre mirëbërës? A nuk do ta paralizonte ose shkatërronte? Sepse ata që qeverisin e shohin të nevojshme të merren me gjëra që nuk i kuptojnë dhe, mbi të gjitha, të harxhojnë pjesën më të madhe të energjisë duke mbajtur pushtetin, duke u përpjekur të kënaqin miqtë, duke frenuar të pakënaqurit dhe duke nënshtruar kryengritësit.” — Errico Malatesta

“Ç'rol ka luajtur autoriteti ose qeveria në përpjekjet njerëzore për përmirësim, në shpikje dhe zbulime? Asnjë, ose të paktën asnjë ndihmues. Gjithmonë ka qenë individi ai që ka kryer çdo mrekulli në atë fushë, zakonisht pavarësisht ndalimit, përndjekjes dhe ndërhyrjes së autoritetit, njerëzor e hyjnor.” — Emma Goldman, The Individual, Society and the State

“Qeveria është trillimi i madh përmes të cilit gjithkush përpiqet të jetojë në kurriz të gjithkujt tjetër.” — Frédéric Bastiat, “Government”

“Ata që besojnë se demokracia dhe monarkia dallojnë rrënjësisht, mezi mund ta kuptojnë si një institucion politik mund të pësojë kaq shumë shndërrime dhe të mbetet po ai. Por një vështrim i shpejtë duhet të na tregojë se gjatë gjithë evolucionit të monarkisë angleze, me të gjitha zgjerimet dhe revolucionet e saj, madje edhe me kapërcimin e detit drejt një kolonie që u bë komb i pavarur e pastaj Shtet i fuqishëm, të njëjtat funksione dhe qëndrime shtetërore janë ruajtur në thelb të pandryshuara.” — Randolph Bourne, The State

“Shteti nuk është gjë tjetër veçse shuma e lirive që një shoqëri ia mohon individit.” — Mikhail Bakunin

“Individi nuk mund të bëjë pazar me Shtetin. Shteti njeh vetëm një monedhë: pushtetin; dhe monedhat i pret vetë.” — Ursula K. Le Guin, The Dispossessed (1974)

“Nga të gjitha tiranitë, më shtypësja mund të jetë tirania që ushtrohet për të mirën e viktimave të saj. Ndoshta është më mirë të jetosh nën baronë grabitqarë sesa nën moralistë ndërhyrës e të gjithëfuqishëm. Mizoria e baronit grabitqar mund të flejë ndonjëherë, lakmia e tij mund të ngopet në një pikë; por ata që na mundojnë për të mirën tonë do të na mundojnë pa fund, sepse e bëjnë me miratimin e ndërgjegjes së tyre.” — C. S. Lewis, The Humanitarian Theory of Punishment (1949)

“Ligji, në barazinë e tij madhështore, ua ndalon të pasurve dhe të varfërve njëlloj të flenë nën ura, të lypin në rrugë dhe të vjedhin bukë.” — Anatole France

“Parimi se shumica ka të drejtë të sundojë pakicën e kthen praktikisht çdo qeveri në një garë mes dy grupeve njerëzish se cili do të jetë zotëri dhe cili skllav; një garë që, sado e përgjakshme, nga natyra e gjërave nuk mund të mbyllet përfundimisht sa kohë njeriu refuzon të jetë skllav.” — Lysander Spooner, No Treason

“Të gjitha format e qeverisjes janë dështime. Despotizmi është i padrejtë ndaj të gjithëve, përfshirë despotin, i cili ndoshta ishte bërë për gjëra më të mira. Oligarkitë janë të padrejta ndaj shumicës dhe sundimet e turmës ndaj pakicës. Dikur te demokracia u lidhën shpresa të mëdha; por demokracia do të thotë thjesht që populli ta godasë popullin me shkop për popullin. Kjo është zbuluar. Duhet të them se ishte koha, sepse çdo autoritet është thellësisht poshtërues. Ai poshtëron ata që e ushtrojnë dhe ata mbi të cilët ushtrohet.” — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

“…mendoni dhjetëra mijërat që janë djegur, varur, zier dhe vrarë ndryshe për magji; milionat për herezi; mijëra viktima fisnike që kanë vuajtur për tradhti; viktimat e zjarrit, torturës, trekëmbëshit, rrotës së torturës dhe birucës, për të gjitha krimet e përfytyrueshme që nga fillimi i kohës…

Le të mendojë për oqeanet e gjakut dhe lumenjtë e lotëve që ka derdhur forca dhe brutaliteti i sunduesve të botës; për mizorinë, torturën dhe vuajtjen e hedhur mbi të pambrojturit, të dobëtit, fatkeqët; dhe pastaj le të pyesë veten nëse beson se ndëshkimi është i mirë. Edhe sikur dhuna të mund ta parandalonte ndonjëherë krimin, brutaliteti, vuajtja, gjaku dhe krimi i sunduesve janë ngritur si male mbi ato të viktimave të dobëta e të panjohura, të cilat kanë pretenduar se po i hakmarrin. Dhe kjo mizori nuk zbehet.

Është çmenduri e pastër të dyshosh në drejtësinë e dënimeve të së kaluarës dhe të besosh në gjykimet e drejta të së sotmes. Asnjë dënim nuk është i drejtë dhe asnjë gjykim nuk është i paanshëm. Çdo dhunë e forcë është mizore, e padrejtë dhe barbare, dhe nuk mund të mbështetet nga gjykimi i njerëzve.” — Clarence Darrow, Resist Not Evil

“Një qeveri nuk mund të dëshirojë që shoqëria të shpërbëhet, sepse kjo do të thoshte që asaj dhe klasës sunduese t'u hiqeshin burimet e shfrytëzimit; as mund ta lërë shoqërinë të mbahet vetë pa ndërhyrje zyrtare, sepse atëherë njerëzit do ta kuptonin shpejt se qeveria shërben vetëm për të mbrojtur pronarët që i mbajnë në uri dhe do të nxitonin të çliroheshin si nga qeveria, ashtu edhe nga pronarët.” — Errico Malatesta

“Pse po vdes populli nga uria? Sepse sunduesit i hanë paratë në taksa. Prandaj populli vuan urie. Pse është populli kryengritës? Sepse sunduesit ndërhyjnë tepër. Prandaj është kryengritës. Pse populli e çmon kaq pak vdekjen? Sepse sunduesit kërkojnë tepër nga jeta. Prandaj populli e merr lehtë vdekjen. Kur ke pak për të jetuar, e di se nuk duhet ta çmosh jetën tepër.” — Lao Tzu, Tao Te Ching, kreu 75, përkthyer nga Gia-Fu Feng dhe Jane English

“Prandaj kush dëshiron lirinë duhet t'i kuptojë këto fakte jetike: 1. Çdo njeri që vë para në duart e një ‘qeverie’ (siç quhet) vë në duart e saj një shpatë që do të përdoret kundër tij, për t'i zhvatur më shumë para dhe për ta mbajtur të nënshtruar ndaj vullnetit të saj arbitrar. 2. Ata që ia marrin paratë pa pëlqimin e tij që në fillim do t'i përdorin ato për ta grabitur dhe skllavëruar më tej, nëse guxon t'u kundërshtojë kërkesat në të ardhmen.” — Lysander Spooner, No Treason

“Mund të arrijmë pa frikë në përfundimin se formula revolucionare nuk mund të jetë Legjislacion i Drejtpërdrejtë, as Qeverisje e Drejtpërdrejtë, as Qeverisje e Thjeshtuar; ajo është Pa Qeveri. As monarki, as aristokraci, madje as vetë demokraci, për sa kohë nënkupton çfarëdo qeverie, edhe kur vepron në emër të popullit dhe e quan veten populli. Asnjë autoritet, asnjë qeveri, as popullore: ky është Revolucioni. Legjislacioni i drejtpërdrejtë, qeverisja e drejtpërdrejtë, qeverisja e thjeshtuar janë gënjeshtra të lashta që përpiqen më kot t'i përtërijnë. Drejtpërdrejt apo tërthorazi, thjesht apo ndërlikuar, të qeverisësh popullin do të thotë gjithnjë ta mashtrosh. Është gjithnjë njeriu që i jep urdhra njeriut, trillimi që i jep fund lirisë; forca brutale që i mbyll çështjet në vend të drejtësisë, e vetmja që mund t'u përgjigjet; ambicia kokëfortë që e përdor përkushtimin dhe besimin si shkallë…” — Pierre-Joseph Proudhon, The General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century (1851)

“Edhe sikur mungesa e qeverisë të nënkuptonte vërtet anarki në kuptimin negativ të rrëmujës—gjë që është larg së vërtetës—edhe atëherë asnjë rrëmujë anarkike nuk mund të ishte më e keqe se gjendja ku qeveria e ka çuar njerëzimin.” — Leo Tolstoy, Patriotism and Government

“Çfarë është ajo që quajmë qeveri? A është gjë tjetër veç dhunës së organizuar? Ligji të urdhëron të bindesh dhe, nëse nuk bindesh, do të të detyrojë me forcë — të gjitha qeveritë, gjithë ligji dhe autoriteti mbështeten në fund te forca dhe dhuna, te ndëshkimi ose frika prej tij.” — Alexander Berkman

“Shteti dhunën e vet e quan ligj, ndërsa atë të individit krim.” — Max Stirner, The Unique and Its Own

“Dikur krimi ishte aq i vetmuar sa një britmë proteste; tani është aq i përhapur sa shkenca. Dje dilte para gjyqit; sot përcakton ligjin.” — Albert Camus, The Rebel

“Ju nuk e vini në dyshim të drejtën e qeverisë për të vrarë, për të konfiskuar dhe burgosur. Nëse një njeri privat do të bënte gjërat që qeveria i bën vazhdimisht, do ta quanim vrasës, hajdut e horr. Por për sa kohë dhuna e kryer është ‘e ligjshme’, ju e miratoni dhe i nënshtroheni. Pra, në të vërtetë nuk e kundërshtoni dhunën, por njerëzit që e përdorin atë ‘paligjshëm’.” — Alexander Berkman

“Ndalohet të vrasësh; prandaj të gjithë vrasësit ndëshkohen, përveçse kur vrasin në numër të madh nën tingullin e trumbetave.” — Voltaire

“TË QEVERISESH do të thotë të të vëzhgojnë, kontrollojnë, spiunojnë, drejtojnë, të të ngarkojnë me ligje, numërojnë, rregullojnë, regjistrojnë, indoktrinojnë, predikojnë, kontrollojnë, verifikojnë, vlerësojnë, çmojnë, qortojnë e urdhërojnë krijesa që nuk kanë as të drejtën, as mençurinë, as virtytin për ta bërë këtë. TË QEVERISESH do të thotë që në çdo veprim, në çdo marrëveshje, të të shënojnë, regjistrojnë, numërojnë, taksojnë, vulosin, masin, numërojnë sërish, vlerësojnë, licencojnë, autorizojnë, këshillojnë, pengojnë, ndalojnë, reformojnë, korrigjojnë e ndëshkojnë. Do të thotë që, me pretekstin e dobisë publike dhe në emër të interesit të përgjithshëm, të të vënë nën kontribut, të të stërvitin, rrjepin, shfrytëzojnë, monopolizojnë, zhvatin, shtrydhin, mashtrojnë e grabisin; pastaj, në rezistencën më të vogël, me fjalën e parë të ankesës, të të shtypin, gjobisin, përgojojnë, ngacmojnë, ndjekin, keqtrajtojnë, rrahin, çarmatosin, lidhin, mbytin, burgosin, gjykojnë, dënojnë, pushkatojnë, dëbojnë, sakrifikojnë, shesin e tradhtojnë; dhe, si kurorë e gjithçkaje, të të përqeshin, tallin, përçmojnë, fyejnë e çnderojnë. Kjo është qeveria; kjo është drejtësia e saj; ky është morali i saj.” — Pierre-Joseph Proudhon

“Qeveria është institucioni më i rrezikshëm që njeh njeriu. Gjatë historisë ajo i ka shkelur të drejtat e njerëzve më shumë se çdo individ ose grup individësh: ka vrarë njerëz, i ka skllavëruar, i ka dërguar në punë të detyruar dhe kampe përqendrimi, dhe rregullisht i ka grabitur frytet e punës së tyre. Ndryshe nga kriminelët individualë, qeveria ka fuqinë të arrestojë e të gjykojë; ndryshe prej tyre, mund ta rrethojë e ta mbërthejë plotësisht një person, duke sunduar çdo aspekt të jetës së tij, saqë nuk i mbetet rrugëdalje përveç largimit nga vendi (dhe në vendet totalitare edhe kjo ndalohet).” — John Hospers

Ekuilibri i fuqisë

“Jam vërtet i lirë vetëm kur të gjitha qeniet njerëzore, burra dhe gra, janë po aq të lira. Liria e njerëzve të tjerë, larg mohimit ose kufizimit të lirisë sime, është përkundrazi kushti dhe vërtetimi i saj i domosdoshëm.” — Mikhail Bakunin ๖

“Argumenti për lirinë nuk është argument kundër organizimit, një prej mjeteve më të fuqishme që mund të përdorë arsyeja njerëzore, por kundër çdo organizimi përjashtues, të privilegjuar e monopolist dhe kundër përdorimit të detyrimit për t'i penguar të tjerët të bëjnë më mirë.” — Friedrich August von Hayek

“Decentralizimi nënkupton autonomi—aftësinë për të vepruar lirisht me nismën tënde. Autonomia mund të vlejë në çdo shkallë—për një person, një lagje, një lëvizje, një rajon të tërë. Për të qenë i lirë, të duhet kontroll mbi mjedisin tënd të afërt dhe hollësitë e jetës së përditshme; sa më i vetëmjaftueshëm të jesh, aq më e sigurt është autonomia jote. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht t'i plotësosh të gjitha nevojat vetë; mund të nënkuptojë edhe një ndërvarësi që të jep fuqi presioni ndaj atyre nga të cilët varesh. Asnjë institucion i vetëm nuk duhet të mund të monopolizojë qasjen te burimet ose marrëdhëniet shoqërore. Një shoqëri që nxit autonominë kërkon atë që një inxhinier do ta quante tepricë funksionale: një gamë të gjerë zgjedhjesh dhe mundësish në çdo aspekt të jetës.” — CrimethInc., From Democracy to Freedom

“Fuqia në rritje e një organizate administrative që zgjerohet shoqërohet me pakësimin e fuqisë së pjesës tjetër të shoqërisë për t'i bërë ballë rritjes dhe kontrollit të mëtejshëm të saj.” — Herbert Spencer, The Man Versus the State

“Sinergjia që prodhohet nga ndarja e njohurive në rrjet është—në të dy kuptimet e fjalës—pronë e rrjetit. Kjo ka pasur pasoja revolucionare për ekuilibrin e fuqisë mes rrjeteve dhe hierarkive dhe u ka dhënë individëve e grupeve të vogla një fuqi pothuajse të paimagjinueshme përballë organizatave të mëdha. Në një hierarki, çdo komunikim mes anëtarëve ose nyjeve vendore duhet të kalojë nëpër një numër të kufizuar nyjesh qendrore. Vetëm komunikimet që plotësojnë kriteret e atyre që kontrollojnë nyjet qendrore lejohen të kalojnë nga një anëtar ose nyje vendore te një tjetër. Vetëm pak nyje brenda një hierarkie kanë fuqinë të transmetojnë; prandaj topologjia e saj përshkruhet si ‘një me shumë’. Por në një rrjet të shpërndarë, çdo nyje ka fuqinë të transmetojë dhe çdo dy nyje mund të komunikojnë drejtpërdrejt pa kaluar nëpër nyje qendrore ose pa marrë miratimin e atij që e kontrollon. Në vend që anëtarët thjesht të zgjedhin kush i kontrollon nyjet qendrore, ‘[d]ikush bën një propozim dhe kushdo që dëshiron të marrë pjesë mund ta bëjë. Shtrirja e veprimit do të varet nga masa në të cilën propozimi pranohet.’ Demokracia shumicore është një ‘sistem mungese’, ku pushteti vendimmarrës është në konkurrencë: ‘kolektivi duhet të përballet me zgjedhje ose/ose, mes një filtri dhe një tjetri, mes një përfaqësuesi dhe një tjetri.’ Në një rrjet të shpërndarë, përkundrazi, pushteti vendimmarrës nuk është në konkurrencë. Vendimi i çdo individi prek vetëm atë vetë dhe nuk pengon aftësinë e të tjerëve të bëjnë të njëjtën gjë. ‘Edhe sikur shumica jo vetëm të mos pajtohej me një propozim, por edhe të vepronte kundër tij, nuk do të mund ta pengonte zbatimin e tij.’” — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State

“Mes të dyjave ka një lidhje të zhdrejtë: forca e njërës është dobësia e tjetrës. Nëse duam ta forcojmë shoqërinë, duhet ta dobësojmë shtetin. Totalitarët e çdo lloji e kuptojnë këtë; prandaj kërkojnë pa përjashtim t'i shkatërrojnë institucionet shoqërore që nuk mund t'i sundojnë.” — Colin Ward, The State and Society

“Veprojnë disa asimetri kyçe që u japin përparësi të mëdha kundërshtarëve të shtetit. Po, shtetet kanë aftësi të fuqishme mbikëqyrjeje, por ato drejtohen në mënyrë qendrore e hierarkike dhe janë të përdorshme vetëm nga grupe relativisht të vogla operatorësh disi të dallueshëm. Dhe përpiqen të gjejnë e mbikëqyrin gjilpëra ngjyrë kashte në një mullar me shtatë miliardë njerëz. Lëvizjet e rezistencës në rrjet në mbarë botën janë ato gjilpëra. Është shumë më e lehtë për gjilpërën ta shohë dhe ta dallojë njeriun me sfurk sesa për njeriun me sfurk ta shohë dhe ta dallojë gjilpërën. Ka shumë më tepër gjilpëra sesa njerëz me sfurqe. Dhe gjilpërat kanë mjetet e veta—mjete të lira, të lehta për t'u përdorur dhe të arritshme për pothuajse këdo (përfshirë operatorët e përmendur!) që mund të vendosë, kurdo dhe për çfarëdo arsyeje, të bëhet gjilpërë.” — Thomas Knapp, cituar nga Kevin Carson

“Si hap të parë drejt arritjes së synimeve të tyre, decentralistët nxisin shpërndarjen e prodhimit. Prandaj mbështesin shtëpinë prodhuese, ku me mjete dhe makina moderne të vogla mund të prodhohen të gjitha ose një pjesë shumë e madhe e gjërave që i duhen familjes për nevojat bazë.” — Mildred Loomis

“E vërteta është se Toka nuk mund ta përballojë më këtë sulm. Nuk mund të lejojmë më të vazhdojë diçka që ndot ajrin, ujin dhe ushqimin tonë. [...] Toka na jep jetë, jo qeveria amerikane. Toka na jep jetë, jo qeveria shumëkombëshe e korporatave. Toka na jep jetë; na duhet Toka. Duhet ta kemi, përndryshe jeta jonë nuk do të jetë më. Prandaj duhet t'i rezistojmë asaj që bëjnë.” — John Trudell, “Take Back the Earth”, fjalim në Ditën e Falënderimeve (1980)

“Po të merrnit revolucionarin më të zjarrtë dhe t'i jepnit pushtet absolut, brenda një viti do të ishte më i keq se vetë cari.” — Mikhail Bakunin

“Me siguri kështu fillon ‘Shteti’ mbi tokë. Besoj se tashmë është hedhur poshtë ajo fantazi që e sheh fillimin e shtetit te njëfarë ‘kontrate’. Njeriu që mund të urdhërojë, që është nga natyra ‘zotëri’, që shfaqet me dhunë në veprime dhe gjeste—ç'lidhje ka një njeri i tillë me lidhjen e kontratave! Me qenie të tilla nuk mund të negociojmë.” — Friedrich Nietzsche, The Genealogy of Morals

“[…] kriminaliteti i Shtetit nuk është diçka e re e as për t'u çuditur. Ai nisi kur grupi i parë grabitqar i njerëzve u mblodh dhe formoi Shtetin dhe do të vazhdojë sa kohë të ketë Shtet në botë, sepse Shteti është në themel një institucion antishoqëror, në themel kriminal. Ideja se Shteti lindi për t'i shërbyer ndonjë qëllimi shoqëror është krejt pa bazë historike. Ai lindi nga pushtimi dhe konfiskimi—domethënë nga krimi. Lindi për të ruajtur ndarjen e shoqërisë në një klasë pronare e shfrytëzuese dhe një klasë të varur pa pronë—pra, për një qëllim kriminal.” — Albert Jay Nock, “The Criminality of the State” (1939)

“Shteti i hershëm, në fakt, siç do të shohim, shpesh nuk arrinte ta mbante popullsinë; ishte jashtëzakonisht i brishtë nga pikëpamja epidemiologjike, ekologjike dhe politike dhe i prirur të shembej ose copëtohej. Megjithatë, nëse shteti shpesh shpërbëhej, kjo nuk ndodhte nga mungesa e ushtrimit të çdo fuqie shtrënguese që mund të mblidhte. Provat për përdorimin e gjerë të punës jo të lirë—robër lufte, shërbim me kontratë detyruese, skllavëri tempujsh, tregje skllevërish, zhvendosje të detyruar në koloni pune, punë të të dënuarve dhe skllavëri kolektive (për shembull, helotët e Spartës)—janë dërrmuese.” — James C. Scott, Against the Grain: A Deep History of the Earliest States (2017)

“Fuqia gjithnjë në rritje e një burokracie politike pa shpirt, që mbikëqyr dhe ruan jetën e njeriut nga djepi në varr, po ngre pengesa gjithnjë e më të mëdha për bashkëpunimin mes njerëzve. Një sistem që në çdo veprim të vetin sakrifikon mirëqenien e pjesëve të mëdha të popullsisë, të kombeve të tëra, për etjen egoiste për pushtet dhe interesat ekonomike të pakicave të vogla, duhet domosdoshmërisht t'i shpërbëjë lidhjet shoqërore dhe të çojë në një luftë të përhershme të secilit kundër të gjithëve. Ky sistem vetëm sa i hapi rrugën reaksionit të madh intelektual e shoqëror që sot shprehet te Fashizmi modern dhe ideja e shtetit totalitar, duke e tejkaluar shumë fiksimin pas pushtetit të monarkisë absolute të shekujve të kaluar dhe duke kërkuar të vërë çdo fushë të veprimtarisë njerëzore nën kontrollin e shtetit. ‘Gjithçka për shtetin; gjithçka përmes shtetit; asgjë pa shtetin!’ u bë motivi kryesor i një teologjie të re politike: ashtu si në sistemet e ndryshme të teologjisë kishtare Zoti është gjithçka dhe njeriu asgjë, për këtë besim politik modern shteti është gjithçka dhe qytetari asgjë. Dhe ashtu si fjalët ‘vullneti i Zotit’ përdoreshin për të justifikuar vullnetin e kastave të privilegjuara, edhe sot pas vullnetit të shtetit fshihen vetëm interesat egoiste të atyre që ndihen të thirrur ta interpretojnë atë vullnet sipas kuptimit të vet e t'ia imponojnë popullit.” — Rudolf Rocker

Rendi spontan

“Liria nuk është Bija, por Nëna e Rendit.” — Pierre-Joseph Proudhon

“Nëse dëshiron të jesh udhëheqës i madh, duhet të mësosh të ndjekësh Taon. Mos u përpiq më të kontrollosh. Lëri planet dhe konceptet e ngurta, dhe bota do të qeverisë veten. Sa më shumë ligje e kufizime, aq më të varfër bëhen njerëzit. Sa më shumë armë të kesh, aq më pak të sigurt do të jenë njerëzit. Sa më shumë subvencione, aq më pak do të mbështeten njerëzit te vetja. Sa më shumë rregulla, aq më shumë hajdutë e grabitës. Prandaj Mjeshtri thotë: Unë heq dorë nga ligji dhe njerëzit bëhen të ndershëm. Heq dorë nga ekonomia dhe njerëzit bëhen të begatë. Heq dorë nga feja dhe njerëzit bëhen të qetë. Heq dorë nga çdo dëshirë për të mirën e përbashkët dhe e mira bëhet e zakonshme si bari.” — Lao Tzu, Tao Te Ching, kreu 57

“Parimi themelor se, në rregullimin e punëve tona, duhet t'i përdorim sa më shumë që të mundemi forcat spontane të shoqërisë dhe t'i drejtohemi sa më pak detyrimit, mund të zbatohet në një larmi të pafund mënyrash.” — Friedrich Hayek, The Road to Serfdom

“Nëse pajtohemi se problemi ekonomik i shoqërisë është kryesisht ai i përshtatjes së shpejtë ndaj ndryshimeve në rrethanat e veçanta të kohës e vendit, atëherë duket se vendimet përfundimtare duhen lënë në duart e njerëzve që i njohin këto rrethana, që dinë drejtpërdrejt për ndryshimet përkatëse dhe burimet menjëherë të disponueshme për t'iu përgjigjur atyre.” — Friedrich A. Hayek, The Use of Knowledge in Society

“Abstraksionet domosdoshmërisht të thjeshta të institucioneve të mëdha burokratike, siç kemi parë, nuk mund ta përfaqësojnë kurrë si duhet kompleksitetin e vërtetë të proceseve natyrore ose shoqërore. Kategoritë që përdorin janë tepër të trasha, tepër të ngrira e tepër të skematizuara për t'i bërë drejtësi botës që pretendojnë të përshkruajnë.” — James C. Scott, Seeing Like a State

“Sa më shumë përpiqesh të kontrollosh si mendojnë, veprojnë ose ndërveprojnë njerëzit, qoftë drejtpërdrejt me forcë, qoftë përmes masave më të tërthorta (kërcënime, frikë ose ‘shtytje’ me ndonjë manipulim tjetër të nxitjeve), aq më pak i aftë të përshtatet do të jetë sistemi.” — Andrew Kemle

“Argumenti tradicional për rendin spontan kundrejt projektimit qendror është se, në kushte njohurish të shpërndara, vetëm një proces i decentralizuar dhe evolucionar çon në zbulimin e njohurive përkatëse. Me fjalë të tjera: një rend spontan mund ‘[…] të përdorë njohuri që askush nuk i zotëron në tërësi’.” — F. A. Hayek, Law, Legislation and Liberty, Volume 1: Rules and Order

“Mendjes naive, që mund ta përfytyrojë rendin vetëm si produkt të rregullimit të qëllimshëm, mund t'i duket absurde që në kushte komplekse rendi dhe përshtatja me të panjohurën të arrihen më mirë duke decentralizuar vendimet dhe që ndarja e autoritetit ta zgjerojë në të vërtetë mundësinë e rendit të përgjithshëm. E megjithatë, decentralizimi bën që të merren parasysh më shumë të dhëna.” — Friedrich Hayek

“Kërkimet e gjera empirike dokumentojnë larminë e mjediseve ku individët i zgjidhin vetë problemet e burimeve të përbashkëta, kushtet kur këto zgjidhje janë të qëndrueshme për periudha të gjata dhe mënyrën si rregullimet më të mëdha institucionale i forcojnë ose i dobësojnë aftësitë e individëve në shkallë më të vogël për t'i zgjidhur problemet me efektshmëri dhe qëndrueshmëri.” — Elinor Ostrom, “Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems”

“Rendet spontane lindin nga rrjete të barabartësh të pavarur, veprimet e të cilëve prodhojnë reagime pozitive dhe negative që i ndihmojnë pjesëmarrësit e ardhshëm të ndjekin planet e tyre të menduara në mënyrë të pavarur, duke vazhduar kështu procesin e reagimit. Çdo person është një nyje brenda një rrjeti dhe lidhet me të tjerët përmes reagimit, ndërsa çdo nyje është e lirë të veprojë më vete. Reagimi që prodhojnë e zvogëlon sasinë e njohurive që i duhet kujtdo për sistemin në tërësi për të pasur sukses brenda tij.” — Gus diZerega, cituar nga Kevin Carson në The Desktop Regulatory State

“Si term sociologjik, stigmergjia u referohet kryesisht llojeve të organizimit në rrjet të lidhura me wiki-t, blogjet në grup dhe organizatat ‘pa udhëheqës’ të ndërtuara si qeliza të lidhura në rrjet. Kur bashkëpunimi stigmergjik zgjerohet përmes kompjuterëve dhe rrjeteve digjitale, aftësia përpunuese rritet ndjeshëm. Stigmergjia u mundëson individëve që veprojnë të pavarur të bashkëpunojnë në shkallë të pakufizuar.

Stigmergjia nuk është ‘kolektiviste’ në kuptimin tradicional, siç kuptohej në kohën kur çdo përpjekje e përbashkët me përmasa të rëndësishme kërkonte një organizatë të madhe që përfaqësonte kolektivin dhe bashkërendim administrativ të përpjekjeve individuale nëpërmjet hierarkisë. Por ajo është realizimi më i plotë i kolektivizmit, sepse heq koston e koordinimit të veprimit të shumë individëve. Është edhe forma më e plotë e individualizmit, sepse të gjitha veprimet janë veprime të lira të individëve dhe ‘kolektivi’ është thjesht shuma e tyre. Çdo individ është i lirë të propozojë çfarëdo risie që e sheh të arsyeshme, pa pasur nevojë për leje nga kolektivi, dhe secili është i lirë ta pranojë ose jo. Stigmergjia heq nevojën që individi t'i nënshtrohet vullnetit të grupit dhe e zbret njësinë e qeverisjes te individi, duke realizuar plotësisht idealin e pëlqimit.

Organizimi stigmergjik krijon struktura modulare, të ndërtuara me blloqe. Struktura të tilla janë kudo, sepse modulariteti e transformon aftësinë e një sistemi për të mësuar, evoluar dhe përshtatur. Një numër i vogël blloqesh mund të riorganizohet e të rikombinohet për të krijuar një numër të madh sistemesh komplekse. Nëse nis me shumë individë modularë, secili i aftë të ndërveprojë me disa të tjerë dhe të veprojë mbi të tjerët sipas një gramatike të thjeshtë prej pak rregullash, në rrethanat e duhura individët modularë mund të kalojnë në një fazë ndryshimi të shpejtë.” — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State ๖

“Për të kuptuar si mund të ekzistojë shoqëria pa qeveri, mjafton t'i kushtojmë pak vëmendje asaj që ndodh realisht në shoqërinë e sotme. Do të shohim se edhe sot funksionet më të rëndësishme kryhen në fakt pa ndërhyrjen e qeverisë. Po ashtu, qeveria ndërhyn vetëm për të shfrytëzuar masat, për të mbrojtur të privilegjuarit ose, së fundi, për të sanksionuar krejt pa nevojë atë që është bërë pa ndihmën e saj, shpesh pavarësisht saj dhe kundër saj. Njerëzit punojnë, shkëmbejnë, studiojnë, udhëtojnë, ndjekin sipas dëshirës rregullat e zakonshme të moralit ose të higjienës; përfitojnë nga përparimi i shkencës e artit dhe kanë interesa të panumërta të përbashkëta pa ndier kurrë nevojën që dikush t'u tregojë si të sillen në këto punë. Përkundrazi, pikërisht gjërat ku qeveria nuk ndërhyn lulëzojnë më mirë e shkaktojnë më pak grindje, duke iu përshtatur pa vetëdije dëshirës së të gjithëve në mënyrën më të dobishme e më të këndshme.” — Errico Malatesta

“Me heqjen e kësaj fuqie negative që përbën qeverinë, shoqëria do të bëhet ajo që mund të jetë me forcat dhe aftësitë që ka në atë çast. Nëse ka njerëz të arsimuar që duan ta përhapin arsimin, do të organizojnë shkolla dhe do të përpiqen t'ua bëjnë të prekshëm njerëzve dobinë e tij. Dhe nëse nuk ka njerëz të tillë, ose ka vetëm pak, një qeveri nuk mund t'i krijojë. Gjithçka që mund të bëjë, siç bën sot, është t'i shkëpusë këta të paktë nga puna praktike e frytdhënëse në arsim dhe t'i vendosë të drejtojnë nga lart atë që duhet imponuar me ndihmën e policisë. Kështu, mësuesit e zgjuar e të përkushtuar shndërrohen në politikanë të thjeshtë, parazitë të padobishëm, të zhytur krejt në imponimin e pasioneve të veta dhe në ruajtjen e pushtetit.” — Errico Malatesta

“Nën makinerinë qeveritare, në hijen e institucioneve politike, larg syve të burrave të shtetit dhe priftërinjve, shoqëria po krijon organizmin e vet, ngadalë e në heshtje; dhe po ndërton një rend të ri, shprehje të gjallërisë dhe autonomisë së saj. . . . Mund të arrijmë pa frikë në përfundimin se formula revolucionare nuk mund të jetë Legjislacioni i Drejtpërdrejtë, as Qeverisja e Drejtpërdrejtë, as Qeverisja e Thjeshtuar; ajo është PA QEVERI.” — P.J. Proudhon, 1851

“Kur pushteti i urryer i shtetit të mos i detyrojë më individët, shoqatat, komunat, rajonet dhe krahinat të jetojnë bashkë, ata do të lidhen shumë më ngushtë dhe do të formojnë një unitet shumë më të gjallë, më të vërtetë e më të fuqishëm se ai që detyrohen të krijojnë sot nën zgjedhën po aq shtypëse sa edhe rraskapitëse të shtetit.” — Pierre-Joseph Proudhon

“Vendimmarrja kaotike nxit njohjen se shoqëria mund të funksionojë spontanisht si rrjet i decentralizuar; e pranon konfliktin si forcë të shëndetshme në jetën tonë; nxit shumë hapësira vendimmarrjeje që përshkojnë të gjitha çastet e jetës, përtej sferës formale e mashkullore të kongresit ose dekretit; dhe u lejon vendimeve të ndryshme, madje kundërshtuese, të merren në pika të ndryshme të rrjetit njerëzor, duke nxitur njëkohësisht vetëdijen kolektive që të gjithë vendimmarrësit të përdorin sa më mirë inteligjencën e tyre dhe kështu të harmonizohen. Njerëzit kanë një aftësi të sprovuar nga evolucioni për të përdorur vendimmarrjen kaotike në shkallë të gjerë; të vetmit që e kundërshtojnë këtë janë ata që duan t'i mbajnë përgjithmonë bashkëqytetarët në gjendje fëmijërore, që t'i kontrollojnë duke monopolizuar vendimmarrjen në struktura të njësuara.” — Peter Gelderloos, Worshiping Power

“Ose Shteti përgjithmonë, duke shtypur jetën individuale e vendore, duke marrë përsipër të gjitha fushat e veprimtarisë njerëzore, duke sjellë luftërat e veta dhe grindjet e brendshme për pushtet, revolucionet e pallatit që vetëm zëvendësojnë një tiran me një tjetër, dhe në fundin e pashmangshëm të këtij zhvillimi vjen … vdekja! Ose shkatërrimi i Shteteve dhe jeta e re që nis sërish në mijëra qendra, mbi parimin e nismës së gjallë të individit dhe grupeve dhe të marrëveshjes së lirë.” — Pyotr Kropotkin

Shoqërimi i lirë

“Tani duhet të pranosh njërën nga të dyja: ose që në liri do të ketë rregullime shoqërore të ndryshme në shoqëri të ndryshme, disa komuniste e disa krejt të kundërta, dhe se mes tyre do të lindë domosdoshmërisht konkurrenca, duke ia lënë rezultatit të tregojë cili është më i miri; ose duhet ta shtypësh konkurrencën, ta vendosësh komunizmin, ta mohosh lirinë dhe t'i dalësh kundër përparimit. Ajo që i duhet botës, miku im, nuk janë metoda të reja për t'i vendosur gjërat, por heqja e kufizimeve mbi mundësitë.” — Voltairine de Cleyre, The Individualist and the Communist ๖

“Duke njohur si fakt të drejtën e barabartë të të gjithë anëtarëve të saj mbi thesaret e grumbulluara në të kaluarën, ajo nuk pranon më ndarjen mes të shfrytëzuarve dhe shfrytëzuesve, të qeverisurve dhe qeverisësve, të sunduarve dhe sunduesve; kërkon të vendosë brenda vetes një pajtueshmëri harmonike—jo duke i nënshtruar të gjithë anëtarët ndaj një autoriteti që gjoja përfaqëson shoqërinë, as duke u përpjekur të krijojë njëtrajtshmëri, por duke i nxitur të gjithë të zhvillojnë nismën, veprimin dhe shoqërimin e lirë. Kërkon zhvillimin më të plotë të individualitetit bashkë me zhvillimin më të lartë të shoqërimit vullnetar në çdo aspekt, në çdo shkallë të mundshme dhe për çdo qëllim të përfytyrueshëm; shoqërime që ndryshojnë e përshtaten vazhdimisht, që bartin brenda vetes elementet e qëndrueshmërisë dhe marrin pareshtur forma të reja, të cilat u përgjigjen më mirë aspiratave të shumëllojshme të të gjithëve.” — Peter Kropotkin

“Kështu fjala Shtet përdoret shpesh për të përshkruar një lloj të veçantë shoqërie, një bashkësi të caktuar njerëzish të mbledhur në një territor të caktuar [...] Përdoret gjithashtu thjesht si sinonim i shoqërisë. Për shkak të këtyre kuptimeve që i jepen fjalës Shtet, kundërshtarët besojnë, ose më saktë shtiren sikur besojnë, se anarkistët duan të heqin çdo lidhje shoqërore, çdo punë kolektive dhe t'i dënojnë të gjithë njerëzit të jetojnë të izoluar [...] Për këto arsye mendojmë se do të ishte më mirë ta përdornim sa më pak shprehjen heqje e Shtetit dhe ta zëvendësonim me termin më të qartë e më konkret heqje e qeverisë.” — Errico Malatesta

“Liria nuk është një kuti ku njerëzit duhen futur me zor. Liria është një hapësirë ku njerëzit mund të jetojnë. Ajo nuk të thotë si do të jetojnë. Ajo thotë, përjetësisht, vetëm se mundemi.” — Karl Hess

“Individi është realiteti i vërtetë në jetë. Një kozmos më vete, ai nuk ekziston për Shtetin, as për abstraksionin e quajtur ‘shoqëri’ ose ‘komb’, që është vetëm një bashkësi individësh.” — Emma Goldman, “The Place of the Individual in Society” (1940)

“A i përkas vetes apo dikujt tjetër, ose diçkaje tjetër? A janë detyrimet e mia shoqërore ndaj grupeve të shumta shoqërore joformale e të mbivendosura ku hyj me vullnetin tim dhe prej të cilave mund të largohem po të dua, apo ndaj një entiteti ku nuk jam anëtarësuar…” — Colin Ward, The State and Society

“Liria që duam, për veten dhe për të tjerët, nuk është një liri metafizike absolute e abstrakte që në praktikë shndërrohet pashmangshëm në shtypje të të dobëtëve; ajo është liri e vërtetë, liri e mundshme, që është bashkësia e vetëdijshme e interesave, solidariteti vullnetar.” — Errico Malatesta

“Kështu, kalimi i lirë e i lehtë nga një lloj komunizmi në një tjetër, pastaj në çfarëdo lloji individualizmi, e kështu me radhë, do të ishte gjëja më e qartë dhe më elementare në një shoqëri vërtet të lirë; dhe nëse një grup njerëzish do të përpiqej ta ndalte këtë e ta bënte një sistem mbizotërues, do të luftohej po aq fort sa revolucionarët luftojnë sistemin e sotëm.” — Max Nettlau

“Teoria e mutualizmit pohon se interesat e shoqërisë në tërësi shërbehen më mirë me po ato mjete që e çojnë më larg interesin e individit: liria nga kufizimi, për sa kohë veprimet e individit nuk cenojnë të tjerët; heqja e të gjithë faktorëve që i kufizojnë artificialisht mundësitë e njeriut; organizimi vullnetar i shoqërisë në shoqata sipas nevojës, për të kryer veprimtari përtej mundësive të një individi të vetëm; shkurt, krijimi vullnetar dhe shkëmbimi i ndërsjellë i mallrave në kushte që përjashtojnë privilegjet e veçanta dhe monopolet e mbrojtura nga shteti.” — Clarence Lee Swartz, What Is Mutualism?

“Libertarianizmi nuk mund të imponohet nga lart poshtë. Dështimi për ta imponuar libertarianizmin është, në fakt, një masë e suksesit të tij.” — Samuel E. Konkin III

“Pasi provoi çdo lloj qeverie dhe u përpoq të zgjidhte problemin e pazgjidhshëm të një qeverie ‘që ta detyronte individin të bindej, pa iu shmangur vetë bindjes ndaj kolektivit’, njerëzimi tani po përpiqet të çlirohet nga prangat e çfarëdo qeverie dhe t'u përgjigjet nevojave të organizimit përmes mirëkuptimit të lirë mes individëve që ndjekin të njëjtat synime të përbashkëta.” — Pyotr Kropotkin

Ndihma e ndërsjellë

“Miqësia nuk mund të zmadhohet aq sa të përpijë planetin. Ajo mbetet gjithnjë e vogël, personale, intime, e qëllimshme, vullnetare, e decentralizuar. Kjo është cilësi, jo mangësi. Miqësia të lejon të lidhesh me të tjerët dhe të largohesh sipas dëshirës, duke ruajtur gjithmonë individualitetin, strehën e hapësirës së mendjes sate dhe qartësinë se kush je e çfarë të duhet. Urdhëresat e shoqërisë së gjerë anonime dhe e mira e supozuar e përbashkët nuk kanë pse të ta mjegullojnë mendjen kur krijon miqësi në vend që të ndërtosh komunitete.” — Against Community Building, Towards Friendship ๖

“Është e qartë se do të ishte krejt në kundërshtim me gjithçka dimë për natyrën po të bënin njerëzit përjashtim nga një rregull kaq i përgjithshëm: po të kishte gjetur një krijesë aq e pambrojtur sa njeriu në fillimet e veta mbrojtjen dhe rrugën e përparimit jo te mbështetja e ndërsjellë, si kafshët e tjera, por te konkurrenca e pamatur për përfitime personale, pa marrë parasysh interesat e llojit. Për një mendje të mësuar me idenë e unitetit në natyrë, ky pohim duket krejt i pambrojtshëm. E megjithatë, sado i pamundur dhe jofilozofik të jetë, mbështetës nuk i kanë munguar kurrë. Ka pasur gjithnjë shkrimtarë me një pamje pesimiste të njerëzimit. Ata e njihnin atë, pak a shumë sipërfaqësisht, përmes përvojës së tyre të kufizuar; nga historia dinin atë që u tregonin kronikanët, gjithnjë me sytë te luftërat, mizoria dhe shtypja, e pak më shumë; dhe nxirrnin përfundimin se njerëzimi është vetëm një grumbull i lirshëm qeniesh, gjithnjë gati të luftojnë njëri-tjetrin, që vetëm ndërhyrja e një autoriteti i pengon.” — Pyotr Kropotkin, Mutual Aid: A Factor of Evolution

“Më vjen keq, por nuk dua të jem perandor. Nuk është puna ime. Nuk dua të sundoj apo pushtoj askënd. Do të doja t'i ndihmoja të gjithë—nëse është e mundur—hebreun, johebreun, njeriun me ngjyrë, të bardhin. Të gjithë duam të ndihmojmë njëri-tjetrin. Kështu janë qeniet njerëzore. Duam të jetojmë nga lumturia e njëri-tjetrit, jo nga mjerimi i njëri-tjetrit.” — Charlie Chaplin, fjalimi i fundit në The Great Dictator (1940)

“Solidariteti është, në disa mënyra, e kundërta e bamirësisë. Bamirësia është një mënyrë ndihme që përforcon marrëdhënien hierarkike mes grupeve. Kur të pasurit dhurojnë para për bamirësi, të varfrit bëhen edhe më të varur prej tyre. Por kur të varfrit organizohen për t'i ndarë burimet si të barabartë, veprojnë me solidaritet.” — Life Without Law

“Solidariteti është pra mjeti me të cilin mund ta fitojmë e ta sigurojmë lirinë tonë. Pajtohemi të punojmë së bashku që të mos na duhet të punojmë për dikë tjetër. Duke rënë dakord të ndajmë me njëri-tjetrin, shtojmë mundësitë tona që të gëzojmë më shumë, jo më pak. Ndihma e ndërsjellë është në interesin tim—domethënë, shoh se kam përfitim nga marrëveshjet me të tjerët mbi bazën e respektit të ndërsjellë dhe barazisë shoqërore; sepse nëse unë sundoj dikë, kjo do të thotë se ekzistojnë kushtet që lejojnë sundimin, dhe kështu sipas të gjitha gjasave edhe unë do të sundohem më pas.” — An Anarchist FAQ

“Para se vëllezërit tanë të bardhë të vinin të na qytetëronin, nuk kishim burgje. Prandaj nuk kishim kriminelë. Nuk kishim dryna apo çelësa, ndaj nuk kishim hajdutë. Nëse një njeri ishte aq i varfër sa nuk kishte kalë, tipi apo batanije, dikush ia jepte. Ishim tepër të paqytetëruar për t'u dhënë shumë vlerë sendeve personale. I donim gjërat vetëm që t'ua jepnim të tjerëve. Nuk kishim para, ndaj vlera e një njeriu nuk mund të matej me to.” — John Fire Lame Deer, Lame Deer, Seeker of Visions

“Ç'rezultate të mrekullueshme ka arritur kjo forcë e veçantë e individualitetit njerëzor kur është fuqizuar nga bashkëpunimi me individualitete të tjera … bashkëpunimi — në dallim nga armiqësia dhe lufta mes nesh — ka ndihmuar mbijetesën dhe evolucionin e llojit … vetëm ndihma e ndërsjellë dhe bashkëpunimi vullnetar … mund të krijojnë bazën për një jetë të lirë individuale dhe të shoqërimeve.” — Emma Goldman, Red Emma Speaks, f. 118

“Pronësia e punëtorëve dhe kooperativat e konsumatorëve janë pjesë e tregut; shoqatat e ndihmës së ndërsjellë dhe klinikat falas janë pjesë e tregut; po ashtu sindikatat vullnetare, komunat me pëlqim dhe alternativa të panumërta ndaj status quo-së kapitaliste.” — Charles Johnson, Markets Not Capitalism

“Pjesëmarrja në ndihmën e ndërsjellë dhe veprimin e drejtpërdrejtë siguron solidaritetin që rigjallëron shoqëritë e copëzuara në individë nga strukturat shtetërore.” — Joseph Parampathu, Creative Destruction: Rethinking Failure after the State (2021)

“Agorizmi vertikal do të përfshinte pjesëmarrjen në rrjete shkëmbimi komunitar dhe krijimin e tyre, bujqësinë urbane, kopshtarinë në oborr, tregjet e fermerëve, mbështetjen e alternativave ndaj policisë dhe të teknologjive të decentralizuara mes të barabartëve. Edhe pse këta hapa vertikalë mund të përfshijnë përdorimin e monedhës shtetërore (dhe prandaj të mos jenë krejt kundërekonomikë), ata mbeten të rëndësishëm për të sfiduar varësinë nga shteti dhe klasat korporative. Hapa të tjerë vertikalë mund të mos përfshijnë drejtpërdrejt këmbimin e parasë, por sërish të veprojnë kundër varësisë. Këtu mund të hyjë mbështetja morale dhe përhapja e teknologjive që prishin status quo-në dhe forcojnë marrëdhëniet mes anëtarëve të komunitetit.” — Derrick Broze, Vertical and Horizontal Agorism

“Kështu do të zhvilloheshin ‘Komuna të pavarura për grupimet territoriale dhe federata të gjera sindikatash për grupimet sipas funksioneve shoqërore — të ndërthurura dhe mbështetëse për njëra-tjetrën për të përmbushur nevojat e shoqërisë’. Këtyre u shtohen ‘grupimet sipas afërsisë personale — grupime të panumërta, pafundësisht të larmishme, jetëgjata ose kalimtare, që lindin sipas nevojave të çastit për çdo qëllim të mundshëm’. Këto ‘tri lloje grupimesh’ do të siguronin ‘përmbushjen e të gjitha nevojave shoqërore: konsumin, prodhimin dhe shkëmbimin, komunikimin, higjienën, arsimin, mbrojtjen e ndërsjellë nga agresioni, ndihmën e ndërsjellë, mbrojtjen territoriale; së fundi, përmbushjen e nevojave shkencore, artistike, të shkrimleximit dhe të argëtimit’.” — Pyotr Kropotkin

“Kriminalizimi i varfërisë përmes ngacmimit policor dhe rregulloreve të qytetit është kundërproduktiv ndaj përpjekjes për të ndihmuar njerëzit e zhvendosur dhe të varfrit që luftojnë çdo ditë për t'u ngritur sërish në këmbë. Për të nxitur më tej barazinë në shoqërinë tonë, do të vazhdojmë të ndajmë ushqim në komunitetet tona, duke ndërtuar solidaritet me të pastrehët dhe organizatat e tjera që kërkojnë një të ardhme më të mirë.” — Food Not Bombs

Jodhuna

“T'u japim shpresë të shumtëve që shtypen dhe frikë të paktëve që shtypin: kjo është puna jonë; nëse bëjmë të parën dhe u japim shpresë të shumtëve, të paktët do të tremben nga shpresa e tyre. Përndryshe, nuk duam t'i trembim; ajo që duam për të varfrit nuk është hakmarrja, por lumturia; në fund të fundit, çfarë hakmarrjeje mund të merret për gjithë mijëra vitet e vuajtjes së të varfërve?” — William Morris ๖

“Veprimi jo i dhunshëm si metodë përputhet me synimin e një shoqërie pa dhunë. Përdorimi i metodave që pasqyrojnë synimin quhet parapërfytyrim: metodat e tregojnë paraprakisht—me fjalë të tjera, e parashikojnë ose e krijojnë që më parë—synimin. Parapërfytyrimi jep stërvitje dhe përvojë në atë që kërkohet. Ndihmon të krijohet një element i synimit edhe nëse një fushatë nuk ka sukses. Dhe ndihmon që përpjekjet të qëndrojnë në drejtimin e duhur. Nëse synimi është një shoqëri pa dhunë të organizuar, veprimi jo i dhunshëm i ka të gjitha këto përparësi. Ai jep përvoja të jetës pa përdorur dhunë; e pakëson dhunën e menjëhershme këtu dhe tani, edhe kur fushatat dështojnë; dhe siguron që përpjekjet të ecin në drejtim jo të dhunshëm.” — How Nonviolence is Misrepresented

“Dhuna (forca fizike) e përdorur për të dëmtuar dikë tjetër, që është forma më brutale që mund të marrë lufta mes njerëzve, është jashtëzakonisht korruptuese. Nga vetë natyra e saj, ajo priret t'i mbytë ndjenjat më të mira të njeriut dhe të zhvillojë të gjitha cilësitë antishoqërore: egërsinë, urrejtjen, hakmarrjen, frymën e sundimit dhe tiranisë, përçmimin e të dobëtve dhe servilizmin ndaj të fortëve. Kjo prirje e dëmshme shfaqet edhe kur dhuna përdoret për një qëllim të mirë. […] Anarkistët që ngrihen kundër çdo lloj shtypjeje dhe luftojnë për lirinë e plotë të secilit, e që prandaj duhet të sprapsen instinktivisht nga çdo akt dhune që pushon së qeni thjesht rezistencë ndaj shtypjes dhe bëhet vetë shtypës, janë gjithashtu në rrezik të bien në humnerën e forcës brutale. […]” — Errico Malatesta, Violence as a Social Factor (1895)

“Të tolerosh ndjenja të egra çnjerëzore dhe t'i ngresh në nivel parimi si taktikë të një lëvizjeje… është njëherazi e ligë dhe kundërrevolucionare.” — Errico Malatesta

“Sipas një studimi të Universitetit të Karolinës së Jugut, dhuna në Amerikë u rrit 42 për qind gjatë Luftës së Vietnamit. Kjo nuk është aspak befasuese. Udhëheqësit tanë nuk e respektojnë ligjin, përse duhet ta respektojmë ne? Nëse qeveria i kërcënon vendet e tjera me bombë, pse të mos e kërcënojmë njëri-tjetrin me pistoleta? Nëse udhëheqësit tanë po e përdhunojnë planetin, pse jo fqinjët tanë? Udhëheqësit tanë krijojnë një klimë frike e dhune. Pse duken të tronditur kur amerikanët vrasin, grabisin e gjymtojnë njëri-tjetrin?” — Philip Berrigan, Fighting the Lamb’s War: Skirmishes with the American Empire (1996)

“Shteti mbahet në këmbë përmes fuqisë policore, kundër qytetarëve. Shteti, i lindur në dhunë dhe i mbështetur nga dhuna, nuk do të arrijë kurrë paqe të vërtetë.” — Philip Berrigan, Fighting the Lamb’s War: Skirmishes with the American Empire (1996)

“Historikisht, gjërat më të tmerrshme—lufta, gjenocidi dhe skllavëria—kanë ardhur jo nga mosbindja, por nga bindja.” — Howard Zinn, Declarations of Independence: Cross-Examining American Ideology

“Krimet më të mëdha në botë nuk kryhen nga njerëzit që shkelin rregullat, por nga ata që i ndjekin. Ata që zbatojnë urdhrat hedhin bomba dhe masakrojnë fshatra.” — Banksy, Wall and Piece

“Vendos të mos shërbesh më dhe çlirohesh menjëherë. Nuk të kërkoj t'i vësh duart mbi tiranin për ta rrëzuar, por thjesht të mos e mbështesësh më; atëherë do ta shohësh, si një kolos të madh të cilit i është hequr piedestali, të bjerë nga pesha e vet e të copëtohet.” — Étienne de La Boétie, Discourse on Voluntary Servitude

“Aftësia e qeverisë për të përdorur dhunë është shumë më e madhe se ajo e kryengritësve. Në të vërtetë, kryengritja e dhunshme shpesh i forcon regjimet shtypëse, që mund të pretendojnë në mënyrë të besueshme se dhuna e kryengritësve kërkon shtypje. Përparësia krahasuese e qeverisë qëndron te veprimi i dhunshëm. Përparësia krahasuese e njerëzve, përkundrazi, qëndron në aftësinë e tyre për të mos bashkëpunuar, pa çka qeveria e ka pothuajse të pamundur të vazhdojë të ekzistojë. Mendoni sa vdekjeprurëse mund të jenë për një qeveri grevat e taksave, bojkotet, grevat e përgjithshme dhe refuzimi i përhapur për t'iu bindur ligjit. Megjithëse këto taktika janë jo të dhunshme, përdorimi i tyre i përgjithshëm dhe i palëkundur duhet ta tmerrojë çdo qeveri. Jodhuna ka edhe përparësi të tjera. Ngaqë duket më pak e rrezikshme dhe radikale se dhuna, fiton më lehtë … mbështetje të gjerë publike. Kostoja e pjesëmarrjes është më e ulët, prandaj më shumë njerëz ka gjasa të marrin pjesë. Ata që tradicionalisht nuk luftojnë, si fëmijët, gratë dhe të moshuarit, mund të marrin pjesë me efekt në luftën jo të dhunshme. Ka më shumë gjasa t'i bëjë kundërshtarët të ndryshojnë mendje dhe të krijojë mospajtime brenda klasës sunduese. Në përgjithësi sjell shumë më pak viktima dhe humbje materiale se dhuna. Dhe, meqë është më e decentralizuar se veprimi i dhunshëm, ka më pak gjasa të sjellë një shtet edhe më shtypës në rast suksesi.” — Bryan Caplan, “The Literature of Nonviolent Resistance and Civilian-Based Defense”

“Qeveria e siguron popullin se rrezikohet nga pushtimi i një kombi tjetër ose nga armiqtë brenda tij, dhe se e vetmja mënyrë për t'i shpëtuar rrezikut është bindja prej skllavi ndaj qeverisë. Kjo duket më qartë gjatë revolucioneve dhe diktaturave, por ekziston gjithmonë e kudo ku ka pushtet qeveritar. Çdo qeveri e shpjegon ekzistencën e vet dhe i justifikon aktet e dhunës me argumentin se, po të mos ekzistonte, gjendja do të ishte shumë më e keqe. Pasi e bind popullin për rrezikun, qeveria e vë nën kontroll dhe, kur e ka në këtë gjendje, e detyron të sulmojë një komb tjetër. Kështu, në sytë e popullit, vërtetohet paralajmërimi i qeverisë për rrezikun e sulmit nga kombet e tjera.” — Leo Tolstoy, Christianity and Patriotism (1895)

“Kur puna arrin te përdorimi i dhunës, atëherë po luan lojën e sistemit. Pushteti do të të ngacmojë — do të të tërheqë mjekrën, do të të godasë lehtë në fytyrë — për të të shtyrë të luftosh. Sepse sapo të të bëjnë të dhunshëm, e dinë si të të trajtojnë. E vetmja gjë me të cilën nuk dinë si të merren është jodhuna dhe humori.” — John Lennon

“Ne nuk mundemi dhe nuk dëshirojmë të përdorim dhunë, përveç mbrojtjes së vetes dhe të të tjerëve kundër shtypjes.” — Errico Malatesta

“Prandaj ndërtojmë rrjete mbrojtjeje të komunitetit, jo ushtri. Ndërtojmë besim, jo pushtet. Bashkojmë lojën e gëzueshme me revoltën sfiduese. Dashurinë e tregojmë përmes solidaritetit dhe u dalim kundër identiteteve tona kolektive e besnikërisë ndaj vendit përmes akteve blasfemuese të kuriozitetit, përpjekjes dhe miqësisë së guximshme. Ndërtojmë rrjete të gjalla, jo grupe të mbyllura. Edhe kur ndihemi vetëm, jemi pjesë e një thurjeje radikalizmi. Përmes veprimeve, mendimeve dhe rezistencës sonë, të madhe e të vogël, po ndërtojmë diçka shumë të veçantë. Prandaj, megjithëse dhimbja dhe vështirësitë me të cilat përballesh janë tmerrësisht reale, po ashtu janë edhe lidhjet tona. Sado të përpiqen, anarkizmi nuk mund të vritet kurrë. Prandaj mund të marrim zemër, edhe kur shpresa kushton gjithnjë e më shumë. Nuk je vetëm.” — Stigmergic Parity and Revolt

Veprimi i drejtpërdrejtë

“Njerëzit pyesin: ç'kuptim ka përpjekja jonë e vogël? Nuk e shohin se duhet të vendosim një tullë pas tjetrës, të bëjmë një hap pas tjetrit. Një guralec i hedhur në pellg krijon rrathë që përhapen në të gjitha drejtimet. Kështu janë secili nga mendimet, fjalët dhe veprat tona. Askush nuk ka të drejtë të ulet e të ndihet pa shpresë. Ka shumë punë për të bërë.” — Dorothy Day ๖

“Mos dysho kurrë se një grup i vogël qytetarësh të menduar e të përkushtuar mund ta ndryshojë botën; në të vërtetë, vetëm kështu ka ndryshuar ndonjëherë.” — Margaret Mead

“Bota ndryshon nga shembulli yt, jo nga mendimi yt.” — Paulo Coelho

“Ekzistojnë ligje të padrejta; a duhet të kënaqemi duke iu bindur, apo të përpiqemi t'i ndryshojmë dhe t'u bindemi derisa t'ia dalim, apo t'i shkelim menjëherë? Njerëzit në përgjithësi, nën një qeveri si kjo, mendojnë se duhet të presin derisa ta bindin shumicën t'i ndryshojë. Mendojnë se, po të rezistonin, zgjidhja do të ishte më e keqe se e keqja. Por është faji i vetë qeverisë që zgjidhja është më e keqe se e keqja. Ajo e bën më të keqe. Pse nuk është më e gatshme ta parashikojë reformën dhe ta mundësojë? Pse nuk e vlerëson pakicën e vet të mençur? Pse bërtet e kundërshton para se ta lëndojnë? Pse nuk i nxit qytetarët të jenë vigjilentë për t'ia treguar gabimet dhe të veprojnë më mirë sesa ajo do të donte?” — Henry David Thoreau, Civil Disobedience

“Mosbindja, në sytë e kujtdo që ka lexuar historinë, është virtyti fillestar i njeriut. Përparimi është bërë përmes mosbindjes, përmes mosbindjes dhe kryengritjes.” — Oscar Wilde, The Soul of Man under Socialism

“Ata duhet të mësojnë se fuqia e tyre nuk qëndron te numri i votave, por te aftësia për ta ndalur prodhimin.” — Voltairine de Cleyre, Direct Action

“Funksioni parësor i burokracive sindikale, në rendin e ri, ishte të shtypnin veprimet e paplanifikuara të anëtarëve të zakonshëm, të shtypnin veprimin e drejtpërdrejtë në vendin e punës dhe ta kufizonin veprimin e punëtorëve në greva të shpallura sipas rregullave të NLRB-së.” — Kevin Carson

“Agorizmi beson te tërheqja graduale e mbështetjes për shtetin përmes asaj që Konkin e quante ‘Mosbindje Civile Fitimprurëse’. Sipas agorizmit, rruga më e realizueshme drejt tregjeve të lira është t'i heqësh shtetit të ardhurat dhe arsyen e ekzistencës duke ua kaluar këto përgjegjësi institucioneve të decentralizuara.” — “Agorism”, Encyclopedia, duke përshkruar strategjinë e Konkin-it

“Po shkruaj paraprakisht këtë deklaratë të arsyeve pse nuk paguaj taksa, pasi zyra juaj më njoftoi së fundi se do të burgosesha për refuzimin tim të vazhdueshëm për të paguar taksa. Kur të arrestohem, do t'ju jap raportin e saktë të të ardhurave të mia deri në atë datë në vitin 1948. Bindjen time për padrejtësinë e qeverisë, e cila ekziston kryesisht për të bërë luftë, e kam shprehur gjatë gjashtë viteve të fundit në deklaratat që i kam dhënë departamentit tuaj kur refuzova të paguaj çfarëdo takse, si edhe në artikujt e Catholic Worker.” — Ammon Hennacy

“Nëse një mijë njerëz nuk do t'i paguanin taksat këtë vit, kjo nuk do të ishte masë e dhunshme dhe e përgjakshme, siç do të ishte pagesa e tyre, që i mundëson Shtetit të ushtrojë dhunë dhe të derdhë gjak të pafajshëm. Kjo është në fakt përkufizimi i një revolucioni paqësor, nëse një i tillë është i mundur. Nëse mbledhësi i taksave ose ndonjë zyrtar tjetër publik më pyet, siç ka ndodhur, ‘Por çfarë duhet të bëj?’, përgjigjja ime është: ‘Nëse vërtet dëshiron të bësh diçka, jep dorëheqjen.’ Kur nënshtetasi ka refuzuar besnikërinë dhe zyrtari ka dhënë dorëheqjen, atëherë revolucioni është kryer. Por edhe sikur të derdhej gjak: a nuk ka një lloj gjakderdhjeje kur plagoset ndërgjegjja? Nga kjo plagë rrjedhin burrëria e vërtetë dhe pavdekësia e njeriut, dhe ai përgjaket deri në vdekjen e përjetshme. E shoh këtë gjak të rrjedhë tani.” — Henry David Thoreau, Civil Disobedience

“Nëse është e paarritshme për të varfrit, nuk është as radikale, as revolucionare.” — Anonim

“A i përfytyron dot skllevërit në një plantacion ulur duke votuar për zotërinjtë dhe duke harxhuar energji për fushata e kandidatë, kur mund të niseshin drejt ‘hekurudhës së fshehtë’? Me siguri do të zgjidhnin alternativën kundërekonomike; me siguri doktor Rothbard do t'i nxiste ta bënin këtë dhe të mos joshesin të qëndronin në plantacion derisa të zgjidhej Partia e Zotërinjve Skllevër Abolicionistë.” — SEK III

“Mos u mashtroni kurrë se të pasurit do t'ju lejojnë ta votoni pasurinë e tyre.” — Lucy Parsons

“Asnjë ide e madhe në fillimet e veta nuk mund të jetë kurrë brenda ligjit. Si mund të jetë? Ligji është i palëvizshëm. Ligji është i fiksuar. Ligji është një rrotë qerreje që na lidh të gjithëve, pavarësisht rrethanave, vendit apo kohës.” — Emma Goldman, 1917

“Ndryshimi më i madh që na duhet është kalimi nga konsumi te prodhimi, qoftë edhe në shkallë të vogël, në kopshtet tona. Nëse vetëm dhjetë për qind e nesh e bëjnë këtë, ka mjaftueshëm për të gjithë. Prandaj është e kotë puna e revolucionarëve pa kopshte, që varen pikërisht nga sistemi që sulmojnë dhe prodhojnë fjalë e plumba, jo ushqim e strehë.” — Bill Mollison

Dritarja e mundësisë

“Nuk i ndryshon kurrë gjërat duke luftuar realitetin ekzistues. Për të ndryshuar diçka, ndërto një model të ri që e bën të vjetrin të panevojshëm.” — Buckminster Fuller ๖

“Shteti nuk është diçka që mund të shkatërrohet me një revolucion, por një gjendje, një marrëdhënie e caktuar mes qenieve njerëzore, një mënyrë sjelljeje; e shkatërrojmë duke krijuar marrëdhënie të tjera, duke u sjellë ndryshe.” — Gustav Landauer, cituar nga Colin Ward në The State and Society

“Jetojmë në kapitalizëm dhe duket sikur s'mund t'i shpëtosh pushtetit të tij — por kështu dukej edhe e drejta hyjnore e mbretërve.” — Ursula K. Le Guin, fjalimi i pranimit në National Book Awards (2014)

“Ta shpërbësh, ta zhytësh dhe ta zhdukësh sistemin politik ose qeveritar brenda sistemit ekonomik, duke pakësuar, thjeshtuar, decentralizuar dhe hequr, njëra pas tjetrës, të gjitha rrotat e kësaj makinerie të madhe që quhet Qeveri ose Shtet.” — Pierre-Joseph Proudhon, General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century

“Njerëzimit do t'i duhet të bëjë një kthesë të madhe drejt një mënyre prodhimi bashkëpunuese, të decentralizuar e të përkulshme, për të siguruar vazhdimësinë e ekzistencës së vet në këtë planet.” — Eric Fleischmann

“Pushteti i dyfishtë është ideja se embrioni i botës së re duhet të krijohet ndërsa luftohet ajo e tanishmja; ‘të ndërtojmë të renë brenda guaskës së së vjetrës’. Kjo do të thotë të nxisim organe vetëmenaxhimi të klasës punëtore, ku mund të ushtrojmë autonominë tonë dhe të kufizojmë pushtetin e punëdhënësit dhe të qeverisë derisa të mund t'i përballim e t'i heqim të dy. Strategjia e pushtetit të dyfishtë sfidon drejtpërdrejt institucionet e pushtetit dhe, njëkohësisht, në njëfarë mënyre i parapërfytyron institucionet e reja që synojmë. Prandaj ajo jo vetëm i kundërvihet shtetit, por përgatitet edhe për përballjet dhe pyetjet e vështira që do të lindin në një situatë revolucionare.” — Beyond Resistance

Shkrimtarë si James Livingston dhe Michel Bauwens i janë referuar shprehimisht kalimeve të mëparshme si modele për kalimin nga hierarkia te rrjeti. Megjithëse kultura jonë politike, si e djathtë ashtu edhe e majtë, e përfytyron kalimin pas kapitalizmit përmes lenteve të revolucioneve franceze dhe ruse—si të menjëhershëm, kryengritës dhe kryesisht të barazuar me marrjen e shtetit—nuk ka arsye të supozojmë se do të jetë kështu. Po aq lehtë mund të jetë një proces relativisht gradual, disa dhjetëravjeçar, si rënia e Perandorisë Romake Perëndimore dhe e feudalizmit.

[…]

Sistemi kapitalist rreth 500-vjeçar, ashtu si sistemet historike të mëparshme, nuk është një tërësi monolite, por një bashkësi formacionesh shoqërore që ndërveprojnë—disa në ngjitje, disa në rënie. Nga kjo rrjedh se zëvendësimi i kapitalizmit nuk kërkon domosdoshmërisht një këputje dramatike të një force përparimtare monolite. Siç argumenton Eugene Holland,

kërkesa për një këputje kaq rrënjësore të sistemit është e nevojshme vetëm nëse, që në fillim, e përfytyron një shoqëri ose mënyrë prodhimi si sistem tërësor. […] T'i kuptosh elementet si mbizotëruese, të mbetura dhe në lindje i përmirëson shumë mundësitë utopike, sepse me gjasë do të kishte elemente pozitive për t'u pohuar (ato ‘në lindje’) krahas atyre negative që duhen kritikuar e hedhur poshtë (me gjasë të gjitha ato ‘mbizotëruese’). […]

Në fund situata zgjidhet kur forcat e rendit të vjetër përpiqen—dhe dështojnë—ta pengojnë kalimin.

[…] gjendja jonë e tanishme është e favorshme […] sepse fuqia përbërëse e shumësisë është pjekur deri në atë masë sa, përmes rrjeteve të komunikimit dhe bashkëpunimit, përmes prodhimit të së përbashkëtës, po bëhet e aftë të mbajë vetë një shoqëri alternative demokratike. Këtu çështja e kohës bëhet thelbësore. Kur vjen çasti i këputjes? […]

Politika revolucionare duhet të kapë, në lëvizjen e shumësive dhe përmes grumbullimit të vendimeve të përbashkëta e bashkëpunuese, çastin e këputjes […] që mund të krijojë një botë të re.

Por sado e papritur dhe dramatike të duket këputja përfundimtare, ajo është vetëm kulmi i një procesi të gjatë që kishte nisur më parë, i ‘ndërtimit të strukturës së shoqërisë së re brenda guaskës së së vjetrës’.

[…]

John Holloway argumenton në mënyrë të ngjashme se kalimi pas kapitalizmit do të jetë një ‘proces në hapësirat ndërmjet’ si kalimi nga feudalizmi te kapitalizmi.

[…]

Prodhimi nga të barabartët i mbështetur te të përbashkëtat, si alternativë si ndaj korporatës kapitaliste, ashtu edhe ndaj shtetit, mundëson

prodhimin e drejtpërdrejtë shoqëror të vlerës së përdorimit, përmes praktikave të reja të jetës që janë kryesisht jashtë kontrollit të kapitalit dhe me mjete prodhimi që janë bërë shoqërore në një shkallë shumë të rëndësishme. Këto procese të reja janë pas kapitaliste dhe jo kapitaliste, në kuptimin se nuk kanë më nevojë për ndonjë rol të veçantë të kapitalit për t'u riprodhuar.

— Kevin Carson, The Desktop Regulatory State, “The Transition from Hierarchies to Networks”

“Nëse rezulton e pamundur ta detyrosh ligjërisht pushtetin sundues të ndryshojë mënyrën si na qeveris dhe nëse, për arsye të ndryshme, ata që e refuzojnë këtë pushtet nuk munden ose nuk duan ta rrëzojnë me forcë, atëherë krijimi i një [shoqërie] të pavarur, alternative ose paralele është e vetmja zgjidhje dinjitoze.” — Ivan Jirous, Parallel Polis: An Inquiry, cituar nga Academy of Ideas

“Kundërinstitucionet ekonomike, fatkeqësisht, veprojnë brenda kornizës së një ekonomie më të madhe kapitaliste korporative. Ato konkurrojnë në tregje ku kultura institucionale e firmave mbizotëruese është nga lart poshtë dhe hierarkike, ndaj rrezikojnë shumë ta përthithin vetë këtë kulturë. Prandaj kemi një sektor jofitimprurës dhe kooperativ, drejtimi i të cilit nuk dallohet nga homologët kapitalistë: paga prestigji, shtim i panevojshëm i drejtuesve të mesëm, irracionalitet burokratik dhe ndjekje e verbër e dogmave më të fundit të teorive të motivimit e menaxhimit. Problemi përkeqësohet nga sistemi financiar kapitalist, që u jep përforcim pozitiv (në formën e kredisë) firmave që ndjekin një model organizimi ortodoks (edhe kur organizimi nga poshtë lart është shumë më efikas).” — Kevin Carson, Building the Structure of the New Society Within the Shell of the Old

“Teknologjitë horizontale të komunikimit në rrjet mundësojnë shpejtësi të papara të ndryshimit të vetëdijes publike. Doug McAdam krijoi termin ‘Çlirim Njohës’ për ‘një proces ku njerëzit vendosin papritur dhe së bashku se nuk kanë më frikë, se frika ose apatia e tyre e fundit mbështetej te gënjeshtra dhe se nuk ka kthim te mënyrat e vjetra të të menduarit’. Sapo një masë kritike e publikut vendos se ndryshimi është i pashmangshëm, ai bëhet i tillë. Dhe me teknologjinë e komunikimit në rrjet, kjo masë kritike mund të mblidhet papritur e pa u pritur.” — Kevin Carson, The Desktop Regulatory State: “The Question of Repression”

“Është një ironi tragjike që vrasjet më vdekjeprurëse në masë në historinë njerëzore janë nxitur nga dëshira për të krijuar një shoqëri krejt tjetër dhe më të mirë. Përpjekja për ta projektuar Utopinë është përdorur për të justifikuar disa nga krimet më të tmerrshme të botës.” — Benjamin A. Valentino

“Revolucionari më radikal do të bëhet konservator një ditë pas revolucionit.” — Hannah Arendt

“Të gjitha revolucionet moderne kanë përfunduar në forcim të pushtetit të Shtetit. Viti 1789 sjell Napoleonin; 1848, Napoleonin III; 1917, Stalinin; trazirat italiane të viteve njëzet, Musolinin; Republika e Vajmarit, Hitlerin. Këto revolucione, sidomos pasi Lufta e Parë Botërore kishte zhdukur mbetjet e së drejtës hyjnore, vazhdonin të propozonin, me guxim gjithnjë në rritje, ndërtimin e qytetit të njerëzimit dhe të lirisë së mirëfilltë. Fuqia gjithnjë në rritje dhe e pakufizuar e Shtetit e vuloste këtë ambicie në çdo rast. Do të ishte gabim të thoshim se kjo duhej patjetër të ndodhte. Por mund të shqyrtojmë si ndodhi; dhe ndoshta prej kësaj do të nxjerrim mësim. Duke lënë mënjanë disa shpjegime që nuk janë tema e këtij shkrimi, rritja e çuditshme dhe e frikshme e Shtetit modern mund të shihet si përfundimi logjik i ambicieve të tepruara teknike dhe filozofike, të huaja për frymën e vërtetë të revoltës, por që megjithatë lindën frymën revolucionare të kohës sonë. Ëndrra profetike e Marksit dhe parashikimet tepër të frymëzuara të Hegelit ose Niçes, pasi qyteti i Zotit u rrafshua, përfunduan duke sjellë një Shtet racional ose irracional, i cili në të dy rastet mbështetej në terror.” — Albert Camus, The Rebel

“…është e pamundur të arrihet një revolucion i tillë me diktaturë dhe pushtet shtetëror. Pa një rindërtim të gjerë që vjen nga poshtë—i vënë në jetë nga vetë punëtorët dhe fshatarët—revolucioni shoqëror është i dënuar të falimentojë…. [D]uhet të shpresojmë që… të bëhen përpjekje serioze për të krijuar brenda klasës punëtore—fshatarë, punëtorë dhe intelektualë—njerëzit e një revolucioni të ardhshëm që nuk do t'u binden urdhrave nga lart, por do të jenë të aftë të përpunojnë vetë format e lira të gjithë jetës së re ekonomike.” — Pyotr Kropotkin

“Toka është mbushur me rrënojat e perandorive që besonin se do të jetonin përgjithmonë.” — Camille Paglia